Buugga qoraalka ee aynaan furin — Ka tanaasulidda naftaada

Lina waxay damacsanayd inay kacdo markii aabbaheed yiri: “Wax yar fadhiiso. Goormaa kuugu dambaysay inaad saacad dhan ila fadhido?” Daawadu miiska ayay saarnayd. Taleefankeeduna gacanta aan boorsada hayn ayuu ku jiray. Waxay tiri: “Toddobaadkii hore, aabbe.” Dabadeed toddobaadkii hore ayay xusuusatay: siddeed daqiiqo, daawada iyo taleefanka. Boorsadii ayay garabka dib ugu saaratay, qasacaddii basbaaskana geeska miiska ayay ka durkisay. Summaddeeda waxa ku qornaa eray uu aabbaheed gacantiisa ku qoray, far janjeedha oo qurux badan. Qasacadaha kale ee xawaashku isla fartaas ayay lahaayeen.

Aabbaheed wuxuu ku dhow yahay lixdan jir. Gurigiisuna toban daqiiqo ayuu u jiraa. Laba ama saddex maalmood kasta way soo martaa: daawada ayay dhigtaa, tallaagadda ayay furtaa, dhiigkarka ayay ka wareysataa, dabadeed farriin ayay ka jawaabtaa intaanay gacmaheedu qalalin. Mar ayuu qof soo booqday ku yiri: “Xisaabiye shirkad la ixtiraamo ka shaqaysa.” Jikada ayay ka maqlaysay. Qasacad khaanadda ku janjeedhay ayay toosisay.

Gaariga dhexdiisa saacaddeedii ayaa gariirtay: sagaal kun, afar boqol iyo laba iyo toban tallaabo. Hurdadu waxay ahayd kow iyo toddobaatan boqolkiiba. Shaashadda gaarigana: kharashka shidaalku bishan siddeed boqolkiiba ayuu kordhay. Meesha qoraallada ayay furtay, “Aabbahay” ayay ku qortay, dabadeed way joogsatay. Ma ay garan tirada ay agtiisa dhigto.

Waxa aan la cabbirin wuu siibtaa

Adiguna? Immisa saacadood oo deggan ayaad bishan la qaadatay dadka kuugu dhow?

Waxaynu la soconnaa waxa fudud in la diiwaangeliyo. Waxa aynaan waqti u qoondeyn dib u eegistiisana waynu dayacnaa. Taleefanka ayaa tallaabooyinka kuu tiriya. Saacadda aad qof aad jeceshahay la qaadatana cid aan adiga ahayni kuu tirin mayso.

Toddobaadkaaga fur halkii aad ka tilmaami lahayd. Waxaad tiri fiid kasta waad wax barataa. Immisa fiid ayaad buugga dhab ahaan furtay? Waxaad tiri wax iibsiga waad yaraysay. Immisa ayaad ku bixisay wax aan liiskaaga ku jirin? Walaalkaa waxaad u ballanqaadday inaad caawiso. Immisa jeer ayaad ku tiri “Wax yar ka dib” ilaa uu seexday? Ha qorin “Waan isku dayayaa.” Qor wixii dhacay. Toddoba waqti oo waxbarasho ah, labo ayaadna joogtay. Saddex ballan oo caawimo ah, mid ayaadna oofisay. Tirooyinkani waxay kugu reebaan saamayn aanu erayga “mashquul” lahayn. Waxaa laga yaabaa inay taasiba tahay sababta aad furidda buugga qoraalka dib ugu dhigto.

Markay natiijadu mugdi ku jirto, laba sawir oo iska soo horjeeda ayaad naftaada ka haysan kartaa: qof yoolal dhab ah dejista iyo qof aan weligii waqti u helin. Boggu labada sawir ayuu isku keenaa. Waxaad aragtaa inuu waqtigu wax kale ku baxay. Qaar ka mid ah waxa aad duruufo ku sheegtana inay soo noqdeen isla maalintii iyo isla saacaddii. Looma baahna inaad bogga dadka tusto. Adigu akhri, adigoon qurxin. Haddaadan ogayn meesha uu ballankaagu ku dhacay, muxuu ballanka toddobaadka dambe kaga duwanaanayaa? Tirada aad maanta ka cararayso waxay ku tusi kartaa isbeddelka ugu horreeya ee aad berri samayn karto.

