Sa herë ke filluar nga e para?

Në ditën tënde ka një takim të shkurtër. Rreth një çerek ore.

Nëse je i punësuar, ai është mbledhja e mëngjesit me të cilën drejtuesi e hap ditën. Nëse je student, është leksioni i orës tetë, ai ku prania shënohet me emër.

Ti nuk mungon në të. Arrin disa minuta më herët, edhe nëse ke fjetur vonë, edhe nëse bën ftohtë, madje edhe nëse nuk ka asgjë që ia vlen të shkosh që në fillim.

Dhe tani imagjino sikur të mungoje. Një herë, pastaj edhe një herë, derisa mungesa u bë zakon.

Çfarë ndodh? Zbritje nga rroga, pastaj dyshime te drejtuesi: a mund të mbështetesh tek ai? Ndërsa studenti e di fundin: humbje e së drejtës për provim.

Llogaria nuk bëhet vetëm për atë çerek ore, por për atë që ajo tregon për ty: nëse nuk je në gjendje të ruash një çerek ore në ditë, si do ta bindësh dikë se mund të mbash tetë orët e tjera? Kjo është logjika e drejtuesit, dhe ne e kuptojmë fare mirë për sa kohë që vjen nga jashtë.

E tani rrotulloje pasqyrën paksa.

Në ditën tënde ka takime të tjera të shkurtra, një çerek ore ose më pak, që ia ke premtuar vetes dhe jo drejtuesit tënd: një ecje e shkurtër para pune, dhjetë faqe lexim para gjumit, ose një telefonatë me nënën çdo mbrëmje.

Sa herë i ke lëshuar këto takime këtë javë?

Sa herë ke thënë: «Do të filloj nga fillimi i muajit», e pastaj i ke shpenzuar paratë që vendose të kurseje ende pa u mbushur gjysma e muajit? Sa herë e ke vënë librin pranë jastëkut, e pastaj dora të ka shkuar te telefoni? Sa herë i ke premtuar familjes një mbrëmje bashkë, dhe kur erdhi mbrëmja ishe i pranishëm vetëm me trup? Dhe sa herë e ke përsëritur të njëjtin premtim, me po ato fjalë, sikur ai që të dëgjon të mos e mbante mend herën e kaluar? Ti e mban mend. E njeh takimin që e le të kalojë. Dhe e njeh fytyrën e atij që të priste kur i the përsëri: nesër.

Këto premtime të thyera nuk të morën vetëm kohën. Të morën nga gjumi një mëngjes të kthjellët, nga mësimet një temë që mund të kuptohej pa ngut, dhe nga shtëpia një ndejë që nuk u përsërit më. Pastaj të morën diçka edhe më të heshtur: besimin në fjalën tënde. Fillove ta dëgjosh veten duke thënë «do ta bëj», dhe të presësh justifikimin që do të vijë pas saj. Kur vendos një plan të ri, e shkruan atë ndërsa brenda teje diçka dyshon në të para se të fillosh. Ky është një çmim që e paguan edhe kur askush nuk të qorton. Sa premtime mund të thyesh para se fjala jote të bëhet për ty thjesht një propozim?

Nëse përgjigjja jote është «herë që nuk i numëroj dot», nuk je i vetmi. Dhe nuk je domosdoshmërisht përtac apo me vullnet të dobët.

Shihe dallimin mes dy takimeve. Takimi që nuk e humb kurrë ka një formë të dukshme: një kohë të caktuar, një njoftim në kalendar dhe dikë që shënon pjesëmarrjen. Ndërsa takimi që e humb i ka të gjitha përveç kësaj. Nuk ka as zbritje nga rroga, as shikim nga askush, as emër në ndonjë listë.

Në një studim të njohur, dy ekonomistë ndoqën me mijëra anëtarë të palestrave sportive në Amerikë¹. Ata që zgjodhën pajtimin mujor paguan më shumë se 70 dollarë në muaj dhe shkuan mesatarisht rreth 4.3 herë gjatë tij. Kjo do të thotë se një vizitë e vetme u kushtoi më shumë se 17 dollarë. Sikur të kishin blerë biletë për vizita të veçanta, do të kishin paguar 10 dollarë për çdo vizitë.

