సగమే ఇక్కడ

వేసవిలో కరీమ్ ఇంటికి తిరిగొచ్చాడు. సంచి తన గది తలుపు దగ్గర పెట్టి, రాత్రి భోజనానికి పాత చోట కూర్చున్నాడు. ఇప్పుడు చెల్లెలు కుర్చీపై నిలబడకుండానే పళ్లెం అందుకోగలుగుతోంది. అతడి ఫోన్ చూసి తన కుర్చీ కొంచెం దగ్గరగా జరిపింది. మడిచిన కాగితం అతడి పళ్లెం పక్కన పెట్టింది. జట్టు సందేశం తెరుస్తూ ఆమె రోజు ఎలా గడిచిందని అడిగాడు.

అతడి బాబాయి ఒక జోక్ చెప్పాడు. అందరూ నవ్వారు. బల్ల కింద తెరను చూస్తున్న కరీమ్ అర సెకను ఆలస్యంగా వారితో నవ్వాడు. తండ్రి ఒక్కసారి పళ్లెం నుంచి కళ్లు పైకెత్తాడు. బల్ల కింద కరీమ్ చేతిని చూసి మళ్లీ తన పళ్లెం వైపు చూశాడు. చెల్లెలు రంగుల పెట్టెను తన కాగితం పక్కన పెట్టి, అతడు చూస్తాడని ఎదురుచూసింది.

తల్లి అడిగింది: “ఎక్కడికి వెళ్లిపోయాయి నీ ఆలోచనలు?” తలెత్తి “ఇక్కడే, ఇక్కడే” అన్నాడు. రొట్టె ఇవ్వమని అడిగితే సలాడ్ పళ్లెం అందించాడు. చెల్లెలు నవ్వింది. పళ్లెం తిరిగి పెట్టి, కాగితంలో ఏముందో అడిగాడు. ఆమె ఒక రంగు గురించి చెప్పడం మొదలుపెట్టింది. చేతిలో ఫోన్ కంపించింది. దాని వైపు చూశాడు. చెల్లెలు వాక్యం మధ్యలో ఆగిపోయింది.

చెల్లెలు కాగితం విప్పింది. బల్ల చుట్టూ కుటుంబం. చిన్న దీర్ఘచతురస్రాన్ని చూస్తున్న నీలం రంగు అబ్బాయి. “బాగుంది” అన్నాడు కరీమ్. కళ్లు ఫోన్ మీదే. ఆమె నెమ్మదిగా “నువ్వు దాన్ని చూడలేదు” అంది. గదిలో అతడు తప్ప అందరూ నవ్వారు. ఫోన్ బోర్లా పెట్టి కాగితాన్ని తన ముందు మళ్లీ పెట్టుకున్నాడు. నోటిఫికేషన్‌తో బల్ల కంపించింది. చేయి చాచి ఫోన్ మళ్లీ తిప్పాడు. రంగు గురించి అడగడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ జట్టుకు ఇవ్వాల్సిన జవాబు మనసులో అసంపూర్తిగా ఉండిపోయింది. ఫోన్ చేతిలో నుంచి జేబులోకి మార్చాడు. నిమిషం తర్వాత అక్కడ కంపించింది. జేబులోకి చేయి చాచాడు.

నువ్వు ప్రేమించేవారితో కూర్చుని సరైన సమయంలో జవాబివ్వవచ్చు. తర్వాత చివరి వాక్యం వినలేదని తెలుసుకోవచ్చు. శరీరం అక్కడ ఉంది. నీ శ్రద్ధ మరో కంపనం కోసం ఎదురుచూస్తోంది. మాట కాసేపు ఆగినప్పుడు నీ చేయి ఏం చేస్తుందో చూడు. ఆ వ్యక్తి కోసం ఆగుతావా? లేక అతడి నుంచి నిన్ను దూరం చేసే దాన్ని తెరుస్తావా?

నిరంతర పాక్షిక శ్రద్ధ

లిండా స్టోన్ పెద్ద సాంకేతిక కంపెనీల్లో ఎన్నో ఏళ్లు పనిచేసిన రచయిత్రి. అంతకుముందు పేరు లేని స్థితికి ఆమె పేరు పెట్టింది: “నిరంతర పాక్షిక శ్రద్ధ”¹.

