Канча ирет кайрадан баштадың?

Күнүмдүк турмушуңда кыска бир жолугушуу бар. Болжол менен он беш мүнөт.

Эгер кызматкер болсоң, бул жетекчиң күн башында өткөрүүчү эртең мененки чогулуш. Ал эми студент болсоң, бул катышуу атың менен белгиленүүчү саат сегиздеги лекция.

Сен андан калбайсың. Кеч жатсаң да, аба ырайы суук болсо да, атүгүл анда барууга арзырлык эч нерсе болбосо да, бир нече мүнөт эрте келесиң.

Ал эми эми барбай калдың деп элестетчи. Бир жолу, анан дагы бир жолу, акыры келбей калуу адатка айланды.

Эмне болот? Айлыктан кармалат, анан жетекчиңдин көңүлүндө күмөн жаралат: ага ишенсе болобу? Ал эми студент анын акыры эмне менен бүтөрүн билет: сынакка киргизилбейт.

Жоопкерчилик ошол он беш мүнөт үчүн гана эмес, анын сен тууралуу эмне айтып жатканы үчүн да: эгер күнүнө он беш мүнөт убакытыңды кармай албасаң, калган сегиз саатты көтөрө аларыңа бирөөнү кантип ынандырасың? Бул — жетекчинин логикасы, жана сырттан келгендиктен биз аны абдан жакшы түшүнөбүз.

Эми күзгүгө бир аз башкача карайлы.

Күнүмдүк турмушуңда жетекчиңе эмес, өзүңө убада кылган башка да кыска жолугушуулар бар, он беш мүнөт же андан да аз: жумушка чейинки кыска сейилдөө, же уктаар алдында он бет китеп окуу, же ар кечте апаңа телефон чалуу.

Ушул жумада ошолордун канчасын өткөрүп жибердиң?

«Айдын башынан баштайм» деп канча ирет айттың, бирок чогултам деген акчаңды айдын ортосуна жетпей короттуң? Китепти жаздыктын жанына канча ирет койдуң да, телефонуңа кол сундуң? Үй-бүлөңө алар менен чогуу кеч өткөрүүгө канча жолу убада бердиң, ал эми кеч киргенде денең менен гана отурдуң? Так ошол убаданы, так ошол сөздөр менен канча ирет кайталадың, сени угуп жаткан адам өткөн жолкуну унутуп калгандайбы? Сенин эсиңде. Кайсы белгиленген убакытты өткөрүп жибергениңди билесиң. Жана дагы бир жолу «эртең» деген кезиңде сени күтүп отурган адамдын жүзүн да билесиң.

Бул бузулган убадалар убактыңды гана уурдаган жок. Алар таңкы сергек уйкуңду, шашпай түшүнүүгө боло турган сабагыңды, үйүңдөгү кайталанбас бир көз ирмемди уурдады. Андан соң андан да жымжырт нерсени тартып кетти: өз сөзүңө болгон ишенимиңди. «Кылам» деген сөзүңдү өзүң угуп, артынан келе турган шылтоону күтүп калдың. Жаңы план түзгөн сайын, аны баштаардан мурун эле ичиңде андан күмөн санаган бирөө бар. Бул — сени эч ким айыптабаса да төлөгөн кунуң. Сөзүң өзүң үчүн жөн гана сунуш болуп калганга чейин канча убаданы буза аласың?

Эгер жообуң «санай албайм» болсо, сен жалгыз эмессиң. Жана сөзсүз эле жалкоо же эрки бош жан эмессиң.

Эки жолугушуунун ортосундагы айырмага карачы. Сен эч качан калтырбай турган жолугушуунун көзгө көрүнгөн так түрү бар: белгиленген убакыт, календардагы чакыруу жана катышууну каттаган адам. Ал эми сен өткөрүп жиберген жолугушууда мындан башканын баары бар. Айлыктан кармоо жок, тигиле караган көз караш жок, тизмеде атың жок.

Белгилүү бир изилдөөдө эки экономист америкалык спорт клубдарынын миңдеген мүчөсүн байкашкан¹. Ай сайын төлөмдү тандагандар айына 70 доллардан ашык төлөп, орто эсеп менен айына болжол менен 4,3 ирет гана барышкан. Башкача айтканда, бир жолу баруу аларга 17 доллардан ашыкка түшкөн. Ал эми бир жолку кирүү билеттерин сатып алганда, ар барган сайын 10 доллар төлөмөк.

