Lênûska ku em venakin — Îstifakirina ji xwe

Lina radibû ser piyan gava bavê wê got: “Hinekî rûnê. Kengî cara dawî bû ku te saetek temam li cem min derbas kir?”. Qutiya derman li ser maseyê bû, û telefona wê di destê wê yê ku çente negirtibû de bû. Got: “Hefteya borî bû bavo”. Paşê hefteya borî hat bîra wê: heşt deqe, derman, û telefon. Çenteyê xwe dîsa avêt ser milê xwe, û qutiya îsotan ji qiraxa maseyê da aliyekî. Li ser etîketê peyvek hebû ku bavê wê bi destxeta xwe ya xwar û spehî nivîsîbû. Qutiyên din ên biharatan jî heman destxet hildigirtin.

Bavê wê nêzîkî şêst salî bû, û deh deqeyan dûr dijiya. Her du an sê rojan carekê serdana wî dikir: derman datanî, sarincê vedikir, rewşa tansiyonê dipirsî, û berî ku destên wê hişk bibin bersiva peyamekê dida. Carekê ji mêvanekî re gotibû: “Hesabdara di şîrketeke birêz de”. Ew di metbexê de bû û dengê wî dibihîst, lewma qutiyeke xwar a li ser refê rast kir.

Di erebeyê de saeta wê lerizî: neh hezar û çar sed û diwanzdeh gav. Xew: ji sedî heftê û yek. Û li ser ekrana erebeyê: xerckirina sotemeniyê vê mehê ji sedî heşt zêde bûbû. Wê beşa têbiniyan vekir, û nivîsî “Bavê min”, paşê rawesta. Nizanibû çi jimarê deyne kêleka wê.

Tiştê ku nayê pîvan dişemite

Û tu? Vê mehê te çend saetên aram bi kesên herî nêzîkî xwe re derbas kirin?

Em tiştê ku tomarkirina wî hêsan e dişopînin, û tiştê ku me ji bo nirxandina wî dem neveqetandiye piştguh dikin. Gavan telefon li şûna te dihejmêre. Lê saeta bi kesê ku tu jê hez dikî re, kes ji bilî te nahejmêre.

Li şûna ku hefteya xwe wesif bikî, wê veke. Te got tu her êvar ders dixwînî; te çend êvaran bi rastî pirtûk vekir? Te got te kirîna xwe kêm kiriye; te çend pere da ser tiştên ku ne di lîsteya te de bûn? Te soz da birayê xwe ku tu yê alîkariya wî bikî; te çend caran jê re got “hinekî din” heta ku xew pê ket? Nenivîse “Ez hewl didim”. Tiştê qewimî binivîse. Heft danên xwendinê yên plankirî û dido ku tu amade bûyî. Sê sozên alîkariyê û yek ku te bi cih anî. Bandoreke van jimaran heye ku peyva “mijûl im” qet nikare bide. Û dibe ku ev bi temamî sedema paşxistina vekirina lênûskê be.

Gava encam ne diyar bimîne, tu dikarî du wêne yên li dijî hev li ser xwe hilgirî: kesekî ku armancên cidî datîne, û kesekî ku qet wext ji wan re nabîne. Rûpel her du wêneyan digihîne hev. Tu dibînî ku wext çûye ser tiştekî din, û hin ji tiştên ku tu ji wan re dibêjî şert û merc, di heman roj û heman saetê de dubare bûne. Ne pêwist e tu rûpelê nîşanî xelkê bidî. Tu bi xwe wê bêyî xemlandin bixwîne. Heke tu nizanibî soza te li ku ketiye, gelo soza hefteya bê dê çawa cuda be? Jimara ku tu îro jê direvî, dibe ku nîşanî te bide ka sibe dikarî kîjan guherîna yekem bikî.

Li kesê ku dibêje: “Carna werzişê dikim” binihêre. Hevokeke jidil e, lê li gorî jimaran ti wateya wê nîne. Carna dibe ku di hefteyê de du caran be, û dibe ku di mehê de du caran be.

Û tiştê ku nayê pîvan ji nişkê ve winda nabe. Hêdî hêdî, roj bi roj dişemite, bêyî ku em xala werçerxanê bibînin. Ciyawaziya navbera duh û îro ji wê piçûktir e ku were dîtin, û gava tu di dawiyê de li paş xwe dinêrî, êdî mesafeyek mezin çêbûye.

Sotemeniya rastîn

Lêkolîner Teresa Amabile û Steven Kramer nêzîkî 12,000 rojnivîskên ku ji aliyê 238 kesan ve di 26 tîmên xebatê de li 7 şîrketan hatibûn nivîsandin şopandin, li dû yek sedemê digeriyan: çima rojek ji rojeke din çêtir e?

Wan di pirtûka xwe ya bi navê The Progress Principle (2011) de dît ku faktora herî bihêz hesta pêşveçûneke diyar e, her çend piçûk be jî, di tiştekî ku ji bo te girîng e de¹. Rojên baş her gav hewceyî destkeftiyeke mezin nebûn; heta pêşveçûneke piçûk di xebateke xwedî wate de bi dilekî geştir ve girêdayî bû.

Û çêkerê saeta te panelek ji bo gavên te çêkir. Lê kê ji bo te panelek çêkir ku pêşveçûna te di têkiliya te ya bi dayik an bavê te re nîşan bide, an di sozeke ku te bi salan paşve xistiye de?

Tu kesî.

Lênûsk bandorê zêde dike

Lêkolîneke berfireh a zanistî ku ji aliyê lêkolîner Benjamin Harkin û hevalên wî ve hat birêvebirin, 138 lêkolînên li ser şopandina armancan kom kirin, ku nêzîkî 20,000 kes tê de beşdar bûn².

