«Lẹ́ẹ̀kan péré yìí…» — Ìfipòsílẹ̀ Lọ́dọ̀ Ara Rẹ

Àpò-sìgá lórí tábìlì

Karim dáwọ́ mímu sìgá dúró ní ọdún méjì sẹ́yìn, nígbà tó jẹ́ ẹni ọdún mẹ́rìndínlógún. Ìyẹn ni ìlérí tó gùn jùlọ tí ó mú sí ara rẹ̀, tí kò sì kọ sínú àkọsílẹ̀ kankan. Kò sọ fún ẹnikẹ́ni iye tí ó ná an: ọ̀sẹ̀ mélòó kan ti ìbínú, àti ṣúgà-ọ̀fọ̀ nínú gbogbo àpò. Ó kọ gbólóhùn kan sórí, ó sì tún un sọ títí tí ó fi ń jáde láìronú: Èmi kìí mu sìgá. Kì í ṣe pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́, kì í ṣe ní alẹ́ ayẹyẹ kankan.

Oṣù kan lẹ́yìn tí ẹ̀kọ́ bẹ̀rẹ̀, mẹ́ta nínú àwọn ọ̀dọ́ ilé-ìgbé kan kan ilẹ̀kùn rẹ̀. Wọ́n ń lọ sí alẹ́ káádì ní ilé-oúnjẹ tó wà nítòsí, wọ́n sì ṣaláìsí ẹnì kẹrin. Karim sọ pé: «Wákàtí kan, n ó padà». Nínú ilé-oúnjẹ, àpótí sìgá tí a ṣí wà ní etí tábìlì, Karim sì jókòó sórí àga tó jìnnà jùlọ sí i. Ẹnì kan pín káàdì, ife tíì sì dé.

Wákàtí kọjá, lẹ́yìn náà ìkejì. Karim pàdánù ìgbà méjì, ó sì rẹ́rìn-ín ju bí ó ti rẹ́rìn-ín láti ìgbà tí ó dé ilé-ìgbé lọ. Ní ìgbà kẹta, ọ̀dọ́kùnrin tó jókòó ní ẹ̀gbẹ́ rẹ̀ fa àpótí náà láti etí tábìlì, ó sì mú sìgá kan fún ara rẹ̀, lẹ́yìn náà ó na àpótí náà sí i: «Ọ̀kan?». Kì í ṣe àpótí àjèjì; ó mọ àwọ̀ rẹ̀, ó sì mọ bí ó ṣe máa ń lu sìgá kí ó tó tàná. Ó ronú nípa ọdún méjì náà. Ó rò pé ìfẹ́-ọkàn náà ti kú nínú wọn, pé sìgá kan péré kò ní jí i.

Ó sọ pé: «Lẹ́ẹ̀kan péré yìí». Ọ̀dọ́kùnrin náà mì àpótí títí tí sìgá kan fi yọ jáde, Karim sì gbà á.

Karim tàná sìgá náà, ó sì gbádùn rẹ̀ lóòótọ́. Lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ kan, nínú alẹ́ ayẹyẹ mìíràn, ó sọ gbólóhùn kan náà: «Lẹ́ẹ̀kan péré yìí». Lẹ́yìn oṣù kan ó ra àpótí kíkún, lẹ́yìn náà òmíràn. Ó fi àwọn àpótí náà pamọ́ sínú dírà kan náà, lórí àpò-ìwé tí kò ṣí. Ó kọ sínú fóònù rẹ̀: N kò ní ra òmíràn. Ní alẹ́ tó tẹ̀lé e ó ṣí dírà láti mú ìkọ̀wé kan, ó sì rí àpótí náà kọ́kọ́.

Ọ̀rẹ́ rẹ̀ nínú yàrá bi í pé: «Ṣé o ti ń mu sìgá báyìí?». Ó sọ pé: «Nínú àwọn alẹ́ ayẹyẹ nìkan». Ṣùgbọ́n àpótí náà wà lórí tábìlì rẹ̀ ní alẹ́ yẹn, kò sì sí ayẹyẹ kankan nínú yàrá. Ó dá a padà sínú dírà. Ní òwúrọ̀ ó rántí gbólóhùn àtijọ́ rẹ̀; kò sí ọ̀rọ̀ «nìkan» nínú rẹ̀.

Bóyá ìyọ̀ǹda tìrẹ kì í ṣe sìgá.