Bal qaado qof leh: marmar ayaan jimicsadaa. Weedhu waa run, laakiin tiro ahaan waxba ma sheegayso. Marmar waxay noqon kartaa laba jeer toddobaadkii. Waxay kaloo noqon kartaa laba jeer bishii.

Waxa aan la cabbirinna mar keliya ma baaba'o. Tartiib ayuu u siibtaa, maalinba maalinta ka dambaysa, innagoo aan dareemin meesha uu isbeddelku ka bilowday. Farqiga shalay iyo maanta waa mid yar oo aan la dareemi karin. Markaad ugu dambaynta soo jeesatana, masaafaddu way weynaatay.

Shidaalka dhabta ah

Cilmi-baarayaasha Teresa Amabile iyo Steven Kramer waxay la socdeen qiyaastii 12,000 qoraal oo maalinle ah oo ay qoreen 238 qof oo ka tirsanaa 26 kooxood oo shaqo oo ku jiray 7 shirkadood. Hal sabab ayay raadinayeen: maxaa maalin uga dhigaya mid maalin kale ka fiican?

Waxay buuggooda The Progress Principle (2011) ku ogaadeen in arrinta ugu xoogga badani tahay inaad dareento horumar muuqda, xataa mid yar, oo aad ka gaartay wax muhiim kuu ah¹. Maalmaha wanaagsan mar kasta uma baahnayn guul weyn. Xataa horumar yar oo laga gaaro shaqo macno leh wuxuu xiriir la lahaa niyad ka wanaagsan.

Shirkadda saacaddaada samaysay waxay kuu dhistay shaashad kuu muujisa tallaabooyinkaaga. Laakiin yaa kuu dhisay mid ku tusaysa horumarka xiriirkaaga hooyadaa ama aabbahaa, ama ballan aad sannado dib u dhigtay?

Cidna.

Buugga qoraalku saamaynta ayuu kordhiyaa

Dib u eegis cilmiyeed ballaaran oo uu hoggaaminayay cilmi-baare Benjamin Harkin iyo saaxiibbadiis waxay isu geysay 138 daraasadood oo ku saabsan la socodka yoolalka. Qiyaastii 20,000 qof ayaa ka qaybgalay².

Nuxurkeedu waa fudud yahay: qofka la socda horumarka uu yoolkiisa ka samaynayo wuxuu celcelis ahaan ka gaaraa wax ka badan qofka aan la socon. Saamayntu way weynaataa ama yaraataa iyadoo ku xiran dhinaca iyo habka dabagalka. La socodka keliya kuuma dammaanadqaadayo inaad yoolka gaarto, laakiin fursadda ayuu kuu kordhiyaa.

Saamayntu way ka weynayd markii horumarka la qoray marka loo eego markii maskaxda lagu haystay. Waxay kaloo ka weynayd markii qof kale uu ogaa. Kuwani waa kala duwanaansho u dhexeeya kooxo daraasado ah, ma aha ballan ah in tiradaadu labanlaabmayso. Laakiin dhammaantood hal jiho ayay tilmaamayaan: qor, qofna u sheeg.

Tirada qoran way ku hor istaagtaa. Kuuma oggola inaad qurxiso. Tirada uu qof kale og yahayna waxay ku kordhisaa wax aanu buugga qoraalku keligiis bixin: qof baa ku weydiin doona.

Diiwaanka toddobaadka

Tani nolosha kama dhigayso jadwal qabow. Laba ama saddex tiro oo keliya, ma aha wax kasta, mana aha maalin kasta oo faahfaahsan. Ujeeddadu waa inaad aragto habka soo noqnoqda, ma aha inaad isla'eg ku dhex noolaato. Buugga qoraalku halkan waa adeegto yar, ma aha sayid.

Haddaba buug yar u bilow waxa aanay cid kale kuu tirin.

Dhammaadkii toddobaadka Lina waxay qortay: aabbahay saddex jeer ayaan booqday. Ninkeeda ayay bogga tustay. Wuxuu yiri: “Immisa ayaad la fadhiday?” Diiwaanka wicitaannada ayay furtay si ay u xusuusato, dabadeed sawirradii maalinta, dabadeed farriimaha. Waxba uma tarin. Saddexda booqasho waa la tirin karay. Laakiin waqtigii ka haray diyaarinta daawada ma ay qorin. Booqashooyinka hoostooda ayay ku qortay: “In ka badan toddobaadkii hore.” Sadarka ayuu eegay, dabadeed iyada. Erayadii “In ka badan” ayay tirtirtay, meel bannaan ayay kaga tagtay. Habeenkii xigay daqiiqadaha booqashada ayay qortay isla markay soo noqotay, intaanay furin farriimaha shaqada. Tiradu waxay u muuqatay mid yar oo bog ballaaran ku taal. Far yar kuma sii yarayn sidii ay samayso markuu jadwalka kharashku ku cidhiidhyo.

