پاڅه… که سلم ځل هم وي

د کریم د کوټې په دروازه کې د ورزش بکس څو میاشتې پاتې و, خو هغه تبه چې ترې لرې کړی یې و یوازې دوه اوونۍ وه. د اوړي په پای کې استوګنځي ته راستون شو او بکس یې هماغسې وموند چې پرېښی یې و; د ننوتو پر مهال د بل بکس تسمه پکې ونښته. راخلاصه یې کړه او پر کټ یې کېښوده. پر موبایل د یکشنبې پخوانی زنګ و او په ورزشي بکس کې هغه کمیس چې تر ناروغۍ مخکې یې مینځلی و. ځنځیر یې پرانیست بیا یې بند کړ. د کوټې ملګری یې راغی چې د کریم له ناروغېدو راهیسې یې یوازې منډې وهلې او ویې ویل: «راځه یوځای بېرته پیل وکړو». کریم وویل: «چې خپل پخوانی ځواک بېرته ومومم». ملګري یې بحث ورسره ونه کړ. کریم ته هغه څلور میاشتې ور په یاد شوې چې په پیل کې یې یوازې د یکشنبې پر ورځ منډه وهله, بیا یې په اوونۍ کې څلور ځله منډه وهله, تر دې چې په ژمي کې د تبې دوه اوونۍ راغلې. بوټ یې را وایست; غوټه یې له وروستي ځل راهیسې پاتې وه چې منډې ته وتلی و. د خلاصولو هڅه یې وکړه, خو نوره یې ټینګه کړه. بوټ یې له بکس بهر پرېښود. د یکشنبې په سهار کړکۍ ته پاڅېد او ملګري یې په دروازه کې بوټ تړه. هغه اشنا پوښتنه یې واورېده: «منډه دې وهلې?». ویې ویل: «لا نه». ملګري یې کیلي واخیسته او دروازه یې نیمه پرانیستې پرېښوده. د کریم پر پرده زنګ ښکاره شو: «یکشنبه, شپږ بجې, پارک». زنګ یې غلی نه کړ او ونه پاڅېد. له نیمې پرانیستې دروازې په زینو کې د ملګري د ګامونو غږ راغی, بیا ورک شو.

ښايي یوه ورځ درنه پاتې شي, بیا هغه جمله واورې چې دا نشتون په اوونۍ بدلوي: ټول زیار ضایع شو. هر تم کېدل ښویېدنه نه ده; ناروغي او استراحت خپل حق لري. خو کله چې بېرته راتلی شې, په کومه جمله پېښه بیانوې? د نشتون د اندازې او هغه حکم ترمنځ توپیر ته وګوره چې ورسره یې نښلوې.

د تيندک او لوېدو ترمنځ واټن

ښویېدنه یوه کوچنۍ, محدوده پېښه ده: یوه پاتې ورځ, یو له پلانه وتلی خوراک یا دوه اوونۍ بې له ورزشي کلبه. بېرته پخواني حالت ته ګرځېدل تر دې ډېر لوی دي: هغه څه ته بشپړ ستنېدل چې تر پیل مخکې وې.

څېړونکو اېلن مارلېټ او جودیت ګورډن همدا بدلون د روږدي‌توب د درملنې په پروګرامونو کې وڅېړه او پېښې ته یې دقیق نوم ورکړ: د ډډې کولو د ماتولو اغېز¹.

کله چې څوک له یوه چلنده د ډډې کولو ژمنه وکړي بیا وښوېږي, ښايي په سختۍ یې تعبیر کړي: زه ناکام یم. دا تعبیر د بشپړ بېرته ګرځېدو دروازه پرانیزي: که لا له وړاندې ناکام شوی یم, ولې ودرېږم? هغه حکم چې غوښتل یې د تکرار مخه پرې ونیسي, هماغه تکرار ته یې ورټېل وهي.

کرښه له ښویېدنې مخکې او وروسته

ښايي په درېیم څپرکي کې کریم او د کافې هغه سګرټ در په یاد وي چې یوه میاشت وروسته یې بېرته پوره قوطي ته راوست. هلته مو وویل چې لومړۍ استثنا بېلګه ګرځي او روښانه کرښه یې مخه نیسي. دلته وایو چې ښویېدنه بېرته پخواني حالت ته ګرځېدل نه دي. نو کومه خبره ومنو?

دواړه, په دوو بېلو شېبو کې. روښانه کرښه تر لومړي ګام مخکې کار کوي. که ماته شي, راتلونکې جمله پرېکړه کوي: یو سګرټ, که بشپړ بېرته ګرځېدل? کریم د کافې سګرټ د بلې شپنۍ ناستې دلیل کړ. هغه وکیل چې په شپږم څپرکي کې دې وپېژاند په دې دفاع ښه پوهېږي: چې کرښه ماته شوې, نو څه فرق کوي.

که کریم ویلي وای: «یو سګرټ مې وڅکاوه او اوس بېرته ډډه ترې کوم», ځان ته به یې فرصت ورکړی و. کرښه پیل ساتي او جمله له ماتېدو وروسته حالت ساتي.

