Tashi… Ko Da Na Sau Ɗari Ne — Barin Kanka

Jakar motsa jikin ta zauna a bakin ƙofar ɗakin Karim tsawon watanni. Amma zazzaɓin da ya hana shi amfani da ita bai wuce mako biyu ba. Ya koma masaukinsa a ƙarshen rani, ya same ta yadda ya bar ta. Da yake shiga, bel ɗin jakarsa ya maƙale da ita. Ya warware shi ya ajiye a kan gado. Tsohuwar ƙararrawar Lahadi tana kan wayarsa. A cikin jakar kuma akwai rigar da ya wanke kafin ya yi rashin lafiya. Ya buɗe zik ɗin, sannan ya rufe shi. Abokin ɗakinsa ya shigo. Tun da Karim ya yi rashin lafiya, shi kaɗai yake fita gudu. Ya ce: “Mu sake komawa tare.” Karim ya ce: “Sai na dawo da ƙarfin da nake da shi a da.” Abokin bai yi gardama da shi ba. Karim ya tuna watanni huɗu da suka fara da gudun Lahadi kawai. Daga baya ya fara gudu sau huɗu a mako, har zazzaɓin mako biyun ya zo a lokacin hunturu. Ya fito da takalmin. Ɗaurinsa yana nan tun fitarsa ta ƙarshe gudu. Ya yi ƙoƙarin warware shi, sai ya ƙara matse shi. Ya bar takalmin a wajen jakar. Da safiyar Lahadi ya tashi zuwa taga. Abokin ɗakinsa yana ɗaura takalmansa a bakin ƙofa. Ya ji tambayar da ya sani: “Ka yi gudu?” Ya ce: “Ban yi ba tukuna.” Abokin ya ɗauki mabuɗinsa, ya bar ƙofar a ɗan buɗe. Ƙararrawar ta bayyana a fuskar wayar Karim: “Lahadi. Ƙarfe shida. Lambu.” Bai kashe ƙarar ba, bai kuma tashi ba. Ta ƙofar da aka bar a ɗan buɗe ya ji takun abokin a kan matakala. Sannan sautin ya ɓace.

Za ka iya rasa rana ɗaya, sannan ka ji jimlar da za ta mayar da rashin yin abin ya kai mako: Duk ƙoƙarin ya tafi a banza. Ba kowace tsayawa ce zamewa ba. Rashin lafiya da hutu suna da haƙƙinsu. Amma idan ka iya komawa, da wace jimla za ka bayyana abin da ya faru? Duba bambancin da ke tsakanin tsawon lokacin da ba ka yi abin ba da girman hukuncin da ka ɗora masa.

Tazarar da ke tsakanin tuntuɓe da faɗuwa

Zamewa ƙaramin abu ne da ya faru a iyakance. Rana ɗaya da aka rasa, ko abinci ɗaya da ya fita daga shiri, ko mako biyu ba tare da zuwa cibiyar motsa jiki ba. Komawa ga tsohon hali ya fi haka girma sosai: cikakkiyar komawa ga yadda kake kafin ka fara.

Masu bincike Alan Marlatt da Judith Gordon sun yi nazarin wannan sauyi musamman a shirye-shiryen maganin jaraba. Sun ba abin da yake faruwa suna madaidaici: tasirin karya ƙa'idar kamewa¹.

Idan mutum ya ɗauki alkawarin ƙaurace wa wani hali, sannan ya zame, yana iya yi wa abin fassara mai tsanani: Ni mai gazawa ne. Wannan fassarar tana buɗe hanyar cikakkiyar komawa: Tunda na riga na gaza, me zai sa na tsaya? Hukuncin da ya yi don ya hana maimaitawa shi yake tura shi ya maimaita.

Layin kafin zamewa da bayanta

Wataƙila ka tuna Karim a babi na 3, da sigarin gidan shayi da bayan wata ɗaya ya mayar da shi ga kwalin sigari cikakke. A can mun ce rangwamen farko yana zama kafa, kuma layi bayyananne yana hana shi. A nan kuma muna cewa zamewa ba komawa ga tsohon hali ba ce. Wanne za mu yarda da shi?

