Dìde… Kódà fún Ìgbà Ọgọ́rùn-ún

Àpò ìdárayá Karim wà lẹ́bàá ilẹ̀kùn yàrá rẹ̀ fún oṣù púpọ̀, ibà tó mú un kúrò níbẹ̀ kò pẹ́ ju ọ̀sẹ̀ méjì lọ. Ó padà sí ilé-ìgbé ní òpin ooru, ó sì rí i bí ó ti fi sílẹ̀; okùn àpò rẹ̀ dì mọ́ ọn nígbà tí ó wọlé. Ó tú u, ó sì gbé e lórí ibùsùn. Lórí fóònù ni ìfitónilétí Satidé àtijọ́ wà, àti nínú àpò aṣọ kan tí ó fọ ṣáájú àrùn. Ó ṣí sípà, lẹ́yìn náà ó tì í pa. Alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ wá, òun tó ti ń sáré nìkan láti ìgbà tí Karim ṣàìsàn, ó sì sọ pé: «Jẹ́ ká padà pọ̀». Karim sọ pé: «Nígbà tí mo bá padà pẹ̀lú agbára mi àkọ́kọ́». Alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ kò bá a jiyàn. Karim rántí oṣù mẹ́rin tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú sísáré Ọjọ́ Àìkú nìkan, lẹ́yìn náà ó di sísáré ní ìgbà mẹ́rin lọ́sẹ̀, títí ọ̀sẹ̀ méjì ibà ìgbà òtútù fi dé. Ó mú bàtà jáde; okùn rẹ̀ ti dì láti ìgbà tí ó jáde sáré kẹ́yìn. Ó gbìyànjú láti tú u, ṣùgbọ́n ó ṣe é ní wíwọ́ sí i. Ó fi bàtà sí òde àpò. Ní òwúrọ̀ Ọjọ́ Àìkú ó dìde sí fèrèsé, alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ sì ń di bàtà rẹ̀ ní ẹnu-ọ̀nà. Ó gbọ́ ìbéèrè tí ó mọ̀: «Ṣé o sáré?». Ó sọ pé: «Kò tíì ṣe». Alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ gbé kọ́kọ́rọ́ rẹ̀, ó sì fi ilẹ̀kùn sílẹ̀ ní ìdàmú. Lórí ìbòjú Karim fitílẹ̀ ìfitónilétí: «Ọjọ́ Àìkú, agogo mẹ́fà, ọgbà ìtura». Kò pa ariwo rẹ̀ dúró, kò sì dìde. Láti ẹnu-ọ̀nà tí ó ṣí díẹ̀ ni ohùn ìrìn alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ ti wá lórí àtẹ̀gùn, lẹ́yìn náà ó pòórá.

O lè pàdánù ọjọ́ kan, lẹ́yìn náà gbọ́ gbólóhùn tó sọ pé ìpadánù náà di ọ̀sẹ̀: gbogbo ìsapá ti lọ lásán. Kì í ṣe gbogbo ìdúró ni ìkọsẹ̀; ìsinmi àti àìsàn ní ẹ̀tọ́ tiwọn. Ṣùgbọ́n nígbà tí o bá lè padà, pẹ̀lú gbólóhùn wo ni o máa ṣàpèjúwe ohun tó ṣẹlẹ̀? Wo ìyàtọ̀ láàárín iye ìpadánù àti iye ìdájọ́ tí o fi lé e.

Ààyè Láàárín Kíkọsẹ̀ àti Ṣíṣubú

Ìkọsẹ̀ jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ kékeré tó ní ààlà: ọjọ́ kan tí o fẹ́ fi sílẹ̀, oúnjẹ kan tó jáde kúrò nínú ètò, tàbí ọ̀sẹ̀ méjì láìsí ẹgbẹ́ eré. Ìṣubú sẹ́yìn tóbi jùlọ: ìpadàsẹ́yìn pípé sí ibi tí o wà kí o tó bẹ̀rẹ̀.