సగమే ఇక్కడ ఉన్న వ్యక్తి తాను గమనిస్తున్నానని అనుకుంటాడు. ఎదురుగా ఉన్నవారికి అతడు వినడం లేదనిపిస్తుంది. మనలో మనకు కనిపించని విషయం ఇదే. మన శరీరం ఉన్న చోటుతో మన ఉనికిని కొలుస్తాం. చుట్టూ ఉన్నవారు మన శ్రద్ధ ఉన్న చోటుతో కొలుస్తారు.

ఈ క్షణం నుంచి పూర్తిగా దూరంగా లేము. పూర్తిగా ఇక్కడా లేము. ఏదైనా మిస్సవుతుందేమోనని, శ్రద్ధలో చిన్న భాగంతో ప్రతిదీ గమనిస్తాం. దేనికీ పూర్తి శ్రద్ధ ఇవ్వం.

ఏకాగ్రత ఒక్కదాన్ని ఎంచుకుంటుంది. మిగతావాటిని కావాలని పక్కన పెడుతుంది. విభజించిన శ్రద్ధ ప్రతిదీ పట్టుకుంటుంది. ప్రతి దానిలో కొంచెం జారిపోతుంది.

ఏ క్షణమైనా మరో అంతరాయం వస్తుందని ఎదురుచూసేలా నోటిఫికేషన్‌లు మన మెదళ్లకు శిక్షణ ఇచ్చాయి. అవి మౌనంగా ఉన్నా, స్వల్ప అప్రమత్తతతో చూడడానికి సిద్ధంగా ఉంటాం.

దానికంటే లోతైన సమస్యను పరిశోధకురాలు సోఫీ లెరాయ్ వివరిస్తుంది. మొదటి పని పూర్తికాకముందే మరో పనికి మారితే, నీ శ్రద్ధలో కొంత అందులోనే చిక్కుకుని ఉంటుంది². ఆమె ప్రయోగాల్లో అసంపూర్తి పని నుంచి ముందుగానే మారడం వల్ల తర్వాతి పనిలో పనితీరు తగ్గింది. రెండు పనులూ సులభమైనప్పుడూ ఇదే జరిగింది.

అయితే ఫోన్ బోర్లా పెడితే సరిపోతుందా? ఇతర పరిశోధకులు ఇంకా ముందుకు వెళ్లారు. ఫోన్ దగ్గరగా, నిశ్శబ్దంగా, బోర్లా ఉన్నా, అందుబాటులో ఉన్న మన మానసిక సామర్థ్యంలో కొంత వినియోగించవచ్చని గుర్తించారు. దాన్ని తాకకపోయినా ఇది జరుగుతుంది³. వారి ప్రయోగంలో ఫోన్‌లను మరో గదిలో వదిలినవారు, బల్లపై పెట్టినవారి కంటే కొలిచిన పనుల్లో మెరుగ్గా చేశారు. జేబుల్లో లేదా సంచుల్లో పెట్టుకున్నవారి పనితీరు మాత్రం ఏ సమూహంతోనూ గణాంకపరంగా తేడా చూపలేదు.

ఈ ఫలితాన్ని ప్రత్యేకంగా జాగ్రత్తగా చూడాలి. ప్రయోగాన్ని పునరావృతం చేసే ప్రయత్నాల్లో వేర్వేరు ఫలితాలు వచ్చాయి. 56 అధ్యయనాలు, 7093 మంది పాల్గొన్నవారిని కలిపిన సమీక్షలో ఊహించినదానికంటే చిన్న ప్రభావం, ఆ ఆలోచనకు పరిమిత మద్దతు, అనేక అధ్యయనాల్లో పద్ధతిపరమైన బలహీనతలు కనిపించాయి⁴. నీ జీవితంలో పరీక్షించాల్సిన ప్రశ్న: ఫోన్‌ను నిశ్శబ్దం చేస్తే నీకు సరిపోతుందా? లేక నిజంగా దూరం పెట్టాలా?

పరిశోధకుడు కాల్ న్యూపోర్ట్ తన పుస్తకం Deep Workలో, ఒక్క విషయం మీద పూర్తిగా ఏకాగ్రత ఉంచగల సామర్థ్యాన్ని “లోతైన పని” అంటాడు⁵. అంతరాయం మినహాయింపుగా కాక అలవాటుగా మారే ప్రతి రోజూ అది క్షీణిస్తుందని భావిస్తాడు.