Dukansu, a lokuta biyu dabam. Layi bayyananne yana aiki kafin matakin farko. Idan kuma an karya shi, jimlar da ta biyo baya ce za ta yanke: Sigari ɗaya, ko cikakkiyar komawa? Karim ya mai da sigarin gidan shayi hujjarsa a taron dare na gaba. Lauyan da ka sani a babi na 6 kuma ya iya wannan karewa: Tunda an karya layin, babu bambanci.

Da Karim ya ce: “Na sha sigari ɗaya, kuma yanzu zan koma ƙauracewa,” da ya ba kansa dama. Layin yana kare farkon, jimlar kuma tana kare abin da ya biyo bayan karyewar.

Tsayawar Karim daga gudu a wannan shekarar ba zamewa ba ce. Rashin lafiya ne. Hutawa a cikinsa haƙƙi ne, ba kasawa ba. Matsalar ita ce hukuncin da ya yi wa duk ƙarfinsa bayan haka.

Masu bincike James Prochaska da Carlo DiClemente da John Norcross sun yi bitar binciken sauya halin jaraba. Sun gabatar da taswirar matakan sauyi: daga rashin tunanin sauyin, zuwa tunaninsa, sannan shiri, sannan aiki, sannan kiyaye shi². A taswirarsu, komawa ga tsohon hali ba ƙarshen tafiya ba ne. Tana mayar da mutum zuwa wani mataki na baya, daga nan ya sake farawa.

A binciken da suka yi bitarsa, bin waɗannan matakan sau da yawa ya kasance abin da aka saba gani kafin daina halin jaraba. A wannan taswirar, sauyi ba ya tafiya a kan layi madaidaici a kowane lokaci.

Idan tuntuɓen ya maimaitu, ka tambayi abin da yake buƙatar sauyawa a shirin ko tallafin da kake samu, maimakon sake yi wa kanka hukunci.

Dare hamsin, sannan dawowa

A babi na 6 mun ga Ka'abu ɗan Malik yana jinkirta shiri, sannan ya zaɓi gaskiya. Mutane sun daina yi masa magana bisa umarnin Annabi ﷺ. Ya zauna a haka har dare hamsin suka cika tun farkon ƙaurace masa. A safiyar ƙarshen daren, bayan sallar asuba, ya ji murya daga dutsen Sal'u tana yi masa albishir. Ya yi sujada, sannan ya tafi wurin Annabi ﷺ. Mutane suna haɗuwa da shi suna taya shi murna. Da ya shiga masallaci, Talha ɗan Ubaidullah ya tashi zuwa wurinsa, ya yi masa musafaha ya taya shi murna. Ka'abu ya ce bai taɓa manta wa Talha wannan ba.

Labarin bai ƙare a furucin gaskiya na farko ba. Akwai lokaci mai tsawo bayansa, sannan haɗuwa da taya murna da alkawarin abin da zai zo. Ka'abu ya ɗauki gaskiya a matsayin abin da zai riƙe a sauran rayuwarsa. Dawowar ba goge abin da ya faru ba ce. Farko ne da yake faɗin abin da zai yi bayansa.

Abin da ya haɗa labarin Ka'abu da dabarar wannan babi shi ne tashi daga bayyana abin da ya faru zuwa takamaiman aikin da zai biyo baya. Kada ka mai da tsawon jiran da wani ya yi a labarinsa ma'aunin dawowarka. Matakin da za ka iya ɗauka yana da lokacin da za ka iya ƙayyade yanzu.

Albishir ɗin kuwa shi ne: “Ka yi farin ciki da mafi alherin ranar da ta zo maka tun da mahaifiyarka ta haife ka.”³.

Ɗaurin da ba a warware ba

Karim ya nemi shirin gudun da yake bi kafin rashin lafiya a cikin wayarsa. Ranarsa ta farko ta fi abin da zai iya yanzu tsawo. Ya tsara fita gudu sau huɗu a makon gaba. Sannan ya kalli takalmin da yake bakin ƙofa. Ya ce wa abokin ɗakinsa: “Sai na dawo yadda nake a da, ko kuwa babu amfani.” Abokin ya nuna gurbin farko a shirin: “Wannan yau ne?” Karim ya kashe fuskar wayar. Idan ya fita minti goma, ba zai sami gurbin da zai sa su a tsohon jadawalin ba. Ya sake buɗe zik ɗin jakar, sannan ya rufe shi ba tare da fito da rigar ba.

