Hevalê min “sibe”

Di telefona Lina de hevokek pênc salî hebû ku pê re ji telefonekê derbasî ya din dibû: “Gava karûbar aram bibin, ez ê dest bi qursa dîzaynê bikim”. Êvarekê ew vekir, û ji bo cara yekem piştî salan ew negirt. Li bin wê randevûya bextorê diranan û diyariya xwişka wê hebû. Li ser wê lîsteya karê Pêncşemê hebû.

Mêrê wê ji metbexê bangî wê kir: “Gelo pêdiviya Wezîra Darayî bi çayê heye?”. Got: “Bi hefteyeke vala”. Bi qedehê hat, ew danî ser binikeke piçûk, paşê li qiraxa maseyê rûnişt. Tiliya xwe bir ser hevoka qursê. Roja ku ew nivîsîbû ji xwe re gotibû: “Piştî zewacê”. Û gava zewicî, destpêk xist piştî bi cihbûna malê. Paşê bû piştî bilindbûna pileya kar. Bilindbûna pileyê hat, lê hevok li cihê xwe ma.

Lênûska kevin ji çoka maseyê derxist. Ew danî kêleka qedehê, û venekir. Malpera qursê vekir: sê xaneyên spî û bişkojka dravdanê. Li xaneyan nihêrî, paşê malper girt û ji mêrê xwe re got: “Sibe”.

Di lîsteya têbiniyan a li ser telefona te de hevokek heye ku bi salan e li wir dimîne: “Sibe ez ê dest pê bikim”. Te ew ji telefoneke kevin derbasî telefoneke nû kir. Yek herf jî tê de nehatiye guhertin.

Nexwe çima em baweriya xwe bi xwediyê vê “sibe”yê tînin, ew kesê ku me qet nedîtiye?

Dibe ku paşxistin revîna ji hestekî nexweş ê niha be, ne tenê tembelî be. Û em peywirê diavêjin stuyê kesekî ku em jê re dibêjin “ezê sibê”. Em pê re wisa tevdigerin mîna ku ew ji me bihêztir e û kêmtir mijûl e. Lê gava ew tê, ew ê bibe tu bixwe, hema bêje bi heman westandinê, û bi lîsteyeke ku bi peywirekê dirêjtir e.

Piers Steel di pirtûka xwe ya bi navê “Hevkêşeya Paşxistinê” de bi dehan lêkolînan dinirxîne ku li pey sedemên paşxistina me digerin¹.

Êşkêşê ku piştî pênc deqeyan kêm dibe

Fikra berbelav ew e ku paşxistin kêmasiyek e di birêvebirina demê de. Lê lêkolîneran ji goşeyeke bi temamî cuda lê nihêrîn: ew amûrek e ji bo çakkirina hest û rewşa te ya niha, ne ji bo birêvebirina dema te ya paşê².

Hesta herî dawî ya peywireke ku te paşve xist çi bû: bêzarî, xemgîniya ji têkçûnê, an guman li ser nirxa wê? Gava tu wê digirî û tiştekî din vedikî, rehetî hema di cih de tê.

Tu ji bo revîna ji wê têyî xelatkirin.

Heke her roj rewşa te ya derûnî giran be, dibe ku paşxistina kronîk bi hestê nizim an depresyonê, an jî bi zehmetiya balkişandinê re têkildar be; li vir pisporek dikare ji vê beşê bêtir alîkariya te bike.

Xerîbê di sibe de

Di lêkolîneke ku wênesaziya rezonansa manyetîk a fonksiyonel (fMRI) bi kar anî de, beşdaran taybetmendiyên ku wan bi xwe niha û piştî deh salan wesif dikin, û taybetmendiyên ku kesayetiyek navdar di heman du deman de wesif dikin nirxandin. Çalakiya beşa mêjî ya girêdayî ramana li ser xwe, dema wan li ser xweya pêşerojê ramyarî kir ji dema ku wan li ser xweya niha ramyarî kir kêmtir bû³.

Dibe ku tu mesafeyekê di navbera xwe û xweya pêşerojê de hîs bikî, mîna ku tu li ser kesekî din difikirî⁴, lewma hêsan dibe ku tu tiştê ku îro naxwazî hilgirî li ser pişta wî bar bikî.

Û hişê te tiştê di destê te de ji tiştê ku paşê tê bêtir bi nirx dibîne; ev “meyla ji bo dema niha” ye⁵.