Àwọn olùwádìí Alan Marlatt àti Judith Gordon kẹ́kọ̀ọ́ ìyípadà yìí pàtó nínú àwọn ètò ìtọ́jú àfẹ́sodì, wọ́n sì ṣàpèjúwe ohun tó ń ṣẹlẹ̀ pẹ̀lú orúkọ tó péye: ipa ìrúfin ìdáwọ́dúró¹.

Nígbà tí ẹnì kan bá ti pinnu láti yẹra fún ìhùwàsí kan, tí ó sì kọsẹ̀, ó lè ṣàlàyé rẹ̀ lọ́nà líle: Èmi ni ìkùnà. Àlàyé yìí ṣí ilẹ̀kùn sí ìpadàbọ̀ pípé: tí mo bá ti kùnà tẹ́lẹ̀, èéṣe tí n ó fi dúró? Ìdájọ́ tó ń fẹ́ dènà ìtúnṣe ń tì í sí i.

Ìlà Ṣáájú Ìkọsẹ̀ àti Lẹ́yìn Rẹ̀

O lè rántí Karim nínú orí 3, àti sìgá ilé-ọtí tó mú un padà lẹ́yìn oṣù kan sí àpótí kíkún. Níbẹ̀ a sọ pé ìyọ̀ǹda àkọ́kọ́ di àtẹ̀lé, àti pé ìlà tó mọ́lẹ̀ ń dènà rẹ̀. Níhìn-ín a sọ pé ìkọsẹ̀ kì í ṣe ìṣubú sẹ́yìn. Èwo nínú wọn ni kí a gbà gbọ́?

Méjèèjì, ní àkókò méjì yàtọ̀. Ìlà tó mọ́lẹ̀ ń ṣiṣẹ́ kí o tó gbé ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́. Tí ó bá fọ́, gbólóhùn tó tẹ̀lé e ni yóò pinnu: sìgá kan ṣoṣo, àbí ìpadàbọ̀ pípé? Karim sọ sìgá ilé-ọtí gẹ́gẹ́ bí àwáwí rẹ̀ ní alẹ́ ayẹyẹ tó tẹ̀lé e. Agbejọ́rò tí o mọ̀ ní orí 6 mọ bí a ṣe ń jiyàn yìí dáadáa: níwọ̀n bí ìlà ti fọ́, kò sí ìyàtọ̀ mọ́.

Tí Karim bá sọ pé: «Mo mu sìgá kan, n ó sì padà sí ìdáwọ́dúró nísinsìnyí», ìyẹn yóò fún un ní àǹfààní. Ìlà náà ń dáàbò bo ìbẹ̀rẹ̀, gbólóhùn náà sì ń dáàbò bo ohun tó wà lẹ́yìn ìfọ́.

Ìdádúró Karim ní ọdún yìí kì í ṣe ìkọsẹ̀; ó jẹ́ àìsàn, ìsinmi sì jẹ́ ẹ̀tọ́ kì í ṣe àìbìkítà. Ìṣòro náà ni ìdájọ́ tó ṣe lẹ́yìn rẹ̀ lórí gbogbo agbára rẹ̀.

Àwọn olùwádìí James Prochaska, Carlo DiClemente àti John Norcross, nínú àtúnyẹ̀wò àwọn ìwádìí ìyípadà ìhùwàsí afẹ́sodì, fa àwòrán àwọn ìpele ìyípadà kalẹ̀: láti ìgbà tí kò ronú nípa rẹ̀, sí rírònú, lẹ́yìn náà ìmúrasílẹ̀, ìṣe, àti ìdúró rẹ̀². Nínú àwòrán wọn ìpadàbọ̀ kì í ṣe òpin ọ̀nà. Ó mú ènìyàn padà sí ìpele kan ṣáájú, láti ibẹ̀ ló sì ti tún bẹ̀rẹ̀.

Nínú àwọn ìwádìí tí wọ́n ṣàtúnyẹ̀wò, lílọ nípasẹ̀ àwọn ìpele wọ̀nyí ní ìgbà púpọ̀ jẹ́ àpẹẹrẹ tó wọ́pọ̀ ṣáájú kí ìhùwàsí afẹ́sodì tó dópin. Ìyípadà, nínú àwòrán yìí, kì í tẹ̀lé ọ̀nà tààrà nígbà gbogbo.