Fóònù wà lórí tábìlì. Aago ń sún mọ́ àárín òru.

O pinnu láti sùn ní kùtùkùtù ní ọ̀sẹ̀ yìí, o sì ṣàṣeyọrí ní alẹ́ márùn-ún tí ó tẹ̀lé ara wọn. Alẹ́ yìí o ṣí ohun èlò kan «fún ìṣẹ́jú márùn-ún nìkan», láti yẹ ìfiranṣẹ́ kan wò, tàbí láti wo fídíò kúkúrú kan.

O gbé orí rẹ sókè, aago sì ń lu ìkejì òru. Oorun ti jìnnà, gẹ́gẹ́ bí ó ti jìnnà ṣáájú alẹ́ márùn-ún yẹn gan-an.

Ìṣẹ́jú márùn-ún kò jẹ́ ìṣẹ́jú márùn-ún rí. Ó jẹ́ ìṣísẹ̀ àkọ́kọ́ lórí ọ̀nà tí o ti mọ̀ tẹ́lẹ̀.

Ní òwúrọ̀ o kì í san owó fídíò náà nìkan. O dìde pẹ́, o sì fi oúnjẹ àárọ̀ sílẹ̀, o sì wọ iṣẹ́ rẹ pẹ̀lú ìdààmú. O ka ìfiranṣẹ́ lẹ́ẹ̀meji, kò sì fiyèsí ohun tí a béèrè lọ́wọ́ rẹ. Nígbà tí o bá padà, ìbínú rẹ yóò yára jùlọ sí ẹni tí kò bá ọ jí pẹ́ tàbí tí kò yan nǹkan fún ọ. Àkókò kan wà tí o bá àwọn ẹbí rẹ lò, o sì béèrè pé kí wọ́n sún un síwájú nítorí pé o rẹ̀ ọ́. Báyìí ni «lẹ́ẹ̀kan péré yìí» ṣe jáde láti inú ìbòjú kan ní ọwọ́ rẹ sí gbogbo ọjọ́ kan, àti sí àwọn ènìyàn tí kò jẹ́ apá kan ìpinnu rẹ. Nítorí náà iye owó alẹ́ yẹn tóbi ju wákàtí oorun rẹ nìkan lọ.

Ó sì lè jẹ́ pé ìyàtọ̀ náà jẹ́ iye owó kékeré tí o ná láti inú owó tí o ṣe ìlérí láti dá padà. O sọ pé: Màá san án padà ṣáájú àkókò. Lẹ́yìn náà àkókò dé, o sì sún un síwájú, ẹni tó yá ọ sì ní láti béèrè ohun tó jẹ́ tirẹ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i. Nọ́ńbà náà kéré, ṣùgbọ́n o ti fi ìbánisọ̀rọ̀ wúwo kan di ìbátan yín. Kì í ṣe gbogbo ìkọsẹ̀ ni òpin ọ̀nà; ewu ni pé kí o fi ìṣirò náà pamọ́ ní gbogbo ìgbà lábẹ́ ọ̀rọ̀ «nìkan». Wo ohun tó ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn náà. Kí ló pẹ́? Ta ló dúró dè é? Ìlérí wo ló wá le láti gbà gbọ́? Èyí ni owó tí kò hàn sí ọ nígbà tí o ń fún ara rẹ ní ìyọ̀ǹda náà.

Nítorí náà kí ni ń ṣẹlẹ̀ láàárín «ìṣẹ́jú márùn-ún nìkan» àti ìkejì òru?

«Tí mo bá ti ba a jẹ́ tẹ́lẹ̀, kò sí ìyàtọ̀ mọ́»

Gbogbo ẹni tó ti gbìyànjú oúnjẹ kan, tàbí ìdáwọ́dúró ìṣe kan, mọ ohùn inú yìí. Lẹ́yìn ìdákọ́ kékeré àkọ́kọ́, ó ń sọ fún ọ ní ìkọ̀kọ̀: Tí mo bá ti ba a jẹ́, kò sí ìyàtọ̀ mọ́, nítorí náà tẹ̀ síwájú.

Onímọ̀ ọkàn àti olùkọ́ Kelly McGonigal ṣàpèjúwe àṣà yìí nínú ìwé rẹ̀ The Willpower Instinct (2011)¹. Ìyọ̀ǹda àkọ́kọ́ kì í ba agbára ìpinnu rẹ jẹ́ lójúkan náà, ṣùgbọ́n ó ṣí ilẹ̀kùn kékeré kan.

