Kengele Inayolia Mara Tano

Unakumbuka robo saa?

Miadi uliyofika kwa sababu meneja alikuwa anakusubiri, au kwa sababu jina lako lingesomwa katika ukumbi wa mihadhara. Kisha miadi yako mingine: kitabu kilichofungwa, viatu mlangoni, na simu uliyoahidi kumpigia mama yako. Kila ulipokosa mojawapo ya miadi hiyo, ulipoteza sehemu ya imani yako kwamba neno lako lingekuwa tendo.

Ikiwa huwezi kutunza robo saa kwa siku, utamshawishije mtu kwamba unaweza kuwajibikia saa nane zilizobaki? Hii ndiyo mantiki ya meneja. Tunaielewa kabisa maadamu inatoka nje yetu.

Katika sura ya kwanza, ulisikia kengele mara tano asubuhi moja. Kati yake kulikuwa na mkono ulioahirisha ulichoamua usiku. Sasa picha inapanuka: miito mitano iliyotawanywa katika siku nzima, kila mmoja ukikuita uache ulicho nacho mikononi na usimame. Hii ni miito ya swala tano.

Wewe ni mtu yuleyule

Wewe ni mtu yuleyule unapoahidi kuswali, na unapoahidi kutembea, kusoma au kumpigia mama yako simu. Ndiyo sababu hapa tunaitazama swala kama tulivyoitazama kila ahadi iliyotangulia. Ndiyo mfano ulio wazi zaidi wa yote yaliyo katika kitabu hiki: miadi ambayo masharti yake yameandaliwa tayari. Ina wakati maalumu ambao huhitaji kuuchagua, mwito unaotangaza mwanzo wake, na mahali unaposimama, msikitini au mahali popote palipo safi. Kwa jumla, swala tano katika siku yako zinachukua robo saa hadi dakika ishirini, kiasi cha miadi ambayo kitabu hiki kilianzia nayo.

Hata hivyo, miadi hii inaweza kuwa ahadi kubwa zaidi tunayoivunja. Tunajua wakati na mahali pake, tunasikia mwito wake, kisha tunaikosa kwa njia zilezile tulizoona katika sura za kitabu. Mwito unasikika na tunasema: “Baada ya muda kidogo,” kama kidole gumba cha Karim kilivyonyamazisha kengele ya kukimbia. Wakili anapata sababu inayoonekana kuwa ya maana: Kazi tuliyo nayo haiwezi kusubiri. Siku yenye shughuli nyingi inakuwa ya kujiondoa katika sheria, tukisema: “Mara hii moja tu.” Tukikosa swala moja, tunasikia sauti inayosema: “Kwa kuwa nimeshaharibu, hakuna tofauti,” na tunaikosa inayofuata pia.

Katika sura ya kwanza, tuliona pamoja na Bandura kwamba uzoefu wa kufanikiwa na kushindwa ni miongoni mwa vyanzo vya hisia yako ya kuweza kutenda¹. Hilo halimaanishi kwamba kujikwaa katika miadi moja kunahukumu maisha yako yote. Lakini linakualika kwenye swali lililo sahihi zaidi: Wewe ni nani unapotoa ahadi? Na ni tendo gani dogo unaloweza kuongeza leo katika kumbukumbu ya kutimiza ahadi?

Wala hatusemi kwamba kudumisha swala kunatosha peke yake kukufanya ufuate mpango wako wa lishe au kusoma kwa ajili ya masomo. Ushahidi wa mafunzo ya kujidhibiti kuhamia katika maeneo mengine unatofautiana². Kila ahadi ina kazi na maandalizi yake, hata kama umejifunza kutoka ahadi iliyotangulia jinsi ya kuanza.

Zana ni ileile tuliyojaribu kwa kila ahadi katika kitabu hiki. Masharti yaliyo tayari hayasogezi miguu yako kwa niaba yako. Kinachohitaji kupangwa ni namna utakavyofika: utakuwa wapi, utaacha nini, na utazuiaje kazi iliyotangulia isimeze muda.

Unaweza kutunza miadi ya kazi, kisha ukaiachia miadi hii kilichobaki katika siku yako. Angalia tofauti hiyo kama ulivyoangalia Kumbukumbu ya Wiki katika sura ya nne. Itaje, kisha ubadili utakachofanya kwenye mwito unaofuata, bila kutoa kisingizio cha haraka wala kujihukumu.

