Ƙararrawar da Take Ƙara Sau Biyar

Ka tuna minti goma sha biyar ɗin?

Lokacin da ka je domin manaja yana jiranka, ko domin za a karanta sunanka a ɗakin lacca. Sannan sauran lokutan da ka yi alkawari: littafin da yake rufe, takalmin da yake bakin ƙofa, da kiran da ka yi wa mahaifiyarka alkawari. Duk lokacin da ka rasa ɗaya daga cikinsu, kana rasa wani ɓangare na amincewarka cewa maganarka za ta zama aiki.

Idan ba za ka iya kiyaye minti goma sha biyar a rana ba, ta yaya za ka shawo kan wani ya yarda cewa za ka iya ɗaukar sauran awa takwas? Wannan shi ne tunanin manaja. Muna fahimtarsa ƙwarai muddin daga waje yake zuwa.

A babi na farko ka ji ƙararrawa sau biyar a safiya guda. A tsakaninsu akwai hannun da yake jinkirta abin da ka yanke da dare. Yanzu hoton yana faɗaɗa: kira biyar da suka rabu a cikin yini. Kowanne yana kiranka ka bar abin da yake hannunka ka tashi. Su ne kiran salloli biyar.

Kai ne dai wannan mutumin

Kai ne dai wannan mutumin idan ka yi alkawarin yin sallah, da idan ka yi alkawarin tafiya ko karatu ko kiran mahaifiyarka. Saboda haka muke kallon sallah a nan kamar yadda muka kalli duk alkawarin da ya gabace ta. Ita ce misali mafi bayyani na duk abin da yake cikin wannan littafi: lokaci da sharuɗɗansa suka zo a shirye. Yana da takamaiman lokacin da ba ka buƙatar zaɓa, da kiran da yake sanar da farkonsa, da wurin da za ka tsaya, a masallaci ko duk wani wuri mai tsarki. Jimillar salloli biyar a yininka minti goma sha biyar zuwa ashirin ce, daidai lokacin da littafin nan ya fara da shi.

Duk da haka, wannan lokacin yana iya zama alkawari mafi girma da muke karya. Mun san lokacinsa da wurinsa. Muna jin kiransa. Sannan mu rasa shi ta hanyoyin da muka gani a babukan littafin. Kiran ya tashi, mu ce: “An jima kaɗan,” kamar yadda babban yatsan Karim yake kashe ƙararrawar gudu. Lauyan ya sami dalili mai gamsarwa: Aikin da yake hannunmu ba zai jira ba. Yinin da yake cike da ayyuka ya zama rangwamen da muke cewa a kansa: “Sau ɗaya kawai.” Idan muka rasa sallah ɗaya, mu ji muryar da take cewa: “Tunda na riga na lalata ta, babu bambanci,” sai mu rasa ta gaba ma.

A babi na farko mun gani tare da Bandura cewa abubuwan da ka fuskanta na nasara da gazawa suna cikin tushen jin cewa za ka iya yin abu¹. Wannan ba yana nufin tuntuɓenka a wani lokaci hukunci ne kan duk rayuwarka ba. Amma yana gayyatarka ga tambaya mafi dacewa: Wane ne kai idan ka yi alkawari? Kuma wane ƙaramin aiki za ka iya ƙara a rikodin cika alkawari yau?

Kuma ba muna cewa kiyaye sallah kaɗai zai wadatar ka wajen bin tsarin abincinka ko karatunka ba. Shaidar cewa horar da sarrafa kai yana shafar wasu fannonin rayuwa ba iri ɗaya ba ce². Kowane alkawari yana da aikinsa da shirinsa, ko da ka koyi yadda za ka fara daga wani alkawari da ya gabata.

Dabarar dai ita ce wadda muka gwada da kowane alkawari a littafin nan. Sharuɗɗan da suke a shirye ba za su motsa ƙafafunka a madadinka ba. Abin da yake buƙatar tsari shi ne isowarka: A ina za ka kasance? Me za ka bari? Kuma ta yaya za ka hana aikin da ya gabata cinye lokacin?

Za ka iya kiyaye lokacin aiki, sannan ka bar wannan lokacin ga abin da ya rage a yininka. Ka duba bambancin kamar yadda ka duba rikodin mako a babi na huɗu. Ka bayyana shi. Sannan ka sauya abin da za ka yi da kira na gaba, ba tare da gaggawar ba da uzuri ko yi wa kanka hukunci ba.

Domin wa ne wannan lokacin?