سږ کال د کریم د منډې درېدل ښویېدنه نه وه; ناروغي وه او استراحت پکې حق دی, کوتاهي نه ده. ستونزه تر هغې وروسته پر خپل ټول توان د هغه حکم و.

څېړونکو جېمز پروچاسکا, کارلو ډيکلیمنټي او جان نورکراس د روږدي چلند د بدلون د څېړنو په یوه بیاکتنه کې د بدلون د پړاوونو نقشه وړاندې کړه: له نه فکر کولو, فکر کولو ته, بیا چمتووالي ته, بیا عمل ته او بیا ساتلو ته². د دوی په نقشه کې بېرته پخواني حالت ته ګرځېدل د لارې پای نه دی. کس پخواني پړاو ته بیايي او له هغه ځایه بیا پیل کوي.

په هغو څېړنو کې چې دوی وکتلې, د روږدي چلند تر پای ته رسولو مخکې له دې پړاوونو څو ځله تېرېدل عامه بڼه وه. په دې نقشه کې بدلون تل پر نېغه کرښه نه ځي.

که تيندک تکرار شي, پوښتنه وکړه چې په پلان یا ملاتړ کې څه بدلون پکار دی, پر ځان حکم بیا مه تکراروه.

پنځوس شپې, بیا راستنېدل

په شپږم څپرکي کې مو ولیدل چې کعب بن مالک چمتووالی ځنډاوه, بیا یې رښتیا غوره کړل. خلکو د نبي ﷺ په امر له هغه سره خبرې پرېښې وې. په هماغه حال پاتې و تر دې چې د پرېکون له پیله پنځوس شپې پوره شوې. په هغه سهار, د سهار تر لمانځه وروسته یې له سلع غره یو غږ واورېد چې زېری یې ورکاوه. سجده یې وکړه, بیا نبي ﷺ ته ور ووت. خلکو به لید او مبارکي به یې ورکوله, او چې جومات ته ننوت, طلحه بن عبیدالله ورته پاڅېد, لاس یې ورسره ورکړ او مبارکي یې ورته وویل. کعب وايي چې د طلحه دا کار یې هېڅکله هېر نه کړ.

کیسه په لومړي اعتراف نه ختمېږي. له هغه وروسته اوږد وخت لري, بیا لیدنه, مبارکي او د راتلونکي ژمنه: کعب د خپل پاتې عمر لپاره رښتیا ویل خپله ژمنه کړل. راستنېدل د پېښ شوي کار پاکول نه وو, داسې پیل و چې ورسره یې کیسه کوله له دې وروسته به څه کوي.

هغه څه چې د کعب له کیسې مو د دې څپرکي وسیلې ته بیايي, د پېښې له بیان څخه بل څرګند عمل ته تګ دی. د بل چا په کیسه کې د انتظار موده د خپلې راستنېدنې معیار مه ګرځوه; ستا شوني ګام داسې وخت لري چې همدا اوس یې ټاکلی شې.

زېری دا و: «د هغې تر ټولو ښې ورځې زېری واخله چې له هغې ورځې راهیسې دې درباندې تېره شوې ده چې مور دې زېږولی یې»³.

هغه غوټه چې خلاصه نه شوه

کریم په موبایل کې هغه د منډې پروګرام ولټاوه چې تر ناروغۍ مخکې یې تعقیباوه. لومړۍ ورځ یې تر هغه اوږده وه چې اوس یې کولی شو. راتلونکې اوونۍ ته یې څلور نوبتونه وټاکل, بیا یې د دروازې بوټ ته وکتل. ملګري ته یې وویل: «یا به د پخوا په شان راګرځم, یا ګټه نه لري». ملګري یې د پروګرام لومړۍ خانې ته اشاره وکړه: «دا نن?». کریم پرده بنده کړه. که لس دقیقې ووځي, په پخواني جدول کې به ورته خانه پیدا نه کړي. د بکس ځنځیر یې دویم ځل پرانیست, بیا یې بې له کمیس را ایستلو بند کړ.

له ښویېدنې وروسته درې جملې

د دوشنبې په سهار کریم پر پاڼه ولیکل: د ناروغۍ له امله دوه اوونۍ ودرېدم, بیا مې راستنېدل څو میاشتې وځنډول. لاندې یې یوه کرښه پرېښوده: ناروغي یوه پېښه ده او تر هغې وروسته زما حکم بله پېښه. چې ملګري یې د وتلو نیت وکړ, ورغږ یې کړ: «نن له ما سره راشه, یوازې لس دقیقې». ملګري یې وپوښتل: «یکشنبې ته نه منتظر کېږو?». ویې ویل: «نن په هغه څه راګرځم چې کولی یې شم». نږدې کږلېچ ته ووتل. تر دقیقو بشپړېدو مخکې یې ساه لنډه شوه, نو ملګری یې ترڅنګ په پښو شو او پاتې لاره یې دواړو په پښو ووهله. په کوټه کې یې ولیکل: لس دقیقې ووتم; نیمایي یې په پښو تګ و. په لومړۍ اوونۍ کې دوه ځله منډې ته ووت. په دویمه کې ناوخته ویده شو او یوه ورځ ترې پاتې شوه. د ملګري پیغام راغی: «ښکته شم?». لاس یې ور وغځاوه چې ولیکي: اوونۍ ختمه شوه. ودرېد او د «که ولوېدې» کرښې ته راوګرځېد. ویې لیکل: «یوه ورځ پاتې شوه. سبا لس دقیقې». بوټ یې په دروازه کې کېښود او دا ځل یې تر خوب مخکې غوټه خلاصه کړه. په بله ورځ تر ملګري مخکې د دروازې پر درشل و.