Miadi hii ni kwa ajili ya nani?

Miadi ya meneja ipo kwa sababu meneja anahitaji kazi yako. Lakini swala zetu, Mwenyezi Mungu hazihitaji: ﴿وَمَن جَٰهَدَ فَإِنَّمَا يُجَٰهِدُ لِنَفۡسِهِۦٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾ Na anaye fanya juhudi basi bila ya shaka anafanya juhudi kwa ajili ya nafsi yake. Hakika Mwenyezi Mungu si mhitaji wa walimwengu. (Al-Ankabut: 6)³. Faida ni yetu. Kitabu hiki kinatazama upande mmoja tu wa faida hiyo: kusimama kutoka kazini na kwenye skrini yako mara tano kwa siku, ili urudishe uwezo wako wa kuamua katika siku ambayo karibu ikuchukue yote bila uamuzi wako.

Nanga tano kwa siku yako

Katika sura ya pili, tulitafuta nanga imara za kufungamanisha nazo zoea dogo: kahawa ya asubuhi, kufika kazini, na kumaliza chakula cha jioni. Wakati wote ulikuwa na nanga tano zinazorejea kila siku: miito ya swala. Nyakati za adhana hubadilika pamoja na jua katika mwaka, lakini miito inaendelea kufika. Ishara ni sauti, si namba kwenye saa. Angalia nyakati zake mahali ulipo, kisha upange yaliyopo karibu nazo.

Unaweza kuanza kusoma baada ya Alfajiri, kupanga mapumziko ya kazini kuzunguka Adhuhuri, kutembea baada ya Alasiri, kutenga muda kwa familia yako baada ya Magharibi, na kuanza kuhitimisha siku yako baada ya Isha.

Usizijaze nanga tano kwa ahadi ishirini. Chagua zoea moja baada ya swala unayoidumisha, na uandae kitabu au viatu vyake kabla ya wakati. Swala ikiisha, unaijua hatua inayofuata.

Katika ofisi mpya ya Lina, adhana ya Adhuhuri hufika kutoka msikitini kwenye barabara ya upande wa pili, kupitia dirisha lilelile ambalo mwanga wake huangukia karatasi yake. Wakati wa Ramadhani, alikuwa akisimama kuiendea kabla muadhini hajamaliza wito wake. Baada ya Idi, ikawa inamfikia katikati ya kazi ya ubunifu, naye hujisemea moyoni: “Baada ya muda mfupi.” Kisha huja mkutano, kisha marekebisho anayoomba mteja, naye huswali Adhuhuri kwa haraka dakika chache kabla ya Alasiri, macho yake yakiwa kwenye saa.

Aligundua hilo siku alipopitia wiki yake kama alivyokuwa akipitia hesabu: hakuchelewa hata dakika moja kwenye mkutano wa asubuhi, wala hakusimama kuswali Adhuhuri wakati wa wito wake isipokuwa mara moja tu. Alikumbuka karatasi ya jokofuni ya baada ya Idi, naye hakuandika orodha mpya. Alichagua Adhuhuri peke yake.

Asubuhi ya Jumapili aliweka kwenye droo ya meza yake daftari la zamani la chuoni na penseli, na dakika chache kabla ya Adhuhuri akatawadha. Wito wa “Allahu Akbar” ulipopanda kutoka barabara ya upande wa pili, alihifadhi faili, kisha akaenda kwenye chumba cha swala kilicho mwisho wa korido. Mwenzake wa kazini akamuuliza: “Unaenda wapi?” Akasema: “Robo saa, nitarudi.” Baada ya swala hakurudi kwenye faili ya kampuni. Alifungua daftari, akachora dirisha ambalo sauti ya adhana ilifika kupitia kwake.

Siku ya Jumatano mkutano ulirefuka hadi karibu na Alasiri, kwa hiyo aliswali Adhuhuri alipotoka humo, kwa haraka kama katika wiki zilizopita. Hakuifanya Jumatano kuwa hukumu juu ya wiki yake; Alhamisi alihifadhi faili wakati wa “Allahu Akbar” ya kwanza. Mwishoni mwa wiki daftari lilikuwa na madirisha manne, kila moja lenye mwanga tofauti.