Lokacin manaja yana nan domin manaja yana buƙatar aikinka. Amma sallarmu, Allah ba ya buƙatarta: ﴿وَمَن جَٰهَدَ فَإِنَّمَا يُجَٰهِدُ لِنَفۡسِهِۦٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾ Kuma wanda ya yi jihãdi, to, yanã yin jihãdin ne dõmin kansa. lalle Allah haƙĩƙa waɗatacce ne daga barin tãlikai. (Al-Ankabut: 6)³. Amfanin namu ne. Littafin nan yana tsaya wa a ɓangare ɗaya daga cikinsa: ka tashi daga aikinka da fuskar na'urarka sau biyar a rana, ka dawo da ikon yanke shawara a yinin da ya kusa tafi da kai gaba ɗaya.

Anga biyar na yininka

A babi na biyu mun nemi anga tsayayyu da za mu haɗa ƙaramar ɗabi'a da su: kofi na safe, da isa wurin aiki, da kammala abincin dare. A duk lokacin nan kana da anga biyar da suke dawowa kowace rana: kiran sallah. Lokutan azan suna sauyawa tare da rana a tsawon shekara. Amma kiran yana ci gaba da zuwa. Alamar ita ce sautin, ba lambar agogo ba. Ka binciki lokutansu a wurin da kake, sannan ka tsara abin da yake kewaye da su.

Za ka iya fara karatunka bayan asuba, ka tsara hutun aiki kusa da azahar, ka yi tafiya bayan la'asar, ka bar wa iyalinka lokaci bayan magariba, ka kuma fara rufe yininka bayan isha'i.

Kada ka cika anga biyar da alkawura ashirin. Ka zaɓi ɗabi'a ɗaya bayan sallar da kake kiyayewa. Ka shirya littafinta ko takalminta kafin lokacin. Idan sallar ta ƙare, ka san mataki na gaba.

A sabon ofishin Lina, kiran sallar azahar yana zuwa mata daga wani masallaci a ɗaya gefen titi, ta cikin taga ɗaya da hasken ta yake faɗawa kan takardarta. A Ramadan, tana tashi zuwa gare shi kafin mai kiran sallah ya gama kiransa. Bayan Sallah kuwa, ya fara zuwa mata a tsakiyar zane, sai ta ce a ranta: “Ba da daɗewa ba.” Sai wani taro ya zo, sannan gyaran da abokin ciniki ya nema, sai ta yi sallar azahar da gaggawa, mintuna kaɗan kafin la'asar, idonta a kan agogo.

Ta lura da hakan a ranar da ta yi bitar makonta kamar yadda take bitar lissafi: ba ta makara minti ɗaya ba zuwa taron safe, kuma ba ta tashi zuwa azahar a lokacin kiran sallar ba sai sau ɗaya. Ta tuna da takardar firiji ta bayan Sallah, don haka ba ta rubuta sabon jeri ba. Ta zaɓi azahar kaɗai.

Safiyar Lahadi ta ajiye tsohon littafin rubutun jami'arta da fensir a aljihun teburinta, kuma mintuna kaɗan kafin azahar ta yi alwala. Da “Allahu Akbar” ya tashi daga titin da ke ɗaya gefen, ta ajiye fayil ɗin, ta tashi zuwa ɗakin sallah da ke ƙarshen farfajiyar. Abokiyar aikinta ta tambaye ta: “Ina za ki?” Ta ce: “Kwata na awa, in dawo.” Bayan sallar ba ta koma ga fayil ɗin kamfani ba. Ta buɗe littafin rubutun, ta zana tagar da kiran azan ya fito ta cikinta.

A ranar Laraba wani taro ya ci gaba har ya kusa la'asar, sai ta yi sallar azahar bayan ta fito daga cikinsa, da gaggawa kamar makonnin da suka wuce. Ba ta mai da Laraba hukunci a kan makonta ba; a Alhamis ta ajiye fayil ɗin a farkon “Allahu Akbar.” A ƙarshen makon littafin rubutun yana ɗauke da tagogi huɗu, kowace tana da haske daban.

Kowace sallah da ka kiyaye alkawari ce da ka cika. Idan cika alkawarin ya maimaitu, maganarka tana iya dawo da wani ɓangare na nauyinta a wurinka. Ka ce za ka tashi, sannan ka tashi. Yanzu kana da aikin da za ka tuna idan ka yi alkawarin wani abu dabam.

Abin da muka koya zai koma tare da kai

Wane ne kai idan ka yi alkawari? A sashe na farko: lokaci da wuri da shaida, da anga tsayayyiya, da layin da ba ka yin ciniki a kansa, da rikodin abin da ka yi. A na biyu: abokinka “Gobe,” da lauya, da kayan zaƙin da kake saka wa kanka da su, da abin da ka zaɓa daga abin da ka gada. A na uku: aiki ya bambanta da hukuncin da ake yi wa mai yinsa, fushi ya bambanta da kalma, tunanin da ya zo ya bambanta da shawarar da aka yanke, abin da yake ƙarƙashin ikonka ya bambanta da wanda ba ya ƙarƙashin ikonka. A na huɗu: domin wa kake taka rawarka, da abin da ba ka gani cikin abin da kake da shi, da rangwamen da kake ba kanka, da wanda yake neman haƙƙin zaɓa maka. A na biyar: daga lokaci na musamman zuwa yini, daga fuskar na'ura zuwa abincin dare, daga zamewa zuwa lokaci na gaba.

