Tridhjetë ditë drite… e pastaj? — Dorëheqje nga vetvetja

Në telefonin e Linës ndodhej një regjistrim me zërin e saj, i vjetër një vit, të cilin nuk e kishte dëgjuar asnjëherë. Natën e Bajramit ajo e fiku alarmin që e kishte zgjuar për namazin e sabahut tridhjetë net radhazi. E vuri telefonin mbi tryezë dhe i tha burrit të saj: «Nesër mos më zgjo».

Ditën e dytë të Bajramit, hapi sytë në orën njëmbëdhjetë. Zgjati dorën drejt telefonit para se të ngrihej. Kaloi një fotografi e saj nga një vizitë familjare, pastaj një tjetër fotografi, e pastaj dy orë. Burri i saj erdhi me një pjatë të vogël e i tha: «Ky ishte mëngjesi yt». Ajo e la telefonin mënjanë; buka tashmë ishte tharë.

Gjatë gjithë muajit ajo e kishte falur sabahun, kishte lexuar dhjetë faqe çdo natë dhe e kishte marrë në telefon babanë e saj çdo mbrëmje. Tani libri kishte mbetur te po ajo faqe për tri ditë. E ngriti telefonin për të rivendosur alarmin, kur sytë i shkuan te titulli i regjistrimit: «Lina e re». Nën të ndodhej një tjetër skedar me të njëjtin emër, një vit më i vjetër. Gishti i saj kaloi mbi butonin e dëgjimit pa e shtypur. E mbylli listën e regjistrimeve dhe e harroi alarmin.

Ndoshta e njeh këtë zbrazëti pas një stine që të mbajti me vete: leximi kishte kohën e vet, për t'u ngritur kishte dikë që ngrihej bashkë me ty, e pastaj mbete vetëm përballë orarit. Nuk ke nevojë të gjykosh sinqeritetin e gjithë muajit. Vështro ditën e parë pas tij: çfarë u zhduk përreth teje para se të thuash se ke ndryshuar?

Tri dhurata që zhduken menjëherë

Ramazani të jep tri dhurata falas.

Dhurata e parë është një orar i përbashkët që e njeh gjithkush: sabahu, iftari dhe teravitë. Ti nuk vendos se kur të fillosh; koha vendos për ty.

Dhurata e dytë është një mjedis që të shtyn në të njëjtin drejtim, aq sa e lejon vendi yt: një shtëpi që qetësohet pas teravive, ose një lagje dita e së cilës vërtitet rreth orës së iftarit. Kush jeton atje ku rruga as që e vëren fare Ramazanin, e di mirë se sa rëndohet muaji kur mungon kjo dhuratë.

Dhurata e tretë është shoqëria që ecën në të njëjtin hap me ty: familjarë që zgjohen për syfyr, ose miq agjërues të cilëve nuk u duket çudi kur refuzon një ftesë për drekë. Dhe ai që jeton vetëm e di mirë se kjo dhuratë nuk vjen vetiu; atij i duhet ta krijojë vetë: një telefonatë para syfyrit, ose një mik që pyet.

E nëse të duken të njohura këto tri dhurata, kjo ndodh sepse janë të njëjtat tri kushte që pamë në kapitulli 1, me emrat e Ramazanit: një orar që vendos për ty, një vend që të nxit dhe një shoqëri që të sheh.

Ka prej atyre që falen vetëm në Ramazan, e pastaj dëgjojnë më pas: «Ishe i shtirur». Por asgjë nuk provon se ai po e gënjente veten gjatë një muaji të tërë. Ndoshta atij iu zhdukën të tria dhuratat menjëherë; dhe kjo meriton të shqyrtohet para se të gjykohet zemra e tij.

Si e shpjegon psikologjia këtë rënie të papritur? Studiuesja Wendy Wood shpjegon se zakoni nuk jeton vetëm me anë të vullnetit. Ai mbahet pas shenjave të qëndrueshme përreth: një vend, një kohë dhe fytyra të njohura¹. Kur këto shenja ndryshojnë të gjitha menjëherë, sjellja humbet fillin që e mbante të lidhur, edhe nëse dëshira për të mbetet tërësisht e sinqertë.

