Bạn đã bắt đầu lại bao nhiêu lần?

Trong ngày của bạn có một cuộc hẹn ngắn. Khoảng mười lăm phút.

Nếu đi làm, đó là cuộc họp buổi sáng mà người quản lý dùng để mở đầu ngày làm việc. Nếu còn đi học, đó là buổi học lúc tám giờ, buổi học điểm danh từng người.

Bạn không vắng mặt. Bạn đến sớm vài phút, dù tối qua ngủ muộn, dù trời lạnh, dù chẳng có gì đáng để đến cả.

Bây giờ, hãy tưởng tượng bạn vắng mặt. Một lần, rồi lần nữa, rồi vắng mặt thành thói quen.

Chuyện gì xảy ra? Bạn bị trừ lương. Rồi người quản lý bắt đầu nghi ngờ: có thể tin cậy người này không? Còn sinh viên thì biết kết cục: bị cấm thi.

Điều bị xét đến không chỉ là mười lăm phút, mà còn là điều nó nói lên về bạn: nếu không giữ nổi mười lăm phút mỗi ngày, làm sao bạn thuyết phục ai đó rằng mình có thể đảm đương tám giờ còn lại? Đó là cách nghĩ của người quản lý. Ta hiểu rất rõ, miễn là nó đến từ bên ngoài.

Bây giờ, hãy xoay chiếc gương một chút.

Trong ngày của bạn còn có những cuộc hẹn ngắn khác, mười lăm phút hoặc ít hơn, mà bạn đã hứa với chính mình, chứ không phải với người quản lý: đi bộ một lát trước khi làm việc, đọc mười trang trước khi ngủ, hay gọi cho mẹ mỗi tối.

Tuần này bạn đã bỏ lỡ bao nhiêu lần?

Bao nhiêu lần bạn nói: “Đầu tháng mình sẽ bắt đầu”, rồi tiêu hết số tiền định để dành khi tháng còn chưa qua một nửa? Bao nhiêu lần bạn đặt sách cạnh gối, rồi lại đưa tay lấy điện thoại? Bao nhiêu lần bạn hứa dành một buổi tối cho gia đình, nhưng đến tối chỉ có mặt bằng thân thể? Và bao nhiêu lần bạn lặp lại lời hứa ấy, với đúng những từ ấy, như thể người nghe không nhớ lần trước? Bạn nhớ. Bạn biết cuộc hẹn mình đã để trôi qua. Và bạn biết gương mặt của người đã đợi khi bạn lại nói với họ: ngày mai.

Những lời hứa bị phá vỡ ấy không chỉ lấy đi thời gian của bạn. Chúng lấy đi buổi sáng tỉnh táo mà giấc ngủ có thể mang lại, một bài học bạn có thể thong thả tìm hiểu, một buổi quây quần bên gia đình không thể có lại. Rồi chúng lấy đi một thứ lặng lẽ hơn: niềm tin vào lời mình nói. Bạn nghe chính mình nói “Mình sẽ làm”, rồi chờ cái cớ theo sau. Khi lập kế hoạch mới, bạn viết mà trong lòng đã có một phần nghi ngờ nó trước cả lúc bắt đầu. Đó là cái giá bạn trả ngay cả khi chẳng ai trách. Vậy bạn có thể phá vỡ bao nhiêu lời hứa trước khi lời mình nói chỉ còn là một gợi ý đối với chính bạn?

Nếu câu trả lời là “Nhiều đến mức không đếm nổi”, bạn không đơn độc. Và chưa chắc bạn lười hay thiếu ý chí.

Hãy nhìn sự khác nhau giữa hai cuộc hẹn. Cuộc hẹn bạn không bỏ lỡ có hình hài nhìn thấy được: giờ cố định, lời mời trong lịch, một người điểm danh. Cuộc hẹn bạn bỏ lỡ có mọi thứ trừ những điều ấy. Không trừ lương, không ánh nhìn, không tên trong danh sách.