Tí ìkọsẹ̀ bá tún ṣẹlẹ̀, bi ara rẹ pé kí ló nílò àtúnṣe nínú ètò tàbí àtìlẹ́yìn, dípò tí o fi máa tún ìdájọ́ ara rẹ ṣe.

Ọjọ́ Àádọ́ta Lẹ́yìn Náà, Ìpadàbọ̀

Nínú orí 6 a rí Ka‘b ibn Mālik tí ó ń fi ìmúrasílẹ̀ falẹ̀ tó sì ń yan òtítọ́. Àwọn ènìyàn ti yẹra fún bíbá a sọ̀rọ̀ lórí àṣẹ Wòlíì ﷺ. Ó dúró bẹ́ẹ̀ títí ọjọ́ àádọ́ta ìfàsẹ́yìn fi pé. Ní òwúrọ̀ rẹ̀, lẹ́yìn ìrun Fajr, ó gbọ́ ohùn kan láti orí òkè Sala‘ tó ń fún un ní ìhìn rere. Ó wólẹ̀ ní ìsùjúdù, lẹ́yìn náà ó jáde lọ síwájú Wòlíì ﷺ. Àwọn ènìyàn ń pàdé rẹ̀ wọ́n sì ń kí i kú oríire, nígbà tó sì wọ inú mọ́ṣáláṣí, Ṭalḥah ibn ‘Ubaydullāh dìde sí i, ó sì fi ọwọ́ mú u, ó sì kí i kú oríire. Ka‘b sọ pé òun kò gbàgbé èyí fún Ṭalḥah.

Ìtàn kò parí ní ìjẹ́wọ́ àkọ́kọ́. Ó ní àkókò gígùn lẹ́yìn rẹ̀, lẹ́yìn náà ìpàdé àti ìkíni kú oríire àti ìlérí ohun tó ń bọ̀: Ka‘b sọ òtítọ́ di ìlérí fún ìyókù ayé rẹ̀. Ìpadàbọ̀ kì í ṣe píparẹ́ ohun tó ṣẹlẹ̀, ó jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ tí a ó fi sọ ohun tí yóò ṣe lẹ́yìn náà.

Ohun tó so ìtàn Ka‘b mọ́ irinṣẹ́ orí yìí ni ìyípadà láti ṣíṣe àpèjúwe ìṣẹ̀lẹ̀ sí ìṣe tó tẹ̀lé e tó hàn gbangba. Má ṣe jẹ́ kí gígùn àkókò ìdúró nínú ìtàn ẹlòmíràn ṣe ìwọ̀n ìpadàbọ̀ rẹ; ìgbésẹ̀ tí o lè ṣe ní ọjọ́ àkọ́kọ́ ní ọjọ́ tí o lè yàn nísinsìnyí.

Ìhìn rere náà sì ni: «Ní ìhìn rere fún ọjọ́ tó dára jùlọ tó ti kọjá lórí rẹ láti ìgbà tí ìyá rẹ bí ọ»³.

Ìdìmọ́ Tí A Kò Tú

Karim wá ètò sísáré tí ó ń tẹ̀lé ṣáájú àrùn náà nínú fóònù rẹ̀. Ọjọ́ àkọ́kọ́ rẹ̀ gùn ju ohun tí ó lè ṣe nísinsìnyí lọ. Ó yan ìgbà mẹ́rin fún ọ̀sẹ̀ tó ń bọ̀, lẹ́yìn náà ó wo bàtà ní ẹnu-ọ̀nà. Ó sọ fún alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀: «Èmi yóò padà bí mo ti wà, tàbí kò sí àǹfààní». Alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ tọ́ka sí ibi àkọ́kọ́ nínú ètò: «Ọjọ́ yìí ni?». Karim pa ìbòjú. Tí ó bá jáde fún ìṣẹ́jú mẹ́wàá, kò ní rí ààyè fún un nínú àkọsílẹ̀ àtijọ́. Ó tún ṣí sípà àpò ìdárayá lẹ́ẹ̀kan sí i, lẹ́yìn náà ó tì í pa láìjẹ́ kí ó jáde kúrò nínú aṣọ.