Goorta aad isticmaasho: Markaad og tahay tirooyinka barnaamijyada, balse aadan ogayn waxa aad siisay ballan muhiim kuu ah. Muddada: Daqiiqad habeen kasta iyo shan daqiiqo oo bogga dib loogu eego dhammaadka toddobaadka.

Dooro laba ama saddex tiro oo dhab ahaan muhiim kuu ah: Saacado deggan oo aad qof aad jeceshahay la qaadato, ama inta jeer ee aad hooyadaa wacday, ama habeennada aad taleefanka damisay saacad ka hor hurdada.
Ku qor hal bog oo fudud: Maalin iyo tiro, iyada oo aan wax la adkayn ama barnaamij kale la soo kordhin.
Habeen kasta tirada hal sadar ku qor: Ha sugin dhammaadka toddobaadka si aad xusuusta uga qiyaasto. Xusuustu way qurxin kartaa ama khaldami kartaa.
Toddobaad kasta dhammaadkiisa hal qof tus boggaaga: La socodka la shaaciyey inta badan wuu ka xoog badan yahay kan qarsoon.

Haddii aad dhacdo: Qor tirada sidii ay u dhacday, xataa hadday eber tahay. Dabadeed hal waqti u sii diyaari toddobaadka dambe.

Laba toddobaad oo diiwaanka ah ka dib Lina waxay ninkeeda tustay bogga. Saddex saacadood ayay labada toddobaad aabbaheed la qaadatay. Intooda badan toddobaadkii labaad. Waxay weydiisay: “Ma ku filan tahay?” Wuxuu yiri: “Adigaa dooranaya.” Tiradii ayay hoos ka xarriiqday. Waxay qortay: Sabtida, saacad aan taleefan lahayn.

Toddobaadkii saddexaad taleefankii ayay gaariga uga tagtay. Guriga aabbaheed ayay gashay. Toban daqiiqo ka dib ayay kacday si ay tallaagadda u hubiso. Wuxuu yiri: “Daawadu meesheedii ayay taal.” Way fadhiisatay. Qasacaddii basbaaska ayay geeska miiska ka durkisay sidii markii hore. Dabadeed gacanteeda ayay gelisay jeebka aanu taleefanku ku jirin. Wuu qoslay: “Wax ma kaa lumeen?” Waxay tiri: “Saacaddan adigaa leh.”

Shaqadii ugu horreysay ee uu qabtay ayay wax ka weydiisay. Koobkii shaaha ayuu suxuunkiisa ku dhaqaajiyey, wuxuuna yiri: “Waxaan u shaqayn jiray nin aanan noloshayda ku arag gacan tiisa ka deggan…” Lina madaxeeda ayay kor u qaadday, laakiin isagu saacadda ayuu eegay. Waxay weydiisay: “Dabadeed?” Wuxuu yiri: “Waa sheeko dheer. Sabtida dambe.” Wax yar ayay sugtay, dabadeed kursigii ayay dib ugu tiirsatay.

Markay saacad ka dib kacday wuxuu yiri: “Maanta waad ila fadhiday.” Gaariga dhexdiisa waxay qortay lixdan daqiiqo. Ma ay qorin inay wax hagaajisay. Fiidkii waxay ninkeeda ku tiri: “Waxaan u baahanahay inaan fadhiga laftiisa tiriyo.” Dabadeed jadwalka taleefankeeda ayay furtay. Saacad Sabtida dambe ah ayay u qabatay inta ka hadhay sheekada aabbaheed.

Tirada aadan ogayn

Laba su'aalood oo keliya. Tan koowaad caawa: dhinacee muhiimka ah ee noloshaada ayaanad hadda la socon? Tiradiisa ugu horreysa qor ka hor intaanad seexan.

Tan labaadna toddobaad diiwaangelin ah ka dib: maxaad ogaatay? Maxaadse tijaabin doontaa inaad hagaajiso?