Umeanza Upya Mara Ngapi?

Katika siku yako kuna miadi fupi. Takriban robo saa.

Ikiwa umeajiriwa, ni mkutano wa asubuhi ambao meneja huanza nao siku. Na ikiwa wewe ni mwanafunzi, ni mhadhara wa saa mbili asubuhi, ule ambao mahudhurio huandikwa kwa majina.

Haukosi kufika. Unafika dakika chache kabla ya kuanza, hata kama ulilala kuchelewa, hata kama kuna baridi, hata kama hakuna kinachostahili kuhudhuria.

Sasa fikiria umekosa kufika. Mara moja, kisha tena, halafu kutofika kukawa zoea.

Nini kinatokea? Unakatwa mshahara, kisha meneja anaanza kuwa na shaka: Je, anaweza kutegemewa? Na mwanafunzi anajua mwisho wake: Hataruhusiwa kufanya mtihani.

Unawajibishwa kwa zaidi ya robo saa hiyo. Unawajibishwa pia kwa kile inachosema kukuhusu: Ikiwa huwezi kuheshimu miadi ya robo saa kwa siku, utamshawishije mtu kwamba unaweza kuwajibika kwa saa nane zilizobaki? Huo ndio mtazamo wa meneja, na tunauwelewa kabisa maadamu unatoka nje yetu.

Sasa geuza kioo kidogo.

Katika siku yako kuna miadi mingine mifupi, ya robo saa au chini yake, uliyojiahidi wewe mwenyewe, si meneja wako: Matembezi mafupi kabla ya kazi, kurasa kumi kabla ya kulala, au kumpigia mama yako simu kila jioni.

Umeikosa mara ngapi wiki hii?

Umesema mara ngapi: “Nitaanza mwanzoni mwa mwezi”, kisha ukatumia fedha ulizoamua kuweka akiba kabla hata mwezi haujafika katikati? Umeweka kitabu karibu na mto mara ngapi, halafu ukanyoosha mkono kuchukua simu? Umewaahidi watu wa nyumbani jioni ya kukaa nao mara ngapi, jioni ikafika na ukawepo kwa mwili tu? Na umerudia ahadi ileile mara ngapi, kwa maneno yaleyale, kana kwamba anayekusikiliza hakumbuki mara iliyopita? Wewe unakumbuka. Unajua miadi uliyoiacha ipite. Na unaujua uso wa aliyekusubiri ulipomwambia tena: Kesho.

Ahadi hizi zilizovunjika hazikuchukua muda wako tu. Zilikunyima usingizi ambao ungekuachia asubuhi tulivu. Zikakunyima nafasi ya kuelewa somo bila haraka, na muda wa kukaa na watu wa nyumbani ambao haukurudi tena. Kisha zikachukua kitu kisicho na kelele nyingi: Imani yako katika neno lako. Sasa unasikia sauti yako ikisema “Nitafanya”, na kusubiri kisingizio kitakachofuata. Unapoandika mpango mpya, tayari kuna sauti ndani yako inayoutilia shaka kabla hujaanza. Hii ni gharama unayolipa hata ikiwa hakuna anayekulaumu. Unaweza kuvunja ahadi ngapi kabla neno lako halijawa pendekezo tu kwako mwenyewe?

Ikiwa jibu lako ni “Mara zisizohesabika”, hauko peke yako. Wala si lazima kwamba wewe ni mvivu au huna nguvu ya nia.

Angalia tofauti kati ya miadi hiyo miwili. Miadi usiyoikosa ina umbo linaloonekana: Wakati maalumu, mwaliko katika kalenda, na mtu anayeandika mahudhurio. Miadi unayoikosa ina kila kitu isipokuwa hivyo. Hakuna makato ya mshahara, hakuna jicho linalokutazama, wala jina kwenye orodha.

Katika utafiti maarufu, wanauchumi wawili walifuatilia maelfu ya waliojiandikisha katika vituo vya mazoezi vya Marekani¹. Waliochagua uanachama wa mwezi walilipa zaidi ya dola 70 kwa mwezi, na walikwenda kwa wastani takriban mara 4.3 katika mwezi huo. Yaani, kila walipokwenda iliwagharimu zaidi ya dola 17. Kama wangenunua kadi ya kulipia kwa kila kwenda, wangelipa dola 10 kila mara.