Kur mjedisi zhduket, sjellja humbet mbështetjen e saj. Për ndërprerjen ka edhe arsye të tjera që i përkasin Linës, dhe zgjedhjet e saj pas Bajramit janë pjesë e kësaj. Por vetëfajësimi i vetëm errëson atë që u zhduk përreth saj.

Ajo që mbetet pas entuziazmit

Handhala i tha Ebu Bekrit se gjendja e tij ndryshonte kur largohej nga ndeja me Profetin ﷺ te familja, fëmijët dhe punët e jetesës. Në tubimin e përkujtimit, ai i përjetonte çështjet e botës tjetër me një gjallëri që nuk mbetej në të njëjtën shkallë jashtë tij, dhe këtë dallim e quajti hipokrizi. Ebu Bekri iu përgjigj se edhe ai përjetonte të njëjtën gjë. Pastaj shkuan bashkë te Profeti ﷺ, dhe Handhala i tregoi se çfarë po i ndodhte. Përgjigjja që erdhi ishte se vazhdimësia e asaj gjendjeje ishte një çështje tjetër, dhe se në jetë ka kohë për këtë e kohë për atë.

Handhala nuk u mjaftua vetëm me gjykimin e vetes. Ai përshkroi se ku i ndryshonte gjendja, e pastaj pyeti. Dhe Ebu Bekri nuk e përdori përvojën e vet si një peshore për ta nënvlerësuar pyetësin; përmendi se ndiente të njëjtën gjë.

E te premtimi yt, ky dallim të bën dobi: zbehja e ndjenjës nuk provon se ajo që bëre ishte e rreme. Ti mund të mbash një veprim të vogël kur entuziazmi bie, si dhe të rregullosh kohën e tij dhe atë që e mbështet. Kjo nuk do të thotë të luhatesh mes mbajtjes së premtimit dhe thyerjes së tij; hadithi flet për dallimin e gjendjes mes përkujtimit dhe punëve të jetës, jo për leje për të shkelur përkushtimin.

Dhe në fund të përgjigjes: «Por, o Handhala, një kohë (për adhurim) e një kohë (për punët e kësaj bote)»².

Piketat e tua kohore

Studiuesja Katy Milkman, në librin e saj How to Change, shpjegon një ide në kërkimet e para të së cilës ka marrë pjesë³. Ne jemi më të gatshëm të nisim një zakon të ri në çaste kur ndiejmë se po mbyllim një faqe të vjetër dhe po hapim një tjetër: si dita e parë e një muaji, një ditëlindje, ose kthimi nga një udhëtim. Këto çaste na ndajnë nga një version i vjetër i vetvetes. Qoftë edhe për një çast të vetëm, fillimi nga e para bëhet i mundur.

Në një studim ku mori pjesë bashkë me dy kolegë, studiuesit ndoqën sjelljen e mijëra njerëzve⁴. Ata vëzhguan kërkimet në internet për fjalën «dietë». Ndoqën vizitat në një palestër universitare dhe kontratat elektronike të përkushtimit për arritjen e qëllimeve personale. Të tri modelet përkuan. Kërcime të qarta që përsëriteshin në fillim të çdo jave, çdo muaji dhe çdo viti. E pastaj zbeheshin gradualisht me kalimin e ditëve.

Një regjistrim i pahapur

Kujtoi natën e njëzetë e shtatë: atë ditë kishte regjistruar një mesazh me titullin «Lina e re»: sabahu, leximi, telefonata me babanë dhe lënia mënjanë e telefonit pas darkës. Tani shkroi një listë më të gjatë në një fletë të re dhe e ngjiti në frigorifer. Burri i saj kaloi pranë, lexoi pikën e parë e pastaj të fundit: «Gjithë kjo nesër?». Ajo tha: «Do ta kompensoj».

U kthye te regjistrimi për të shtuar edhe një premtim tjetër. E gjeti mesazhin e Ramazanit të kaluar ashtu siç e kishte lënë, dhe iu kujtua se e kishte shtyrë dëgjimin e tij derisa të vinte Ramazani tjetër. Pastaj e lexoi sërish fletën mbi frigorifer: asnjë pikë nuk përcaktonte një orar, dhe nuk dinte se kë do të njoftonte nëse i ikte leximi.

