Sau Nawa Ka Sake Farawa?

A kowace rana kana da ɗan gajeren alkawarin zuwa wani wuri. Kimanin minti goma sha biyar.

Idan kana aiki, taron safe ne da manaja yake buɗe ranar aiki da shi. Idan kuma kai ɗalibi ne, laccar ƙarfe takwas ce, wadda ake rubuta sunan duk wanda ya halarta.

Ba ka fasa zuwa. Kana isa mintuna kaɗan kafin a fara. Ko ka kwanta a makare. Ko ana sanyi. Ko ma babu abin da ya cancanci ka je saboda shi.

Yanzu ka yi tunanin ka fasa zuwa. Sau ɗaya, sannan wani sau, har rashin zuwa ya zama ɗabi'a.

Me zai faru? Za a rage maka albashi. Sannan manaja ya fara shakka: Za a iya dogara da shi? Ɗalibi kuma ya san ƙarshensa: za a hana shi jarabawa.

Ba minti goma sha biyar kaɗai ake duba ba. Ana duba abin da suke faɗa game da kai. Idan ba za ka iya kiyaye minti goma sha biyar a rana ba, ta yaya za ka gamsar da wani cewa za ka iya ɗaukar nauyin sauran sa'o'i takwas? Wannan shi ne tunanin manaja. Muna fahimtarsa sarai muddin daga waje yake zuwa.

Yanzu ka ɗan juya madubin.

A ranarka akwai wasu gajerun alƙawura. Minti goma sha biyar ko ƙasa da haka. Waɗanda ka yi wa kanka, ba manajanka ba: ɗan yawo kafin aiki, ko shafuka goma kafin barci, ko kiran mahaifiyarka kowace yamma.

Sau nawa ka bari suka wuce a wannan makon?

Sau nawa ka ce, “Zan fara daga farkon wata,” sannan ka kashe kuɗin da ka yanke shawarar ajiyewa kafin watan ya kai tsakiyarsa? Sau nawa ka ajiye littafi kusa da matashin kai, sannan ka miƙa hannu ka ɗauki waya? Sau nawa ka yi wa iyalinka alkawarin zaman hira da su da dare, sai yamma ta zo kana tare da su da jiki kaɗai? Kuma sau nawa ka sake alkawarin nan da kalmomin nan ɗin, kamar mai sauraranka bai tuna na baya ba? Kai ka tuna. Ka san lokacin da ka bari ya wuce. Ka san fuskar wanda ya jira ka yayin da ka sake cewa: Gobe.

Alkawuran da ka karya ba lokacinka kaɗai suka ɗauka ba. Sun ɗauke maka safiya mai natsuwa daga barcinka, darasin da da ka fahimta a hankali daga karatunka, da zaman tare a gida wanda bai sake dawowa ba. Sannan suka ɗauki wani abu mai shiru: yarda da maganarka. Ka fara jin kanka kana cewa, “Zan yi,” kana jiran uzurin da zai biyo baya. Idan kuma kana rubuta sabon shiri, kana rubutawa ne alhali a zuciyarka akwai shakkarsa tun kafin ka fara. Wannan farashi ne da kake biya ko babu wanda yake zarginka. Alkawura nawa za ka iya karya kafin maganarka ta zama shawara kawai a wurinka?

Idan amsarka ita ce, “Sau da ba zan iya ƙirgawa ba,” ba kai kaɗai ba ne. Kuma hakan ba lallai yana nufin kai malalaci ne ko marar ƙarfin zuciya ba.

Dubi bambancin lokutan biyu. Alƙawarin zuwan da ba ka fasawa yana da tsari da ake gani: lokaci tabbatacce, gayyata a kalanda, da mutum mai rubuta sunayen waɗanda suka halarta. Wanda kake bari ya wuce yana da komai sai wannan. Babu rage albashi, babu kallon tambaya, babu suna a jeri.

A wani shahararren bincike, masana tattalin arziki biyu sun bibiyi dubban masu biyan kuɗin shiga kulab ɗin motsa jiki a Amurka¹. Waɗanda suka zaɓi biyan kuɗin wata-wata sun biya fiye da dala 70 a wata. A matsakaici, sun je kimanin sau 4.3 a watan. Wato zuwa sau ɗaya ya ci musu fiye da dala 17. Da sun sayi katin biyan kuɗin kowane zuwa, da sun biya dala 10 a kowanne.