Onímọ̀ George Ainslie ṣe ìyàtọ̀ láàárín irú òfin ara ẹni méjì². Òfin tó rọ̀, tó ń gba ìdúnàádúrà nínú gbogbo ipò, bíi «N ó mu sìgá nígbà mìíràn nínú àwọn alẹ́ ayẹyẹ». Àti òfin tó mọ́lẹ̀ kedere, tó ní ààlà tó ṣe kedere, tí kò nílò ìpinnu tuntun ní gbogbo ìgbà, bíi «Èmi kìí mu sìgá, àmì ìparí».

Òfin tó rọ̀ ni a máa ń ṣí sílẹ̀ fún ìjiyàn ní gbogbo àǹfààní. Ìjiyàn nìkan sì tó láti pàdánù rẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ìgbà, kódà kí ìdẹwò tó bẹ̀rẹ̀ pàápàá.

Àtẹ̀lé tó ń dá òfin tó ń bọ̀ sílẹ̀

Báwo ni sìgá kan ṣe lè di àpótí kíkún láàrín oṣù kan?

Nítorí pé ìyọ̀ǹda kọ̀ọ̀kan máa ń fi àmì kan sílẹ̀ tí ó tóbi ju ara rẹ̀ lọ. Ó di àtẹ̀lé tí ọkàn yóò fi ṣe àwáwí ní ìgbà tó ń bọ̀.

Onímọ̀ Diane Vaughan ṣàkíyèsí àpẹẹrẹ kan tó jọra nínú àwọn àjọ ńlá tó ń ṣọ́ àwọn ìlànà ààbò pẹ̀lú àkíyèsí tó gbòòrò. Yíyàtọ̀ kékeré kúrò nínú òfin kan kì í tẹ̀lé e pẹ̀lú ìpalára tó hàn gbangba, nítorí náà a tún un pín ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ gẹ́gẹ́ bí ohun tó tẹ́wọ́ gbà. Ó di ìlà ìpìlẹ̀ tí a fi ń wọn yíyàtọ̀ tó tẹ̀lé e, èyí tó tóbi díẹ̀ jù ú lọ³.

Ìgbà kẹta nílò àlàyé tó kéré ju ti kejì lọ. Ìkẹrin kò nílò àlàyé kankan tó tọ́ sí àkíyèsí.

Èyí ni ibi tí a kò ti rí i nígbà tí a bá ń tàná sìgá àkọ́kọ́, tàbí tí a ń ṣí ohun èlò náà «fún ìṣẹ́jú márùn-ún»: àwa kì í pinnu nípa àkókò yìí nìkan, a ń pinnu nípa gbogbo ìgbà tó jọ ọ́.

«Èmi kìí» dúró gbọingbọin ju «N kò lè» lọ

Ìyàtọ̀ ahọ́n kékeré kan wà tó tọ́ sí kí o gbìyànjú rẹ̀.

Nínú ọ̀wọ́ àwọn ìdánwò kékeré, àwọn olùwádìí Vanessa Patrick àti Henrik Hagtvedt béèrè lọ́wọ́ àwọn olùkópa tó ń dojúkọ ìdẹwò kí wọ́n máa tun gbólóhùn kúkúrú kan sọ fún ara wọn: àwọn kan sọ «N kò lè», àwọn kan sọ «Èmi kìí ṣe é».

Nígbà tí ète náà bá ti wá láti inú ẹni náà fúnra rẹ̀, ọ̀nà «Èmi kìí ṣe é» ràn wọ́n lọ́wọ́ láti kọ ìdẹwò jù ti «N kò lè» lọ. Ó yí padà nígbà tí ìdánwò náà bá fi ìdí kan tó wá láti òde hàn fún ète náà⁴.

«N kò lè» ṣàpèjúwe ìdè tí a fi lé ọ lórí láti òde, ìdè bẹ́ẹ̀ sì ń pe ọkàn rẹ láti dúnàádúrà pẹ̀lú rẹ̀ lójúkan náà.

«Èmi kìí ṣe é» ṣàpèjúwe ìdánimọ̀ tí ìwọ fúnra rẹ yàn, kì í ṣe ìdè tí o ń retí ààyè láti sá kúrò nínú rẹ̀.