Алар спорт үчүн төлөшкөн жок. Алар өздөрү айланам деп ойлогон адам үчүн төлөштү.

Демек, маселе эмне кылуу керектигин билбегениңде эмес. Сен аны абдан жакшы билесиң.

Бирок жүздөгөн изилдөө жыйынтыктарын бириктирген сереп адамдардын ниети алардын жүрүм-турум айырмачылыгынын орто эсеп менен болжол менен 28%ын гана түшүндүрөрүн көрсөттү². Ниет маанилүү, бирок убада менен иштин ортосунда эмне болорун ал жалгыз өзү ачып бере албайт: ал жерде адат бар, орун бар, чарчоо бар жана биз атын атабаган сезим бар.

Мотивациялык лекциялар өзгөрүүгө болгон каалооңду ойготушу мүмкүн. Бирок ойгонуу — бир нерсе, ал эми улантуу — таптакыр башка нерсе, ага бир түндүк дем эмес, күнүмдүк турмушуңа туура келген кадамдар керек. Өзүңдү жемелөө сени бир аз алга түртүшү мүмкүн, бирок артынан чарчатып коёт.

Эң кыйыны — өз ойлорубуз менен жалгыз калуу дайыма эле жайлуу боло бербейт.

Science журналында жарыяланган бир тажрыйбада ыктыярчылар он беш мүнөт бою жалгыз отурушкан³. Телефон да, китеп да жок, өз ойлорунан башка эч нерсе жок. Аларга ойлонуу аркылуу убакыт өткөрүү сунушталган. Жанында мурда өздөрү сынап көргөн жеңил электр тогу менен урган баскыч турган.

Бул токту кайра сезбеш үчүн акча төлөөгө даярбыз дегендердин арасында эркектердин үчтөн экиси жана аялдардын төрттөн бири ошол баскычты басып көрүшкөн. Ал эми бир эркек аны 190 ирет баскан.

Айрымдары өз ойлору менен отургандан көрө, токтун урушун тандашты. Жетекчибиз үчүн сактаган ошол он беш мүнөттү айрымдарыбызга бөлмөдө жалгыз өткөрүү оордук кылат.

Жана ошол бөлмөнүн сыртында да биз кийинкиге калтырган суроолор бар. Кайра-кайра башынан баштайбыз, бирок бир жолу отуруп: өткөн жолу эмнеге токтоп калдым деп сурабайбыз.

Бул китеп — биз качкан ошол он беш мүнөт: психология тилинде өзүң менен болгон ачык маек. Жана аны менен бирге, баптардын арасында психологиядан алда канча байыркы сөздөр так ошол идеяны башка өңүттөн жарык кылат.

Баптарда кезиктире турган каармандарың клиникадан же изилдөөдөн алынган документтештирилген учурлар эмес. Алар — көптөгөн адамдар башынан өткөргөн жагдайлардан куралган, идеяны жакындаткан жана өзүң каалагандан да көбүрөөк сага окшошу мүмкүн болгон жалпыланган образдар.

Бүтүндөй китепти дароо колдонууга аракет кылба; бул да биз көрө турган тузактардын бири. Аны шашпай оку, андан кийин сага баарынан көбүрөөк окшош бир бапты жана андагы бир куралды тандап, ошондон башта. Калганы күтө турат.

Сенден миңинчи ирет кайра баштоону суранбайм. Сенден бир аз кыйыныраак нерсени суранам: 1-бап аягына чейин өзүң менен бирге бол.

Өз жашооңдо жок болуп калууң качантан бери көнүмүш болуп калды?

Жана сен жалгыз окубайсың. Биз бир жайдын аягынан кийинки жайдын аягына чейин толук бир жыл бою эки адам менен чогуу болобуз: өзү ачкысы келбеген конверт менен ата-энесинин үйүнөн биринчи жолу кетип жаткан Карим, жана жакшы көргөн ишин көп жылдардан бери кийинкиге калтырып келе жаткан, эч кимдин көрүшүн каалабаган дептери бар эсепчи Лина. Алар бири-бирин тааныбайт, жана экөөнүн тең жылы пландалгандай өтпөйт.