Jimloli Uku Bayan Zamewa

Ka gyara jimlar a mintin farko bayan tuntuɓe, kafin ta girma. Ga jimloli uku da za su maye gurbin “Na lalata komai,” da matakai biyu da za su cika su:

Lokacin da za ka yi amfani da ita: A mintin farko bayan ka kasa yin ɗabi'arka, ko idan kana jinkirta dawowa har sai ka koma yadda kake a da. Tsawon lokaci: Minti biyar na rubutu, da matakin dawowa da za ka ƙayyade lokacinsa yau, gwargwadon abin da yanayinka ya ba ka dama.

Jimlar bayyana abin da ya faru: Ka bayyana abin da ya faru da girmansa na gaske, ba da girman yadda ka ji game da shi ba. “Na tsaya mako biyu saboda rashin lafiya, sannan na jinkirta dawowa na tsawon watanni” jimla ce madaidaiciya. “Na rasa komai” jimla ce ta ƙari.
Jimlar rarrabewa: Ka rubuta: Zamewa abu ne da ya faru, ba sabon asalin mutum ba. Ba ka zama malalaci cikin mako biyu ba, kamar yadda ba ka zama jarumi cikin watanni huɗun da suka gabata ba.
Jimlar dawowa: Kada ka jira farkon mako, ko ka dawo da duk “ƙarfin da kake da shi a da.” Ka dawo yau da mafi ƙarancin abin da zai yiwu: minti goma, ba awa guda ba.
Ka zaɓi shaida kan dawowar kanta, ba kan ci gaba ba tare da kasawa ba: Ka gaya wa aboki: “Na dawo yau, ko da da ƙaramin mataki ne,” maimakon ɓoyewa har sai ka shirya gaba ɗaya.
Ka rarrabe tsayawar da rashin lafiya ya tilasta maka da wadda ka zaɓa: Ba a hukunta kowa a kan ta farko. Ta biyu kuma za ka iya nadamarta ba tare da yanke hukuncin ƙarshe kan duk ƙarfinka ba. A dukansu, ka ƙayyade matakin dawowa da ya dace da ƙarfinka na yau, ba ƙarfinka kafin ka tsaya ba.

Idan ka faɗi: Ka sake jimlar bayyana abin da ya faru, ka ƙayyade dama mafi kusa ta ɗaukar ƙaramin matakin, ka sake neman tallafin shaidarka.

Da safiyar Litinin, Karim ya rubuta a takarda: Na tsaya mako biyu saboda rashin lafiya, sannan na jinkirta dawowa na tsawon watanni. Ya bar layi a ƙarƙashinta: Rashin lafiya abu ne da ya faru. Hukuncin da na yi bayansa wani abin ne dabam da ya faru. Da abokin ɗakinsa zai fita, ya kira shi: “Zo tare da ni yau, minti goma kawai.” Abokin ya tambaye shi: “Ba za mu jira Lahadi ba?” Ya ce: “Zan dawo da abin da zan iya yau.” Suka fita har kusurwar da take kusa. Numfashinsa ya ƙare kafin mintunan su cika. Abokin ya yi tafiya a gefensa, suka taka sauran hanyar. A ɗakin ya rubuta: Na fita minti goma. Rabinsu tafiya ce. Ya fita gudu sau biyu a makon farko. A mako na biyu ya kwanta a makare, ya rasa rana ɗaya. Saƙon abokin ya zo: “Na sauko?” Ya kai hannu ya rubuta: Makon ya ƙare. Ya tsaya, ya koma layin “Idan ka faɗi.” Ya rubuta: “An rasa rana ɗaya. Gobe minti goma.” Ya ajiye takalmin a bakin ƙofa. A wannan karon ya warware ɗaurinsa kafin ya yi barci. Washegari ya riga abokin isa bakin ƙofa.