Fi wé gbólóhùn méjì: àkọ́kọ́, N kò lè jẹ nkan yìí, nítorí mo wà lórí oúnjẹ. Èkejì, Èmi kìí jẹ oúnjẹ dídùn lẹ́yìn Ìwọ̀-oòrùn.

Ìlà Ẹfun

Òfin tó mọ́lẹ̀ jẹ́ irinṣẹ́ tí a ń kọ́, kì í ṣe ẹ̀bùn tí àwọn kan ń bí pẹ̀lú rẹ̀. Nítorí náà báwo ni ìwọ yóò ṣe ya ìlà rẹ?

Ṣé òfin tó le báyìí kò ha jẹ́ líle jù fún àìmọ̀ ìgbésí ayé bí? Ìṣòro náà kì í ṣe irọ̀rùn fúnra rẹ̀, bí kò ṣe nígbà tí a bá pinnu rẹ̀. Ìyọ̀ǹda tí o ṣe ìpinnu rẹ̀ tẹ́lẹ̀, nínú ìhùwàsí àṣà tí kò ní ìfẹ́kúfẹ́ nínú rẹ̀, bíi «Èmi kì í lo fóònù lẹ́yìn aago mẹ́wàá, àyàfi ìpè pàtàkì láti ọ̀dọ̀ ẹbí mi», yóò wà ní ààlà tó ṣe kedere; a ti pinnu rẹ̀ kí ìdẹwò tó dé, kì í ṣe lẹ́yìn náà. Ṣùgbọ́n ìyọ̀ǹda tí a ń ṣe nínú ìṣẹ́jú ìdẹwò fúnra rẹ̀, ìyẹn ni ó ń ṣí ilẹ̀kùn. Ìdádúró sìgá, èyí tó jẹ́ ìfẹ́kúfẹ́, kò gba ìyọ̀ǹda tí a ti pinnu tẹ́lẹ̀, kódà bí ó bá jẹ́ ẹ̀ẹ̀kan lọ́dún. Fún ìtọ́jú ìṣègùn tó ń bá ètò náà lọ, wo àfikún.

Tí o bá rú òfin rẹ lẹ́ẹ̀kan fa? Ohùn tó kọjá lọ́dọ̀ wa ní ìbẹ̀rẹ̀ orí yìí yóò sọ pé: Tí mo bá ti ba a jẹ́, kò sí ìyàtọ̀ mọ́. Má ṣe gbà á gbọ́. Ìlà kì í parẹ́ nítorí ìgbésẹ̀ kan tí o gbà lórí rẹ̀; ó parẹ́ nígbà tí o bá pinnu pé kò sí mọ́. Padà sí i ní àǹfààní tó ń bọ̀, kí o sì bi ara rẹ pé kí ló ṣẹlẹ̀, láìka gbogbo ìgbìyànjú sí bí ìkùnà.

Ìlà kékeré kan lọ́sẹ̀ yìí ṣe pàtàkì ju ogún ìlà tí o kọ tí o kò sì fi ara mọ́. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òfin tó rọrùn jù, kì í ṣe èyí tó le jùlọ; ìṣẹ́gun níbẹ̀ yóò kọ́ ọ ní ọ̀nà kí o tó dojú kọ òfin tó le jù.

Ìgbà tí o lè lò ó: Nígbà tí ìyọ̀ǹda tí o fún ara rẹ nínú àkókò ìdẹwò bá ń tún ara rẹ̀ ṣe. Àkókò tí a nílò: ìṣẹ́jú márùn-ún láti kọ òfin náà sílẹ̀, àti ọ̀sẹ̀ kan láti dán an wò.

Dá a lórúkọ ní ọ̀nà ìdánimọ̀: «Èmi kìí ṣe ohun kan», kì í ṣe «N kò lè ṣe ohun kan».
Jẹ́ kí ààlà rẹ̀ ṣe kedere: nígbà tí ó bá kan, àti àyọ̀ǹda àìgbọ́dọ̀máṣe tí ó bá wà. Pinnu rẹ̀ báyìí, kì í ṣe nínú àkókò ìdẹwò. «Ní ọ̀pọ̀ ìgbà» àti «gẹ́gẹ́ bí àṣà» kì í ṣe ààlà.
Mura gbólóhùn náà ṣáájú kí o tó nílò rẹ̀: nígbà tí ohùn «lẹ́ẹ̀kan péré yìí» bá ń sọ fún ọ ní ìkọ̀kọ̀, parí rẹ̀ pẹ̀lú ohun tí o máa sọ: «Èmi kì í pinnu nípa àkókò yìí nìkan, mo ń pinnu nípa gbogbo ìgbà tó jọ ọ́».
Kọ ọ́ sí ibi tí o ti máa rí i: àkọsílẹ̀ tí a fi sórí fóònù, tàbí káàdì nínú àpamọ́wọ́, kì í ṣe nínú orí rẹ nìkan.