Në vend që t'i lidhësh të gjitha shpresat me një piketë të vetme në vit, krijo piketa më të vogla:

Kur ta përdorësh: Kur përfundon një stinë që e mbante zakonin tënd, ose kur pret një stinë të re për t'u rikthyer. Koha e nevojshme: Dhjetë minuta për përgatitje, e pastaj një javë për provë. Zgjidh një piketë brenda tri ditëve të ardhshme, dhe vendose orarin e veprimit të parë në kalendarin tënd tani.

Zgjidh një piketë të afërt, jo Ramazanin e ardhshëm: Ditën e parë të një muaji kalendarik, ditëlindjen e motrës, ose kthimin e një miku nga një udhëtim.
Krijo rreth piketës të paktën një dhuratë: Një orar fiks ditor, një cep në shtëpi të përgatitur për zakonin e ri, ose një mik që ecën në të njëjtin hap me ty.
Lidhe vazhdimësinë me një plan «Nëse… atëherë…»: «Nëse përfundon java e parë, atëherë do të telefonoj motrën për t'i treguar se çfarë kam arritur», e jo një premtim të lënë pezull në ajër.
Mos prit një fillim të përsosur: Fillo me versionin më të vogël të zakonit në po atë ditë që ke zgjedhur, e jo javën tjetër.

Nuk ke nevojë për të tria dhuratat bashkë për të filluar. Fillo me një orar fiks, ose me një mik që të pyet, e pastaj ndërto mbi të.

Nëse rrëzohesh: Emërto atë që mungoi: orarin, vendin apo shoqërinë, dhe përsërit veprimin më të vogël në mundësinë më të parë.

Në ditën e parë të muajit pasardhës kalendarik, dy ditë pas fletës në frigorifer, Lina zgjodhi një dhuratë të vetme: shoqja e saj do ta pyeste çdo të martë për dhjetë faqet e saj. Ia dërgoi orarin para se të bënte një listë të re. Dhe atë mbrëmje lexoi dy faqe. Të martën e parë, shoqja e pyeti: «Deri ku arrite?». Lina u ul pranë librit në vend që të shkruante një përgjigje të gjatë, e pastaj dërgoi numrin e faqes. Në javën e katërt ajo udhëtoi, dhe pyetja mbërriti ndërsa po zbrazte çantën në një dhomë tjetër. E la pa përgjigje. Kur u kthye, gati sa nuk e shtyu leximin e librit për fillimin e muajit tjetër. Emërtoi atë që kishte munguar: vendin e leximit, jo gjithë dëshirën e saj. Lexoi dy faqe të martën e parë pas kthimit, e pastaj u përgjigj: «Vetëm këto të dyja sot». Shoqja i tha: «Atëherë do të pyes për të martën e ardhshme».

U rikthyen edhe telefonatat me babanë e saj, edhe pse jo çdo mbrëmje. E dëgjoi regjistrimin e vjetër deri në fund; qeshi kur zëri i saj premtonte dhjetë zakone nga mëngjesi deri në mbrëmje. I tha burrit të saj: «Kam nevojë për dikë që pyet pasi të bjerë entuziazmi». Caktoi një vend për librin pas darkës dhe shënoi në një fletë të vogël një plan prej njëzet minutash për dizajnin çdo mbrëmje. Dhe në rubrikën e dëshmitarit shkroi këtë herë: babi.

Pas Bajramit

Merr pesë minuta tani. Shkruaj emrin e një zakoni të vetëm që e ruajte gjatë muajit e pastaj e braktise, dhe pranë tij atë që e mbështeste: orarin, vendin apo shoqërinë. Qarko gjënë e parë që mungoi. Zgjidh versionin më të vogël për ta rikthyer, dhe cakto një kohë për të brenda tri ditëve të ardhshme. Pastaj dërgoji dëshmitarit tënd sot një fjali me orarin dhe veprimin për të cilin do të të pyesë pas një jave.

Lina e mori në telefon babanë e saj dhe i tregoi gjithçka: kursin, intervistën dhe punën e re. Ai heshti gjatë, aq sa ajo mendoi se u ndërpre linja. Pastaj tha: «Eja të shtunën».