A ranar Asabar da mahaifinta ya gayyace ta bayan Sallah, Lina ta iso. A karon farko shi ne ya gayyace ta, kuma babu abin da ya lalace a gidansa. Ya ajiye ƙaramin akwatin itace a kan tebur. Ta ce: “Ina sukudireba?” Ya ce: “Yau babu abin da ya lalace.” Ta zauna, ta ajiye tsohon littafin rubutun jami'arta a kan tebur, mai ɗauke da tagogin makon nan guda huɗu. Ya bar akwatin a rufe, ya shafa babban yatsansa a kan kwaɗon tagulla. Ta hango kwalayen kayan yaji daga ƙofar kicin. Rubutunsa mai karkata yana kan alamominsu. Ta yi tambayar da take ɗauke da ita tun da ta yi bitar abin da ta zaɓa da abin da ta gada: “Me ya sa ka zaɓa mini lissafin kuɗi, Baba?” Ya ce: “Kin iya lissafi.” Ta ce: “Wannan kuwa ya amsa rabin tambayar.” Ya yi murmushi, sannan ya fito da ƙaramin mabuɗi daga aljihunsa.

Ya buɗe akwatin. A ciki akwai burushin zane da bakinsu ya taurare. Wasunsu sun manne da juna. Ta ɗaga ɗaya, sai na biyun ya motsa tare da shi. Ya ce: “Ban wanke su a ranata ta ƙarshe ba.” Ya yi ƙoƙarin raba burushin biyu, sannan ya bar su. Ta ce: “Duk shekarun nan ba ka sami lokacin wanke su ba?” Ya ce: “Kada ki fara mini jadawali.” Ta yi dariya. Ya gane yadda maganarta ta zo.

Ya ba ta labarin aikinsa na farko. Ya ba ta labarin mutumin da mahaifinta bai taɓa ganin hannun da ya fi nasa tsayuwa ba a rayuwarsa. Mutumin yana zana sunayen shaguna, ya bar masa haɗa launuka da wanke burushin zane. Wata rana mutumin bai zo ba, sai mahaifinta ya rubuta allon suna gaba ɗaya. Mutumin ya dawo, ya tsaya a gabansa, sannan ya miƙa masa kuɗin aikin ranar. Allon ya zauna a can na tsawon shekaru. Mahaifinta yana son ya bi ta titin nan, ya ɗaga kai kafin ya isa wurinsa.

“Bayan haka ni kaɗai nake zana allunan suna. Mahaifina ya zo wata rana, ya ga fenti a hannun rigata.” Ya tsaya a kan burushin da yake hannunta. “Ya ce: Wannan ba sana'a ba ce.” Ta tambaye shi: “Sai me?” Ya ce: “Ya samo mini wani aiki.” Ya nuna burushin: “Ban wanke su a ranar nan ba.” A kicin, tukunyar shayi ta yi ƙara. Babu ɗayansu da ya tashi ya kashe shi.

Ya ce: “Na zaɓa miki lissafin kuɗi ne don kada wani ya faɗa miki wannan.” Ta ajiye burushin a bakin akwatin. Ta ce: “Amma ka faɗa ta ta wata hanyar.” Ya kalle ta, bai sake komawa maganar kamfani mai mutunci ba. Ta buɗe littafin rubutun a tambarin da ta zana a shekararta ta biyu, ta juya shi zuwa gare shi. Zaman Asabar na awa guda ya riga ya koma yana ƙarewa cikin minti goma. A wannan karon Lina ta zauna a wurinsa fiye da awa guda. Ya kawo mata shayi a kan ƙaramin faranti. Ta ce farantin ya dace da haɗa launuka. Ya ce: “Ki ɗauke shi, ko da shi ne farantin shayi na ƙarshe a wurina.” Ta nemi kofin da yake fanko. Ta cika shi da ruwan ɗumi, ta jiƙa burushi ɗaya a cikinsa. Ba ta yi masa wani alkawari ba. Ta motsa burushin a cikin ruwan. Tsohon fentin ya fara narkewa.