کله چې شاهد شاته کېږي

بهرنی شاهد د ودانۍ موقتي چوکاټ دی, دېوال نه دی. مرسته درسره کوي تر څو ودانۍ ټینګه شي, بیا ورو ورو شاته کېږي.

په یوه شپه چې کریم له ناپېژندو نومونو سره لوبه وکړه, له ناستې وروسته خپلو پیغامونو ته راوګرځېد او هغه جمله یې سمه کړه چې د عادي ډلې هېڅ ملګري به یې نه لوستله. دا ځل هېچا پوښتنه ترې ونه کړه; خپله یې له ځانه وپوښتل: که یې زما نوم پېژانده, همداسې به مې لیکله? شاهد همداسې کار کوي: پوښتنه پیلوي, بیا کس زده کوي چې له ځانه یې وکړي.

په اتم څپرکي کې مو ولیدل چې څنګه د خپل میراث بیاکتنه پیلوې مخکې له دې چې هغه څه وټاکې چې خپله یې لاسلیک کوې. ستا د ژمنې خبره هم همداسې ده, چې پوهېږې ولې یې پوره کوې, د چا لپاره نه. همدا په لومړي څپرکي کې ارواپوهانو «دنننی تنظیم» باله.

د خپلې اړتیا له مخې د ملګري پوښتنې کمې کړه, د جبري نېټې له مخې نه: له هرې ورځې د اوونۍ یوه ځل ته, بیا تر دې چې خپله یې خبر کړې. ستا کتابچه او یوه کرښه پاتې کېږي: لاړم, یا لاړ نه شوم. که تيندک وخورې, بیا یې ملاتړ وغواړه.

د موقتي چوکاټ په پای کې, چې هر شاهد شاته شي, یوازې نه پاتې کېږې. د احسان مانا پاتې ده: «خو که چېرته یې ته نه وینې نو هغه خو تا ویني» (بخاري 50, مسلم 8). داسې شاهد چې نه غایبېږي, نه ویده کېږي او نه هره سې‌شنبه پیغام ته منتظر وي. د کتاب په پیل کې مو له خلکو شاهدان پور واخیستل, ځکه له نورو سره مو تمرین نه و کړی. په پای کې هغه را یادوو چې ټول وخت یې موږ لیدلو.

د راستنېدو د وړ کېدو لپاره د خپلو تيندکونو شمېرلو ته اړتیا نه لرې. یو داسې ګام درته پکار دی چې اوس درسره برابر وي, داسې ګام نه چې له هېڅکله نه ښویېدلي کس سره ښايي.

له تيندک وروسته لومړۍ دقیقې

د ازمېښت لپاره نوي تيندک ته مه منتظر کېږه. وروستی عادت واخله چې پرېښی دې دی او په کتابچه یا هغه ځای کې چې څه دې پام نه اړوي, یوازې درې جملې یې په اړه ولیکه: د رښتینو شمېرو د بیان جمله, لکه کریم چې وکړل. د بېلولو جمله: څه یوه پېښه وه او تا څه په حکم بدل کړل? او د بېرته راتلو جمله, په تر ټولو کوچنۍ بڼه چې په راتلونکي ساعت کې یې کولی شې.

بیا د کتاب تر بندولو مخکې دا جمله بشپړه کړه: «راتلونکی ځل چې تيندک وخورم, لومړی به ځان ته ووایم…».

عذرونه دې هېڅ ځای ته نه رسوي. هغه ټینګار دې رسوي چې له ناکامۍ تېرېږي.

دا پاڼې ستا د تيندک مخه نه نیسي, خو ښايي د هغه او پاڅېدو ترمنځ واټن کم کړي. هغه ګام چې اوس دې ولیکه پیل دی.

د درسونو له پیل مخکې په وروستۍ اوونیزه رخصتۍ کې کریم خپلې کورنۍ ته ورغی او د ګاونډ ځوانانو ورته نږدې کافې ته د شپې د کارتونو لوبې بلنه ورکړه; درې تنه وو او څلورم یې کم و. یوه کارتونه ووېشل او د مېز په څنډه کې د سګرټو پرانیستې قوطي وه, په هغه رنګ چې ده پېژانده. له دوو دورو وروسته یو پخواني ملګري قوطي ور وغځوله: «یو?». کریم خپل ورغوی پر بټوه کېښوده او د ګوتو لاندې یې د سولیدلي کارت څنډه وه; د هغه کرښه یې پېژندله بې له دې چې را وباسي.

کریم وویل: «زه سګرټ نه څکوم».