Idan shaida ta janye

Shaida daga waje kamar dandamalin taimakon gini ce, ba bango ba. Tana taimaka maka har ginin ya ƙarfafa, sannan ta janye a hankali.

A wani dare da Karim ya yi wasa tare da sunayen da bai sani ba, ya koma saƙonninsa bayan zaman. Ya gyara wata jimla da babu wani cikin tawagarsa ta kullum da zai karanta ta. Babu wanda ya tambaye shi a wannan karon. Shi ne ya tambayi kansa: Da sun san sunana, da zan rubuta ta haka? Haka shaida take aiki: tana fara tambayar, sannan mutum ya koyi tambayar kansa.

A babi na 8 mun ga yadda bitar abin da ka gada take farawa kafin ka zaɓi abin da za ka sa wa hannu da kanka. Haka ma alkawarinka yake idan ka san dalilin da ya sa kake cika shi, ba wanda kake cika wa shi ba. Wannan shi ne abin da masana halayyar ɗan Adam suka kira “tsarin sarrafa hali daga ciki” a babi na 1.

Ka rage tambayar abokinka gwargwadon buƙatarka, ba bisa wani lokacin da ya zama dole ba. Daga kullum zuwa sau ɗaya a mako, sannan zuwa lokacin da kai za ka gaya masa. Littafin rubutunka yana nan, da layi: Na je, ko ban je ba. Idan ka yi tuntuɓe, ka sake neman tallafinsa.

A ƙarshen dandamalin taimakon ginin, idan kowace shaida ta janye, ba ka zama kai kaɗai ba. Ma'anar ihsani tana nan: “Idan ba ka ganinsa, lalle shi yana ganinka.” (Bukhari 50, Muslim 8). Shaida da ba ta ɓacewa, ba ta gyangyaɗi, ba ta jiran saƙo kowace Talata. A farkon littafin mun ari shaidu daga cikin mutane, domin ba mu horar da kanmu ga waninsu ba. A ƙarshensa muna tuna wanda yake ganinmu a duk lokacin.

Ba ka buƙatar lissafa tuntuɓenka domin ka cancanci dawowa. Kana buƙatar mataki ɗaya da ya dace da kai yanzu, ba matakin da ya dace da wanda bai taɓa tuntuɓe ba.

Mintunan farko bayan tuntuɓe

Kada ka jira sabon tuntuɓe kafin ka gwada. Ka ɗauki ɗabi'ar ƙarshe da ka daina, ka rubuta game da ita a littafin rubutu ko wurin da babu abin da zai ɗauke hankalinka. Jimloli uku kawai: jimlar bayyana abin da ya faru da lambobin gaske, kamar yadda Karim ya yi. Da jimlar rarrabewa: Wanne abu ne da ya faru, kuma wanne ka mai da shi hukunci? Da jimlar dawowa, da mafi ƙarancin abin da za ka iya a cikin awa mai zuwa.

Sannan ka cika wannan jimlar kafin ka rufe littafin: “A lokaci na gaba da zan yi tuntuɓe, abin da zan fara gaya wa kaina shi ne…”

Uzuri ba zai kai ka ga kome ba. Nacewa wadda take ratsa gazawa ce za ta kai ka.

Waɗannan shafukan ba za su hana tuntuɓenka ba. Amma suna iya rage tazarar da ke tsakaninsa da tashi. Matakin da ka rubuta yanzu shi ne farkon.

A hutun ƙarshen mako na ƙarshe kafin fara karatu, Karim ya ziyarci iyalinsa. Matasan unguwa suka gayyace shi taron daren wasan kati a gidan shayin da yake kusa. Su uku ne, suna neman na huɗu. Ɗaya ya raba katunan. A gefen tebur akwai kwalin sigari a buɗe, da launin da ya sani. Bayan zagaye biyu, wani tsohon aboki ya miƙa masa kwalin: “Ɗaya?” Karim ya ɗora tafin hannunsa a kan walat ɗinsa. A ƙarƙashin yatsunsa akwai bakin katin da rubutunsa ya dusashe. Ya san layin da yake kansa ba tare da fito da shi ba.

Karim ya ce: “Ba na shan taba.”