Ba kuɗin motsa jiki suka biya ba. Sun biya kuɗin mutumin da suka yi tsammanin za su zama.

Don haka matsalar ba rashin sanin abin da ya kamata ka yi ba ce. Ka sani sarai.

Amma wani nazari da ya tattara ɗaruruwan sakamakon bincike ya gano cewa a matsakaici, niyyar mutane tana bayyana kimanin 28% na bambancin halayensu². Niyya tana da muhimmanci. Amma ita kaɗai ba ta bayyana abin da yake faruwa tsakanin alkawari da aikatawa. Akwai ɗabi'a, wuri, gajiya, da abin da muke ji wanda ba mu sa wa suna.

Laccocin ƙarfafa gwiwa na iya tayar maka da sha'awar sauyawa. Amma farkawa daban take da dorewa. Dorewa tana buƙatar matakan da suka dace da ranarka, ba ƙwarin gwiwar dare ɗaya ba. Tsananta wa kanka kuma zai iya ɗan tura ka gaba, sannan ya gajiyar da kai.

Abin da ya fi wahala shi ne kasancewa mu kaɗai tare da tunaninmu ba koyaushe yake da daɗi ba.

A wani gwaji da aka wallafa a mujallar Science, masu sa kai sun zauna su kaɗai na minti goma sha biyar³. Babu waya, babu littafi, babu komai sai tunaninsu. An ce su nishaɗantar da kansu ta hanyar tunani. A gefensu kuma akwai maɓallin da zai ba su ɗan tsikar wutar lantarki wanda suka riga suka gwada.

A cikin waɗanda suka ce za su iya biyan kuɗi don kada a sake ba su tsikar, kashi biyu cikin uku na mazan da rubu'in matan sun danna maɓallin. Wani namiji ɗaya ya danna shi sau 190.

Wasunsu sun zaɓi tsikar yayin da suke zaune da tunaninsu. Minti goma sha biyar da muke kiyaye wa manaja, yana yi wa wasunmu wahala su shafe su su kaɗai a ɗaki.

A wajen wannan ɗakin ma, akwai tambayoyin da muke jinkirtawa. Muna sake farawa sau da sau, amma ba mu taɓa zama mu tambayi kanmu ba: Me ya sa na tsaya a karon da ya gabata?

Wannan littafin shi ne minti goma sha biyar da muke gudu daga gare su: zaman faɗin gaskiya da kanka, cikin harshen ilimin halayyar ɗan Adam. Tare da shi, daga wannan babi zuwa wancan, akwai kalmomi da suka daɗe fiye da ilimin halayyar ɗan Adam ƙwarai. Suna haskaka tunanin nan daga wata fuska.

Mutanen da za ka haɗu da su a cikin babobin ba mutane ne da aka rubuta tarihin matsalolinsu a asibiti ko bincike ba. An haɗa halayensu daga yanayoyin da mutane da yawa suka rayu a cikinsu. Suna kusanto da ma'anar. Wataƙila kuma suna kama da kai fiye da yadda kake so.

Kada ka yi ƙoƙarin aiwatar da littafin gaba ɗaya. Wannan ma yana cikin tarkunan da za mu gani. Ka karanta a hankali. Sannan ka zaɓi babi ɗaya da ya fi kama da kai, da dabara ɗaya a cikinsa, ka fara da ita. Sauran za su jira.

Ba zan ce ka sake farawa na sau dubu ba. Ina neman wani abu da ya ɗan fi haka wahala: ka zauna tare da kanka har ƙarshen babi na 1.

Yaushe rashin kasancewa a rayuwarka ya zama abin da ka saba da shi?

Ba za ka karanta kai kaɗai ba. Za mu bi mutane biyu tsawon shekara guda, daga ƙarshen rani zuwa ƙarshen ranin da yake biye: Karim, wanda yake barin gidan iyayensa a karon farko, tare da ambulan da ba ya son buɗewa. Da Lina, akantar da take ta jinkirta wani abin da take so tsawon shekaru, mai littafin rubutu da ba ta son kowa ya gani. Ba su san juna ba. Kowannensu kuma yana da shekarar da ba za ta gudana yadda ya tsara ba.