Bayan ya dawo masaukinsa daga gidan iyalinsa, Karim ya ajiye takardar “Domin mahaifina, ko domin kaina” a ƙarƙashin fitila. Ya karanta layin da ya bar watannin baya ba tare da sa hannu ba. Ya mayar da lokacin rufe wasan daga gurbin “Domin mahaifina” zuwa gurbin “Domin kaina.” Ya rubuta a ƙarƙashinsa: “Ina rufe shi domin ina son in farka ba tare da ƙara barci sau biyar ba.” Abokin ɗakinsa ya tambaya daga kan gado: “Ka gama?” Karim ya ce: “Na fara.” Ya riƙe alƙalami, ya sa hannu: Karim. Sannan ya buɗe jadawalin lokutan sallah, ya zaɓi azahar a matsayin anga ta farko ta shirin gobe. Ya rubuta wurin, da abin da zai bari kafinta, da shafuka biyu bayanta. Ya fito da katin “Ba na shan taba, ko a tarukan dare” daga walat ɗinsa. Gefunansa sun goge. Ya ajiye shi a gefen takardar, ya rufe alƙalamin.

Kafin ya yi barci, Karim ya buɗe aljihun gaban jakarsa a karon farko tun rani. Ya sami zanen da ƙanwarsa ta ɓoye a ciki: teburin nan dai, yaron shuɗi kuma ya fi girma. Ya rataye shi a saman teburin aiki kusa da fitila, kamar yadda ya jingina zanen farko shekara ɗaya da ta gabata. Babu waya a kan tebur. Shirin gobe yana gefen fitila. Sa hannunsa a ƙasan takardar ya bushe. Ya buɗe aljihun tebur, ya fito da ambulan. Ya shafa yatsansa a kan kusurwar da ta goge. Sannan ya tsaga bakinsa, ya fito da takarda naɗaɗɗiya. Ya shimfiɗa ta a ƙarƙashin hasken.

Tsohuwar takarda ce. Gefunanta sun yi rawaya, wuraren naɗewar kuma sun yi laushi. Rubutun mahaifinsa ne. Amma ya fi rubutunsa a jadawalin firiji ƙanƙanta da rashin tsayuwa.

A samanta: “Wannan shekara.” A ƙarƙashinsa kuma layi uku: Gudu. Littafi ɗaya kowane wata. Turanci.

Jerin nan dai da Karim ya rubuta a wayarsa a farkon shekara, layi bayan layi.

A gefen “Gudu” akwai ƙananan alamomi goma sha huɗu, ɗaya na kowace safiya. Bayansu akwai guraben murabba'i marasa kome, da aka zana da irin kulawar har ƙarshen shafin.

A ƙasan takardar kuma akwai layi da sabon tawada, a rubutun mahaifinsa da ya sani:

“Na rubuta ta ina shekarunka. Babu wanda ya tambaye ni.”

Kalmomi shida. Karim ya ƙirga su sau ɗaya, sannan ya jingina takardar ga fitila, a gefen zanen ƙanwarsa, inda zai riƙa ganinta.

Da safe ya sauke takardar gudu daga bango, da alamominta da sifilinta. Ya ajiye ta a gefen takardar mahaifinsa. Ya ɗauki hotonsu tare, ya aika wa mahaifinsa. Ya rubuta a ƙarƙashinsa: “Lahadi. Ƙarfe shida. Zan tambaye ka: Ka yi gudu?”

Amsa ta zo bayan minti ɗaya: “Ka yi kyau.”

Karim ya jira kalmar da kullum take biyo baya, wayar tana hannunsa.

Ba ta zo ba.

Wa a rayuwarka ya rubuta takardarsa, amma babu wanda ya tambaye shi game da ita? Ka yi masa tambaya ɗaya wannan makon, ba tare da “Amma” ba.

Ƙofar tana buɗe

Idan kana da shakka game da sallar kanta, ba game da lokacinta ba, ka rubuta tambayarka. Ka nemi wanda zai saurare ta ya amsa da ilimi da amana, ba tare da ka nuna kamar ka kai ga tabbacin da ba ka kai gare shi ba. Idan kuma wanda ya yi magana da sunan addini ya cutar da kai, kana da damar kare kanka daga gare shi, ka kuma kalli sallah daga wajen muryarsa, ba tare da komawa ga wannan muryar ba.

Tashi… ko da na sau ɗari ne.

﴿فَإِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًا ۝ إِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًۭا﴾ To, lalle ne tãre da tsananin nan akwai wani sauƙi. Lalle ne tãre da tsananin nan akwai wani sauƙi. (Ash-Sharh: 5–6)⁴.

An tambayi Annabi ﷺ wane aiki ne Allah ya fi so. Ya ce: “Wanda ake yinsa a kai a kai, ko da kaɗan ne.”, kuma ya ce: “Ku ɗauki ayyukan da za ku iya.” (Bukhari 6465)⁵.