Trong một nghiên cứu nổi tiếng, hai nhà kinh tế theo dõi hàng nghìn người đăng ký các phòng tập tại Mỹ¹. Những người chọn gói tháng trả hơn 70 đô la mỗi tháng và đến tập trung bình khoảng 4.3 lần trong tháng. Nghĩa là mỗi lần đến tốn hơn 17 đô la. Nếu mua thẻ tính theo lượt, họ chỉ trả 10 đô la mỗi lần.

Họ không trả tiền cho việc tập luyện. Họ trả tiền cho con người mà họ nghĩ mình sẽ trở thành.

Vậy vấn đề không phải là bạn không biết mình nên làm gì. Bạn biết rất rõ.

Nhưng một tổng quan tập hợp hàng trăm kết quả nghiên cứu cho thấy ý định của con người giải thích trung bình khoảng 28% sự khác biệt trong hành vi². Ý định quan trọng, nhưng một mình nó không cho thấy điều xảy ra giữa lời hứa và hành động: còn có thói quen, nơi chốn, sự mệt mỏi và cảm giác ta không gọi tên.

Những bài nói truyền cảm hứng có thể đánh thức mong muốn thay đổi trong bạn. Nhưng thức tỉnh là một chuyện, duy trì lại là chuyện khác. Việc duy trì cần những bước phù hợp với nhịp sống hằng ngày của bạn, chứ không chỉ hứng khởi trong một đêm. Tự hành hạ mình có thể đẩy bạn đi một chút, rồi làm bạn kiệt sức.

Khó hơn nữa là ở một mình với suy nghĩ của mình không phải lúc nào cũng dễ chịu.

Trong một thí nghiệm đăng trên tạp chí Science, những người tình nguyện ngồi một mình mười lăm phút³. Không điện thoại, không sách, chẳng có gì ngoài suy nghĩ. Họ được yêu cầu tự làm mình vui bằng cách suy nghĩ. Bên cạnh có một nút bấm gây điện giật nhẹ mà họ đã thử trước đó.

Trong số những người nói sẵn sàng trả tiền để không bị giật lần nữa, hai phần ba nam giới và một phần tư nữ giới đã bấm nút. Một người đàn ông bấm 190 lần.

Một số người chọn bị điện giật khi ngồi với suy nghĩ của mình. Mười lăm phút ta giữ cho người quản lý, một số người trong chúng ta lại thấy khó dành để ở một mình trong phòng.

Bên ngoài căn phòng ấy, cũng có những câu hỏi ta trì hoãn. Ta bắt đầu lại lần này đến lần khác, mà chẳng ngồi xuống một lần để hỏi: vì sao lần trước mình dừng lại?

Cuốn sách này chính là mười lăm phút ta trốn tránh: một cuộc trò chuyện thẳng thắn với chính mình, bằng ngôn ngữ tâm lý học. Cùng với đó, giữa các chương, có những lời có trước tâm lý học rất lâu, soi sáng cùng một ý tưởng từ một phía khác.

Những người bạn sẽ gặp trong các chương không phải những ca được ghi chép tại phòng khám hay trong nghiên cứu. Họ là những nhân vật được tổng hợp từ những tình huống nhiều người đã trải qua, giúp ý tưởng gần gũi hơn, và có lẽ giống bạn hơn mức bạn muốn.

Đừng cố áp dụng cả cuốn sách; chính điều đó là một trong những cái bẫy ta sẽ gặp. Hãy đọc thong thả, rồi chọn một chương giống bạn nhất, một công cụ trong chương ấy, và bắt đầu từ đó. Phần còn lại có thể đợi.

Tôi sẽ không yêu cầu bạn bắt đầu lại lần thứ một nghìn. Tôi đề nghị một điều khó hơn đôi chút: ở lại với chính mình đến hết chương 1.

Từ khi nào việc vắng mặt trong chính cuộc đời mình trở thành bình thường?

Bạn sẽ không đọc một mình. Ta sẽ đồng hành cùng hai người trọn một năm, từ cuối mùa hè này đến cuối mùa hè sau: Karim, người lần đầu rời nhà với một phong bì cậu không muốn mở, và Lina, nữ kế toán đã trì hoãn một điều mình yêu thích suốt nhiều năm, với một cuốn sổ cô không muốn ai nhìn thấy. Họ không biết nhau. Mỗi người có một năm sẽ không trôi qua như mình đã dự tính.