అలాగే పాత్రికేయుడు యోహాన్ హరి తన పుస్తకం Stolen Focusలో, మన సమష్టి శ్రద్ధను దోచుకోవడం గురించిన సాక్ష్యాలు, పరిశోధనలు సేకరిస్తాడు⁶. ముఖ్యంగా హరి చెప్పే కొన్ని విషయాలపై శాస్త్రీయ చర్చ ఉంది. నెమ్మదిగా చదివి పరిశీలించాలి. పూర్తిగా అంగీకరించేయకూడదు.

﴿قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ۝ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ﴾ వాస్తవానికి విశ్వాసులు సాఫల్యం పొందుతారు; వారే! ఎవరైతే తమ నమాజ్ లో వినమ్రత పాటిస్తారో! (అల్-ముఅ్‌మినూన్: 1–2)⁷. ఖుషూఅ్ అంటే హృదయంతో, అవయవాలతో అల్లాహ్‌కు వినమ్రంగా లొంగడం. అందులో కేవలం ఏకాగ్రతను మించిన ఉనికి ఉంటుంది.

మరో గది

రాత్రి భోజనానికి ముందు కరీమ్ ఫోన్ తన గదిలోకి తీసుకెళ్లాడు. తల్లితో “అరగంట ఇక్కడే ఉంటుంది” అన్నాడు. ఆమె తన ఫోన్ కూడా దాని దగ్గర పెట్టింది. మొదటి రాత్రి నాలుగుసార్లు గది తలుపు దాకా లేచి వెళ్లాడు. నాలుగోసారి లోపలికి వెళ్లి ఎదురుచూస్తున్న సందేశం చదివాడు. తర్వాత ఫోన్‌తో హాలుకు వచ్చాడు. చెల్లెలు కాగితం పైకెత్తినప్పుడే గమనించాడు. దాన్ని తిరిగి పెట్టి, ఆ రోజు పంక్తిలో రాశాడు: ఒకసారి దాని దగ్గరకు వెళ్లాను. మరుసటి రోజు ఖాళీగా ఉండటం ఇబ్బందిగా అనిపించింది. నలభైవ పేజీలో వదిలిన ఇంగ్లీషు పుస్తకం తెరిచాడు. ఒక అధ్యాయం పూర్తి చేయలేదు. ఒక్క పేజీ చదివి, చెల్లెలు మాట్లాడటం మొదలుపెట్టగానే మూశాడు. ఆరో రాత్రి తల్లి అంది: “ఈ మధ్య నువ్వు మాతో ఉన్నట్టు అనిపిస్తోంది.” మొదటి వారం చివరి రాత్రి కొత్త బొమ్మ వచ్చింది. అదే బల్ల. దీర్ఘచతురస్రం లేదు. ప్రతి రంగు గురించి చెల్లెలిని అడిగాడు. “ఇది నువ్వు. పెద్దయ్యావు” అంది. రెండో వారం రెండుసార్లు ఫోన్ బల్లపైకి వచ్చింది. ప్రతిసారీ తర్వాతి రాత్రి భోజనానికి గదిలోనే ఉంచాడు. “వినాలంటే దాన్ని దూరం పెట్టాలి” అన్నాడు.

ఇప్పుడు చిన్న అడుగు. ఈ క్షణం నీ ఫోన్ ఎక్కడుందో చూడు. చేతిలో లేదా కళ్ల ముందే ఉంటే, దాన్ని అందుకోవడానికి లేవాల్సిన చోటుకు మార్చు. కేవలం ఐదు నిమిషాలైనా సరే.

పూర్తిగా ఇక్కడ ఉండటం నీకు తెలుసు

ఏడుస్తున్న స్నేహితుడిని విన్నప్పుడు, అతడు మాట పూర్తిచేయకముందే నీ జవాబు గురించి ఆలోచించనప్పుడు, నువ్వు పూర్తిగా అక్కడ ఉన్నావు. ఆ సామర్థ్యాన్ని తిరిగి తెచ్చుకోవాలి.

మరో గది నుంచి తిరిగొచ్చాక

ఫోన్ మరో గదిలో వదిలి రాయి: నీ రోజులో ఏ క్షణంలో, అది మోగకముందే, నీ చేయి దాని వైపు తనంతట తాను సాగుతుంది?

ఇంట్లో అతడి చివరి రాత్రి, అతడు చూడకుండా చెల్లెలు కొత్త బొమ్మను సంచి ముందరి జేబులో పెట్టింది. ఈసారి దాని కింద ఏమీ రాయలేదు.