Gbólóhùn Mẹ́ta Lẹ́yìn Ìkọsẹ̀

Ní òwúrọ̀ Ọjọ́ Ajé Karim kọ sórí ìwé: Mo dáwọ́ dúró fún ọ̀sẹ̀ méjì nítorí àìsàn, lẹ́yìn náà mo sún ìpadàbọ̀ síwájú fún oṣù. Ó fi ìlà kan sísàlẹ̀ rẹ̀: Àìsàn jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀, ìdájọ́ mi lẹ́yìn rẹ̀ jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ mìíràn. Nígbà tí alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ fẹ́ jáde, ó pè é: «Wá pẹ̀lú mi lónìí, ìṣẹ́jú mẹ́wàá nìkan». Alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ bi í pé: «Kò ní ṣe pé a ó dúró dè Ọjọ́ Àìkú?». Ó sọ pé: «Mo máa padà pẹ̀lú ohun tí mo lè ṣe lónìí». Wọ́n jáde títí dé ìyípo tó sún mọ́. Èémí rẹ̀ kúrò kí ìṣẹ́jú náà tó parí, alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ rìn lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀, wọ́n sì rìn ìyókù ọ̀nà. Nínú yàrá ó kọ: Mo jáde fún ìṣẹ́jú mẹ́wàá; ààbọ̀ rẹ̀ jẹ́ rírìn. Ní ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́ ó jáde sáré lẹ́ẹ̀mejì. Ní ọ̀sẹ̀ kejì ó sùn pẹ́, ó sì padà sí ọjọ́ kan. Ìfiranṣẹ́ alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ dé: «Ṣé mo sọ̀kalẹ̀?». Ó gbé ọwọ́ rẹ̀ láti kọ̀wé: Ọ̀sẹ̀ parí. Ó dúró, ó sì padà sí ìlà «Bí o bá ṣubú». Ó kọ: «Ọjọ́ kan ṣubú. Ọ̀la ìṣẹ́jú mẹ́wàá». Ó fi bàtà sí ẹnu-ọ̀nà, ó sì tú okùn rẹ̀ ní àkókò yìí kí ó tó sùn. Ní ọjọ́ tó tẹ̀lé e ó dé ibi ẹnu-ọ̀nà ṣáájú alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀.

Nígbà Tí Ẹlẹ́rìí Bá Lọ

Ẹlẹ́rìí òde jẹ́ àtìlẹ́yìn, kì í ṣe ògiri. Ó ń ràn ọ́ lọ́wọ́ títí ilé yóò fi le, lẹ́yìn náà ó máa ń lọ díẹ̀díẹ̀.

Ní alẹ́ kan tí Karim ṣeré pẹ̀lú àwọn orúkọ tí kò mọ̀, ó padà sí àwọn ìfiranṣẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn eré, ó sì ṣàtúnṣe gbólóhùn kan tí kò sí ẹnì kan nínú ẹgbẹ́ tó mọ̀ tí yóò kà. Kò sí ẹnì kan tó béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ ní àkókò yìí; òun fúnra rẹ̀ béèrè: Ṣé màá kọ ọ́ báyìí tí wọ́n bá mọ orúkọ mi? Báyìí ni ẹlẹ́rìí ṣe ń ṣiṣẹ́: ó bẹ̀rẹ̀ ìbéèrè, lẹ́yìn náà onítọ̀hún a kọ́ láti bi ara rẹ̀.

Nínú orí 8 a rí bí àyẹ̀wò ohun tí a jogún ṣe máa ń bẹ̀rẹ̀ kí a tó yan ohun tí a ó retí lọ́wọ́ ara wa. Bákan náà ló rí fún ìlérí rẹ, nígbà tí o bá mọ ìdí tí o fi ń pa á, kì í ṣe fún ẹni tó ń retí rẹ̀. Èyí ni àwọn onímọ̀ ọkàn pè ní «ìṣàkóso láti inú» nínú orí 1.