Hawakulipia mazoezi. Walilipia mtu waliodhani wangekuwa.

Kwa hiyo tatizo si kwamba hujui unachopaswa kufanya. Unajua vizuri.

Lakini mapitio yaliyokusanya mamia ya matokeo ya utafiti yaligundua kwamba nia za watu zinaeleza, kwa wastani, takriban 28% ya tofauti katika tabia zao². Nia ni muhimu, lakini peke yake haifunui kinachotokea kati ya ahadi na tendo: Kuna zoea, mahali, uchovu, na hisia tusiyoipa jina.

Mihadhara ya kuhamasisha inaweza kuamsha hamu yako ya kubadilika. Lakini kuamshwa ni jambo moja, na kuendelea ni jingine. Kuendelea kunahitaji hatua zinazofaa siku yako, si hamasa ya usiku mmoja. Na kujichapa kwa lawama kunaweza kukusukuma kidogo kisha kukuchosha.

Jambo gumu zaidi ni kwamba kukaa peke yetu na mawazo yetu si jambo la kustarehesha kila wakati.

Katika jaribio lililochapishwa katika jarida la Science, watu waliojitolea walikaa peke yao kwa robo saa³. Hakukuwa na simu wala kitabu, hakuna chochote isipokuwa mawazo yao. Waliombwa wajiburudishe kwa kufikiri. Pembeni yao kulikuwa na kitufe cha kuwapa mshtuko mdogo wa umeme ambao walikuwa wameujaribu kabla.

Miongoni mwa waliosema wako tayari kulipa fedha ili wasipewe mshtuko huo tena, theluthi mbili za wanaume na robo ya wanawake walibonyeza kitufe. Mwanaume mmoja alikibonyeza mara 190.

Baadhi yao walichagua mshtuko wakiwa wamekaa na mawazo yao. Robo saa tunayomtunzia meneja ni vigumu kwa baadhi yetu kuitumia peke yetu chumbani.

Na nje ya chumba hicho, kuna maswali ambayo sisi pia tunaahirisha. Tunaanza upya mara kwa mara, lakini hatukai hata mara moja kujiuliza: Kwa nini niliacha mara iliyopita?

Kitabu hiki ni robo saa tunayoikimbia: Kukaa na nafsi yako na kuzungumza nayo kwa ukweli, kwa lugha ya saikolojia. Pamoja nayo, kati ya sura moja na nyingine, kuna maneno ya zamani sana kuliko saikolojia, yanayoangazia wazo lilelile kutoka upande mwingine.

Watu utakaokutana nao katika sura hizi si visa vilivyorekodiwa katika kliniki au utafiti. Ni wahusika waliobuniwa kwa kuunganisha hali walizopitia watu wengi. Wanalileta wazo karibu nawe, na huenda wanafanana nawe zaidi kuliko unavyotaka.

Usijaribu kutekeleza kitabu chote. Huo wenyewe ni mmoja wa mitego tutakayoiona. Kisome taratibu, kisha chagua sura moja inayofanana nawe zaidi ya nyingine, na zana moja kutoka humo, uanze nayo. Yaliyobaki yatasubiri.

Sitakuomba uanze upya kwa mara ya elfu. Ninakuomba jambo gumu kidogo zaidi: Ubaki pamoja na nafsi yako hadi mwisho wa sura ya 1.

Ni lini kutokuwepo katika maisha yako mwenyewe kulipokuwa jambo la kawaida?

Wala hutasoma peke yako. Tutaandamana na watu wawili kwa mwaka mzima, kutoka mwisho wa kiangazi hadi mwisho wa kiangazi kinachofuata: Karim, anayeondoka nyumbani kwa wazazi wake kwa mara ya kwanza akiwa na bahasha asiyotaka kuifungua, na Lina, mhasibu ambaye kwa miaka ameahirisha jambo analolipenda, na ana daftari asilotaka mtu alione. Hawajuani, na kila mmoja ana mwaka ambao hautapita kama alivyoupanga.