Çend caran te ji nû ve dest pê kir?

Di roja te de hevdîtineke kurt heye. Nêzîkî panzdeh deqeyan.

Heke tu karmend bî, ew civîna serê sibê ye ku rêveber rojê pê dide destpêkirin. Û heke tu xwendekar bî, ew dersa saet heştan e, ya ku tê de amadebûn bi nav tê tomarkirin.

Tu jê namînî. Çend deqe berê digihîjî wê derê, heta heke tu dereng razabî jî, heta heke hewa sar be jî, heta heke di bingeh de tiştekî hêjayî çûyînê jî tê de tune be.

Niha xeyal bike ku tu neçûyî. Carekê, paşê careke din, heta ku neçûn bû adetek.

Çi diqewime? Birîna ji mûçeyê, paşê guman di dilê rêveber de: gelo mirov dikare xwe bispêre wî? Û xwendekar jî dawiyê dizane: bêparmayî.

Hesab ne tenê ji bo wan panzdeh deqeyan e, lê belê ji bo tiştê ku ew li ser te dibêjin e: Heke tu nikaribî di rojekê de panzdeh deqeyan biparêzî, tu çawa dikarî kesekî bawer bikî ku tu dikarî heşt saetên din hilgirî? Ev mantiqa rêveber e, û em pir baş jê fêm dikin heta ku ji derve bê.

Niha neynikê hinekî bizivirîne.

Di roja te de hevdîtinên din ên kurt hene, panzdeh deqe an kêmtir, ku te soz dabû xwe, ne ji bo rêveberê xwe: meşeke kurt berî kar, an deh rûpel berî razanê, an jî her êvar telefonkirina ji bo diya xwe.

Vê hefteyê te çend caran ew ji dest da?

Çend caran te got: “Ji serê mehê ve ez ê dest pê bikim”, lê berî ku nîveka mehê bê, te ew pereyê ku te biryar dabû berhev bikî xerc kir? Çend caran te pirtûk danî ber balîfê, piştre destê xwe dirêjî telefonê kir? Çend caran te soz da malbata xwe ku şevekê bi hev re derbas bikin, lê gava êvar hat tu tenê bi laşê xwe li wir amade bûyî? Û çend caran te heman soz, bi heman peyvan dubare kir, mîna ku yê guhdariya te dike cara borî nayê bîra wî? Lê di bîra te de ye. Tu wê hevdîtina ku te hişt derbas bibe nas dikî. Û tu rûyê yê ku li benda te ma nas dikî gava te careke din jê re got: sibe.

Vê peymanên şikestî ne tenê dema te girtin. Wan ji xewa te sibeyeke aram bir, ji xwendina te derseke ku dikaribû bi aramî bihata fêmkirin bir, û ji mala te rûniştineke ku careke din çênebû bir. Paşê wan tiştekî bêdengtir bir: baweriya te bi peyva te. Tu êdî dibihîzî ku xwe dibêjî “Ez ê bikim”, û li benda hinceta ku dê pişt re bê dimînî. Û gava tu planeke nû çêdikî, tu wê dinivîsî lê di hundirê te de kesek heye ku berî tu dest pê bikî jê bi guman e. Ev ew berdêl e ku tu didî heta gava kes te sûcdar neke jî. Nexwe tu dikarî çend sozan bişikînî berî ku peyva te li ba te tenê bibe pêşniyarek?

Heke bersiva te ev be: “Ewqas car ku nayên hejmartin”, tu ne bi tenê yî. Û ne şert e ku tu tembel bî an jî vîna te lawaz be.

Li cudahiya navbera her du hevdîtinan binêre. Ya ku tu jê namînî xwedî şêweyekî xuyayî ye: demeke sabît, vexwendinek di salnameyê de, û kesek ku amadebûnê tomar dike. Lê ya ku tu jê dimînî her tiştê wê heye ji bilî vê. Ne birîna mûçeyê, ne nihêrînek ji kesî, û ne jî navek di lîsteyê de.

Di lêkolîneke navdar de, du aborîzanan şopandin dan ser hezaran endamên salonên werzişê yên Amerîkî¹. Kesên ku abonetiya mehane hilbijartin di mehê de zêdetirî 70 dolaran dan, û bi navînî nêzîkî 4.3 caran çûn wir. Ango her serdanek zêdetirî 17 dolaran li wan rûnişt. Lê heke wan bilêta serdanên yekane bikiriyana, dê ji bo her serdanekê 10 dolar bidana.