Ata nuk paguan për ushtrimet. Paguan për njeriun që menduan se do të bëheshin.

Problemi pra nuk është se ti nuk e di çfarë duhet të bësh. Ti e di fare mirë.

Por një rishikim që përmblodhi qindra gjetje kërkimore zbuloi se qëllimet e njerëzve shpjegojnë mesatarisht rreth 28% të ndryshimeve në sjelljen e tyre². Qëllimi është i rëndësishëm, por vetëm ai nuk e zbulon dot atë që ndodh mes premtimit dhe veprës: aty është zakoni, vendi, lodhja dhe ndjenja që nuk i vëmë emër.

Leksionet motivuese mund ta zgjojnë dëshirën tënde për ndryshim. Por zgjimi është një gjë, kurse vazhdimësia është diçka tjetër; ajo kërkon hapa që i përshtaten ditës tënde, jo entuziazmin e një nate. Dhe qortimi i ashpër i vetes mund të të shtyjë pak përpara, e pastaj të të rraskapitë.

E më e vështira është se të mbetesh vetëm me mendimet e tua nuk është gjithmonë e rehatshme.

Në një eksperiment të botuar në revistën Science, disa vullnetarë qëndruan vetëm për një çerek ore³. Pa telefon, pa libër, pa asgjë përveç mendimeve të tyre. Atyre iu kërkua të argëtoheshin duke menduar. Pranë tyre ishte një buton që u jepte një goditje të lehtë elektrike, të cilën e kishin provuar më parë.

Mes atyre që kishin thënë se ishin të gatshëm të paguanin para vetëm që të mos e merrnin më atë goditje, dy të tretat e burrave dhe një e katërta e grave e shtypën butonin. Dhe një burrë i vetëm e shtypi atë 190 herë.

Disa prej tyre zgjodhën goditjen elektrike ndërsa qëndronin me mendimet e veta. Atë çerek ore që e ruajmë me përpikëri për drejtuesin, disa prej nesh e kanë të vështirë ta kalojnë vetëm në një dhomë.

Dhe jashtë asaj dhome, ka pyetje që edhe ne i shtyjmë. Fillojmë nga e para herë pas here, pa u ulur qoftë edhe një herë të vetme për të pyetur: përse u ndala herën e kaluar?

Ky libër është ai çerek ore nga i cili po ikim: një bisedë e sinqertë me vetveten, në gjuhën e psikologjisë. Dhe bashkë me të, mes një kapitulli dhe tjetrit, ka fjalë shumë më të lashta se psikologjia, që e ndriçojnë të njëjtën ide nga një kënd tjetër.

Dhe njerëzit që do t'i takosh në këta kapituj nuk janë raste të dokumentuara nga ndonjë klinikë apo studim. Ata janë personazhe të ndërtuar nga situata që i kanë jetuar shumë njerëz; ata e afrojnë idenë dhe ndoshta të ngjajnë më shumë nga sa do të dëshiroje.

Dhe mos u përpiq ta zbatosh të gjithë librin; kjo në vetvete është një nga kurthet që do t'i shohim. Lexoje ngadalë, pastaj zgjidh një kapitull të vetëm që të ngjan më shumë se të tjerët dhe një mjet të vetëm prej tij, dhe fillo me të. Pjesa tjetër mund të presë.

Nuk do të të kërkoj të fillosh nga e para për të njëqindtën herë. Po të kërkoj diçka pak më të vështirë: të qëndrosh me veten deri në fund të kapitulli 1.

Kur u bë e zakonshme mungesa jote nga vetvetja?

Dhe nuk do të lexosh vetëm. Do të shoqërojmë dy persona për një vit të tërë, nga fundi i një vere deri në fund të verës tjetër: Karimin, i cili largohet nga shtëpia e familjes për herë të parë me një zarf që nuk dëshiron ta hapë, dhe Linën, kontabilisten që ka vite që shtyn diçka që e do shumë, dhe që ka një fletore të cilën nuk dëshiron ta shohë askush. Asnjëri prej tyre nuk e njeh tjetrin, dhe për secilin prej tyre viti nuk do të shkojë ashtu siç e kishte planifikuar.