Gelo wateya vê ew e ku her paşxistin revîn e? Na.

Carna paşxistin bi rastî biryareke aqilane ye: tu li benda mûçeya xwe dimînî da ku tiştê hewce bikirî, an li benda başbûna xwe ya ji sermagirtinê dimînî da ku dîsa dest bi bezê bikî.

Paşxistina aqilane xwedî şertekî ye ku tu dikarî bi hûrgilî bi nav bikî. Lê revîn şertê wê ne diyar e: “Gava karûbar aram bibin”, an “Gava ez jiyana xwe sererast bikim”.

“Du nîmet hene ku gelek mirov di heqê wan de xapandî ne: saxlemî û dema vala.” (Buxarî 6412)⁶.

Hevaltiyeke rastîn bi sibê re

Hevaltiya te ya bi “ezê sibê” re gava dest pê dike ku tu barê wî sivik bikî, li şûna ku her tiştî bavêjî ser pişta wî.

Thomas Carlyle nivîsiye: “Erka herî nêzîkî xwe bi cih bîne, ya ku tu dizanî erka te ye; erka te ya duyem dê jixwe zelaltir bibe.”⁷.

Sê xaneyên spî

Berî ku karê Pêncşemê biqedîne, Lina rûpela tomarkirinê careke din vekir. Li ser kaxezekê nivîsî: “Ez ê îşev qeyd bikim, û her tiştî saz bikim”. Ji mêrê xwe re got: “Vê carê ez ê paşve nexim”. Pirsî: “Tişta yekem çi ye?”. Li lîsteyeke dirêj nihêrî: heqê qursê, dema dersê, bernameya dîzaynê, û cihek li ser maseyê. Kaxez wergerand ser pişta wê. Tiştek li ser nîne. Destê xwe avêt telefonê da ku li qurseke din a erzantir bigere, paşê ew dîsa danî kêleka qedehê. Li ser rûpela li pêşberî wê, qutiya navê spî ma. Lê soza îşev tevahiya rûyê kaxezê dagirtibû.

Lina di nava du deqeyan de nav û e-peyama xwe dagirt. Li ber xaneya dayina drav rawesta; lîsteya lêçûnan vekir, û rûpela qursê girt. Mêrê wê dît ku ekran vemirî. Got: “Tu heta ku derê hatî?”. Bersiv da: “Heta tirsa min a ku ez ê drav bidim û paşê amade nebim”.

Vegerî ser rêza “Heke tu ketî”. Li pişta kaxezê hest nivîsî, paşê tevgereke piçûktir: Piştrastbûna ji heqê qistê, sibe piştî qedeha çayê. Wê şevê li qurseke din a alternatîf negeriya. Nav û e-peyam tomarkirî hiştin.

Roja din, gava mêrê wê qedeha xwe danî ser binikê, wê rûpela dayina drav vekir. Ew qedand. Dema dersa yekem piştî sê hefteyan derket holê, êvara Çarşemê. Wê dem li kêleka teslîmkirina karê Pêncşemê nivîsî, ne di rojeke vala ya xeyalî de. Got: “Pêdiviya min bi hefteyeke aram nîne da ku xaniyekê dagirim”.

Mêrê wê pirsî: “Û bavê te? Kengî tu yê jê re bibêjî?”. Tiliya xwe li ser salnameyê sekinand, û got: “Piştî dersa yekem”.

Hevdîtinek bi xerîb re

Bernameya têbiniyan veke, û li kevintirîn hevoka “sibe” ya tê de bigere. Paşê tenê pirsek: Hesta ku gava tu wê paşve dixî jê direvî çi ye? Bêzarî? Tirsa ji têkçûnê? Guman li ser ku tu hêjayî wê yî?

Û heke te niha beşekî piçûk jê biqedîne, berî ku vê rûpelê bigirî, li bin wê ji bo sibeya xwe hevokekê binivîse: “Min ji bo te dest pê kir, nexwe tu temam bike”.

Û piştî hefteyekê, vegere ser heman hevokê: Gelo gava te peywir piçûk kir hest jî piçûktir bû, an hê jî tu li benda şertekî yî ku nikarî bi nav bikî?

Di heman şevê de, ekrana telefona Lina bi navê “Bavê min” ronî bû. Lênûska zanîngehê li pêşberî wê li ser rûpela logoyan vekirî bû. Li nav nihêrî, û destê xwe nebir ser telefonê. Nav ronî ma heta ku vemirî.