Wan heqê werzişê neda. Wan heqê wî kesî da ku guman dikirin ew ê bibin ew.

Nexwe pirsgirêk ne ew e ku tu nizanî divê çi bikî. Tu pir baş dizanî.

Lê belê vekolîneke ku bi sedan encamên lêkolînan berhev kir, dît ku niyetên mirovan bi navînî tenê nêzîkî 28% ji guherînên di tevgera wan de şirove dike². Niyet girîng e, lê bi serê xwe eşkere nake ka di navbera soz û çalakiyê de çi diqewime: adet heye, cîh heye, westandin heye, û ew hesta ku em navekî lê nakin heye.

Dibe ku axaftinên motîvasyonê daxwaza te ya guherînê şiyar bikin. Lê hişyarbûn tiştek e, û berdewamî tiştekî din e; ew gavan dixwaze ku li gorî roja te bin, ne coşa şevekê tenê. Û xwe-sûcdarkirin dibe ku hinekî te bide pêş, paşê te diwestîne.

Û ya ji hemûyan dijwartir ew e ku bi tenê mana bi ramanên me re her tim ne rehet e.

Di ceribandineke ku di kovara Science de hat weşandin de, dildar panzdeh deqeyan bi tenê rûniştin³. Ne telefon, ne pirtûk, tiştek ji bilî ramanên wan tune bû. Ji wan hat xwestin ku bi ramanên xwe wext derbas bikin. Û li kêleka wan bişkokek hebû ku elektrîkeke sivik a ku berê ceribandibûn dida wan.

Di nav wan kesên ku gotibûn ew amade ne pere bidin da ku careke din wê negirin de, ji sisiyan duduyê mêran û ji çaran yekê jinan li bişkokê xist. Û mêrekî tenê 190 caran lê xist.

Hinekan ji wan dema ku bi ramanên xwe re rûniştibûn elektrîk hilbijart. Ew panzdeh deqeyên ku em ji bo rêveber diparêzin, ji bo hinekan ji me zehmet e ku bi tenê di odeyekê de derbas bikin.

Û li derveyî vê odeyê, pirsên ku em jî paşve dixin hene. Em carek li pey carekê ji nû ve dest pê dikin, lê carekê tenê rûnanên ku bipirsin: Çima ez cara borî sekinîm?

Ev pirtûk ew panzdeh deqe ye ku em jê direvin: rûniştineke dilrast bi xwe re, bi zimanê derûnnasiyê. Û pê re, di navbera beşan de, peyvên pir kevntir ji derûnnasiyê hene ku heman ramanê ji aliyekî din ve ronî dikin.

Û ew kesên ku tu yê di beşan de bibînî ne rewşên belgekirî yên klînîkekê an lêkolînekê ne. Ew kesayetiyên hevedudanî ne ku ji rewşên gelek kesan jiyane hatine girtin, ramanê nêzîk dikin, û dibe ku ji ya te dixwazî bêtir bişibin te.

Û hewl nede ku tevahiya pirtûkê bi cih bînî; ev bixwe yek ji wan xefikan e ku em ê bibînin. Wê hêdî hêdî bixwîne, paşê beşekî ku ji yên din bêtir dişibe te û amûrekê ji wî beşî hilbijêre, û pê dest pê bike. Ya mayî disekine.

Ez ê ji te nexwazim ku cara hezaran ji nû ve dest pê bikî. Ez tiştekî hinekî girantir ji te dixwazim: heta dawiya beşa 1 bi xwe re bimîne.

Kengî nebûna te ji xwe re bû tiştekî asayî?

Û tu bi tenê naxwînî. Em ê salekê tevahî bi du kesan re bin, ji dawiya havînê heta dawiya havîna din: Karim, yê ku ji bo cara yekem ji mala malbata xwe derdikeve û bi xwe re zerfeke ku naxwaze veke hildigire, û Lina, hesabdara ku bi salan e tiştekî ku jê hez dike paşve dixe û lênûskeke wê heye ku naxwaze kes bibîne. Ew hevdu nas nakin, û ji bo her yekî ji wan salek heye ku wekî hatiye plankirin derbas nabe.