Bí o bá ṣubú: kọ ìyọ̀ǹda tó ṣí ilẹ̀kùn sílẹ̀, kí o sì padà sí òfin náà ní àǹfààní tó ń bọ̀; má ṣe fún un ní àṣẹ lórí ìyókù ọ̀sẹ̀.

Karim ju àpótí ìkẹyìn sínú àpótí ìdọ̀tí ní òpin òpópó, kò sì sí ẹnikẹ́ni nínú òpópó yàtọ̀ sí i. Ó padà sí yàrá, ó sì kọ káàdì kan: «Èmi kìí mu sìgá, kódà nínú àwọn alẹ́ ayẹyẹ». Ó fi sínú àpamọ́wọ́ rẹ̀. Ní alẹ́ ọ̀dọ́kùnrin kan láti ilé-ìgbé fún un ní sìgá lẹ́bàá ilẹ̀kùn. Karim sọ pé: «Kìí ṣe lónìí». Ọ̀dọ́kùnrin náà rẹ́rìn-ín, ọwọ́ rẹ̀ sì wà ní nínà: «Kí ni ìyàtọ̀ láàárín lónìí àti ọ̀la?». Karim wá ìdáhùn kò sì rí i, nítorí náà ó gba sìgá náà. Ó mu ìdajì rẹ̀, lẹ́yìn náà ó fọ́ ọ ní etí òpópó.

Ó ka káàdì náà lẹ́ẹ̀kan sí i. Ó ti kọ ààlà kedere, ṣùgbọ́n ó ṣí ilẹ̀kùn kékeré nígbà tó sọ pé: «Kìí ṣe lónìí». Ó ka ìlà «Bí o bá ṣubú». Ó kọ ìyọ̀ǹda náà sílẹ̀ bí ó ṣe ṣẹlẹ̀, ó sì kọ gbólóhùn tí yóò sọ ní àǹfààní tó ń bọ̀ sí abẹ́ rẹ̀. Nígbà tí ọ̀dọ́kùnrin náà fún un ní sìgá ní alẹ́ tó tẹ̀lé e, ó sọ pé: «Èmi kìí mu sìgá». Ó sọ fún ọ̀rẹ́ rẹ̀ nínú yàrá pé: «N kò ní pinnu lójoojúmọ́ mọ́». Ó dá káàdì náà padà sínú àpamọ́wọ́.

Nígbà tí baba rẹ̀ pè ní alẹ́, Karim sọ pé ẹ̀kọ́ rẹ̀ dára. Ó gbọ́ ohùn ṣíbí nínú ife kan, lẹ́yìn náà baba rẹ̀ bi í nípa oorun rẹ̀. Ó sọ pé: «Mo ń sùn».

Òfin Mi Àkọ́kọ́

Ìbéèrè kan ṣáájú kí o tó fa ìlà rẹ: Ìyọ̀ǹda wo ni o fún ara rẹ láìpẹ́ yìí, tí o sì sọ nípa rẹ̀ pé «lẹ́ẹ̀kan péré yìí»? Ṣé ìgbà àkọ́kọ́ ni yẹn tí o máa sọ ọ́?

Lẹ́yìn náà parí gbólóhùn yìí, kí o sì kọ ọ́ sí ibi tí o ti máa rí i lójoojúmọ́: «Èmi kìí … nígbà tí …».

Ní alẹ́ kan náà, Lina pa mọ́tò rẹ̀ níwájú ilé bàbá rẹ̀. Lórí aago rẹ̀ ni iye ìṣísẹ̀ ọjọ́ náà wà, àti lórí ìjókòó tó tẹ̀ lé e ni àpò oògùn wà. Ó wo ilẹ̀kùn, kọ́kọ́rọ́ náà sì wà láàárín ìka rẹ̀, kò sì sọ̀kalẹ̀.