Dín ìbéèrè ọ̀rẹ́ rẹ kù gẹ́gẹ́ bí àìní rẹ, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àkókò tó jẹ́ dandan: láti ojoojúmọ́ sí ẹ̀ẹ̀kan lọ́sẹ̀, lẹ́yìn náà títí tí o fi sọ fún un fúnra rẹ. Ìwé rẹ yóò ní ìlà kan péré: ìwọ lọ, tàbí n kò lọ. Tí o bá ṣubú, béèrè àtìlẹ́yìn rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i.

Lẹ́yìn ìgbà tí gbogbo ẹlẹ́rìí bá lọ, o kò ní wà nìkan. Ìtumọ̀ ìhùwà rere wà níbẹ̀: «Tí o kò bá rí i, dájúdájú ó ń rí ọ» (al-Bukhārī 50; Muslim 8). Ẹlẹ́rìí tí kì í pòórá, tí kì í sùn, tí kò sì dúró de ìfiranṣẹ́ ní gbogbo ọjọ́ Ajé. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ìwé yìí a yá ẹlẹ́rìí láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn, nítorí a kò tíì kọ́ láti lo nǹkan mìíràn. Ní ìparí rẹ̀ a rántí ẹni tó ń rí wa nígbà gbogbo.

O kò nílò láti ka àwọn ìkọsẹ̀ rẹ láti yẹ fún ìpadàbọ̀. O nílò ìgbésẹ̀ kan tó bá agbára rẹ lónìí, kì í ṣe ìgbésẹ̀ tó yẹ fún ẹni tí kò kọsẹ̀ rí.

Àwọn Ìṣẹ́jú Àkọ́kọ́ Lẹ́yìn Ìkọsẹ̀

Má ṣe dúró de ìkọsẹ̀ mìíràn kí o tó dán an wò. Mú ìwà tó kẹ́yìn tí o dáwọ́ dúró, kí o sì kọ nípa rẹ̀, nínú ìwé tàbí ibi tí kò sí ohunkóhun tó ń dààmú rẹ, gbólóhùn mẹ́ta nìkan: gbólóhùn àpèjúwe pẹ̀lú àwọn nọ́ńbà gidi, bí Karim ṣe ṣe. Àti gbólóhùn ìyàtọ̀: kí ni ó jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀, kí sì ni ó sọ ọ́ di ìdájọ́? Àti gbólóhùn ìpadàbọ̀, pẹ̀lú ẹ̀dà tó kéré jùlọ tí o lè ṣe nínú wákàtí tó ń bọ̀.

Lẹ́yìn náà parí gbólóhùn yìí kí o tó pa ìwé: «Ní ìgbà tó ń bọ̀ tí mo bá kọsẹ̀, ohun àkọ́kọ́ tí màá sọ fún ara mi ni…».

Àwáwí kì í mú ọ dé ibikíbi. Ìpinnu tó ń lọ nípasẹ̀ ìkùnà ni ó ń mú ọ dé.

Àwọn ojú-ìwé wọ̀nyí kò ní dá ìkọsẹ̀ rẹ dúró, ṣùgbọ́n wọ́n lè dín àlàfo láàárín rẹ̀ àti dídìde kù. Ìgbésẹ̀ tí o kọ nísinsìnyí ni ìbẹ̀rẹ̀.

Ní òpin ọ̀sẹ̀ tó kẹ́yìn ṣáájú ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́, Karim bẹ àwọn òbí rẹ̀ wò, àwọn ọ̀dọ́ àdúgbò sì pè é sí alẹ́ káàdì ní ilé-ọtí tó wà nítòsí; wọ́n jẹ́ mẹ́ta, wọ́n sì ṣaláìsí ẹnì kẹrin. Ẹnìkan pín káàdì, ní etí tábìlì sì ni àpótí sìgá tí a ṣí wà, ní àwọ̀ tó mọ̀ dáadáa. Lẹ́yìn ìjókòó méjì, ọ̀rẹ́ àtijọ́ kan na àpótí náà sí i: «Ọ̀kan?». Karim fi ọwọ́ rẹ̀ lé àpamọ́wọ́ rẹ̀, àti lábẹ́ ìka rẹ̀ etí káàdì tí a ti nù tó kọ ìlà náà sí; ó mọ ọ̀rọ̀ rẹ̀ láìfà á jáde.

Karim sọ pé: «Èmi kìí mu sìgá».