Encama wê sade ye: yê ku pêşveçûna xwe ya ber bi armanca xwe ve dişopîne, bi gelemperî, ji yê ku naşopîne bêtir jê bi dest dixe. Bandor li gorî qadê û awayê şopandinê kêm û zêde dibe; şopandin bi serê xwe armancê mîsoger nake, lê kêşanê diguhere.

Bandor mezintir bû gava pêşveçûn dihat nivîsandin ne ku tenê di hiş de dihat girtin, û hê mezintir bû gava kesekî din pê dizanibû. Ev ciyawaziyên navbera komên lêkolînan in, ne sozek e ku jimara te dê du qat bibe. Lê hemû nîşanî heman alî didin: binivîse, û ji kesekî re bibêje.

Jimara nivîskî rûbirûyî te dibe, û nahêle tu tiştan bixemilînî. Û jimara ku kesekî din pê dizane, tiştekî lê zêde dike ku lênûsk bi tenê peyda nake: dê kesek bipirse.

Tomara hefteyê

Ev nayê wê wateyê ku jiyan veguhere xişteyek sar: tenê du an sê jimar, ne her tişt, û ne her roj bi hûrgilî. Armanc ew e ku tu nimûneyê bibînî, ne ku di nav hevkêşeyekê de bijî. Lênûsk li vir xizmetkarekî piçûk e, ne axa ye.

Nexwe ji bo tiştê ku kes ji bo te nahejmêre lênûskeke piçûk bide destpêkirin.

Di dawiya hefteyê de Lina nivîsî: Min sê caran serdana bavê xwe kir. Rûpel nîşanî mêrê xwe da, wî got: «Û te çend wext rûnişt?». Ji bo ku bîne bîra xwe qeyda banga telefonê vekir, paşê wêneyên rojê, paşê jî peyaman. Tiştekî alîkariya wê nekir. Sê serdan dihatin hejmartin, lê wextê ku piştî rêzkirina dermanan mabû nenivîsîbû. Li bin serdanan nivîsî: «Ji hefteya borî bêtir». Wî li rêzê nêrî, paşê li wê. Peyva «bêtir» jê bir, û cihê wê vala hişt. Şeva din deqeyên serdanê hema gava vegeriya nivîsîn, berî ku peyamên kar veke. Jimar li ser rûpelek berfireh piçûk xuya dikir, û mîna gava xişteya lêçûnan teng dibû, bi xeteke hûrtir ew piçûk nekir.

Kengî tu bi kar tînî: Gava tu jimareyên bernameyan dizanî lê nizanî çi daye sozeke ku ji bo te girîng e. Dem: Her şev deqeyek, û di dawiya hefteyê de pênc deqe ji bo nirxandina rûpelê.

Du an sê jimarên ku bi rastî ji bo te girîng in hilbijêre: Saetên aram bi kesê ku tu jê hez dikî re, an çend caran te telefonî dayika xwe kir, an şevên ku te saetek berî xewê telefon girt.
Wan deyne ser rûpelek tenê ya sade: Rojek, û jimarek, bêyî tevlihevî û bêyî bernameyeke zêde.
Her şev jimarê di rêzekê de binivîse: Li benda dawiya hefteyê nemîne ku ji bîra xwe texmîn bikî, çimkî bîr dibe ku bixemilîne an şaş bibe.
Di dawiya her hefteyê de rûpela xwe nîşanî kesekî tenê bide: Şopandina eşkere bi gelemperî ji şopandina veşartî bihêztir e.

Heke tu ketî: Jimarê çawa qewimî binivîse, heta ku sifir be jî, paşê ji bo hefteya bê danekî tenê amade bike.

Piştî du hefteyan ji tomarê, Lina rûpel nîşanî mêrê xwe da. Di nava du hefteyan de sê saet bi bavê xwe re, piraniya wan di hefteya duyem de. Pirsî: «Bes e?». Got: «Tu yî ya ku hildibijêrî». Xêzek kişand bin jimarê, û nivîsî: Şemî, saetek bê telefon.

Di hefteya sêyem de telefon di erebeyê de hişt, û ket mala bavê xwe. Piştî deh deqeyan rabû ku li sarincê binihêre. Got: «Derman li cihê xwe ye». Rûnişt, û mîna cara yekem qutiya îsotan ji qiraxa maseyê da aliyekî, paşê destê xwe avêt bêrîka xwe ya bê telefon. Kenî: «Te tiştek winda kir?». Got: «Ev saet ji bo te ye».

Wê li ser karê wî yê yekem jê pirsî. Qedeha çayê li ser binika wê hejand, û got: «Li cem zilamekî ku min di jiyana xwe de destekî ji yê wî saxlemtir nedîtibû…». Lina serê xwe rakir, lê wî li saetê nêrî. Jê pirsî: «Paşê?». Got: «Çîrokek dirêj e. Şemiya bê». Gavekê sekinî, paşê pişta xwe da ser kursî.

Gava piştî saetekê rabû, got: «Îro tu rûniştî». Di erebeyê de şêst deqe nivîsî. Nenivîsî ku wê tiştek çak kiriye. Êvarê ji mêrê xwe re got: «Pêdiviya min pê heye ku ez rûniştinê bi xwe bihejmêrim». Paşê salnameya telefona xwe vekir, û ji bo dawiya çîroka bavê xwe saeta Şemiya bê veqetand.

Jimara ku tu nizanî

Tenê du pirs. Ya yekem ji bo îşev e: Kîjan aliyê girîng di jiyana te de heye ku tu niha naşopînî? Berî ku rakevî jimara wî ya yekem binivîse.

Û ya duyem piştî hefteyekê ji tomarkirina wê: Te çi kifş kir, û tu yê kîjan serrastkirinê biceribînî?