Kila swala unayoidumisha ni ahadi unayotimiza. Kadiri unavyoendelea kutimiza ahadi, neno lako linaweza kurudisha sehemu ya uzito wake kwako. Ulisema utasimama, kisha ukasimama. Sasa una tendo la kukumbuka unapoahidi jambo jingine.

Tuliyojifunza yanarudi pamoja nawe

Wewe ni nani unapotoa ahadi? Katika sehemu ya kwanza: wakati, mahali na shahidi, Nanga Imara, mpaka usiokubali majadiliano, na kumbukumbu ya ulichofanya. Katika ya pili: rafiki yako “Kesho”, wakili, kitindamlo unachojizawadia, na ulichokichagua kati ya ulichorithi. Katika ya tatu: tendo ni tofauti na hukumu juu ya mtendaji wake, hasira ni tofauti na neno, wazo ni tofauti na uamuzi, na kilicho chini ya uwezo wako ni tofauti na kisichokuwa chini ya uwezo wako. Katika ya nne: unacheza nafasi yako kwa ajili ya nani, usichokiona katika ulicho nacho, kujiondoa katika sheria unakojipa, na anayedai haki ya kukuchagulia. Katika ya tano: kutoka msimu hadi siku, kutoka skrini hadi chakula cha jioni, na kutoka kuteleza hadi miadi inayofuata.

Jumamosi ambayo baba yake alimwalika baada ya Idi, Lina alifika. Kwa mara ya kwanza, baba yake ndiye aliyemwalika bila kitu kuharibika nyumbani kwake. Alikuwa ameweka sanduku dogo la mbao mezani. Lina aliuliza: “Bisibisi iko wapi?” Alisema: “Leo hakuna kilichoharibika.” Lina aliketi na kuweka daftari la zamani la chuoni mezani, lenye madirisha manne ya wiki hiyo. Baba yake aliacha sanduku limefungwa, akapitisha kidole gumba kwenye kufuli ya shaba. Kupitia mlango wa jikoni, Lina aliona makopo ya viungo, na mwandiko wa baba yake ulioinama kidogo kwenye lebo zake. Akauliza swali alilobeba tangu achunguze alichochagua na alichorithi: “Kwa nini ulinichagulia uhasibu, Baba?” Alisema: “Ulikuwa hodari wa hesabu.” Lina alisema: “Hilo linajibu nusu ya swali.” Baba yake alitabasamu, kisha akatoa ufunguo mdogo mfukoni.

Alifungua sanduku. Ndani yake kulikuwa na brashi zenye ncha zilizokauka, baadhi zikiwa zimeshikana. Lina aliinua moja, na ya pili ikainuka pamoja nayo. Baba yake alisema: “Sikuziosha siku yangu ya mwisho.” Alijaribu kuzitenganisha brashi hizo mbili, kisha akaziacha. Lina aliuliza: “Miaka yote hiyo hukupata wakati wa kuziosha?” Alisema: “Usianze kunipangia ratiba.” Lina alicheka. Baba yake alikuwa ameutambua mtindo huo wa kusema.

Alisimulia kuhusu kazi yake ya kwanza, na mtu mwenye mkono thabiti kuliko mkono mwingine wowote aliowahi kuuona maishani mwake. Mtu huyo alipaka majina kwenye vibao vya maduka, akimwachia kuchanganya rangi na kusafisha brashi. Siku moja mtu huyo hakuwepo, hivyo baba yake Lina akaandika kibao kizima. Mtu huyo aliporudi, alisimama mbele yake, kisha akampa malipo ya siku. Kibao kilikaa pale kwa miaka. Baba yake Lina alipenda kupita katika mtaa huo na kuinua kichwa kabla ya kukifikia.

“Baada ya hapo, nilikuwa ninachora vibao mwenyewe. Baba yangu alikuja siku moja na kuona rangi kwenye mkono wa shati langu.” Alitulia alipoiangalia brashi aliyoshika Lina. “Alisema: Hii si kazi.” Lina aliuliza: “Halafu?” Alisema: “Alinitafutia kazi nyingine.” Alionyesha brashi: “Sikuziosha siku hiyo.” Birika lilipiga mluzi jikoni, lakini hakuna kati yao aliyesimama kuzima moto.

Alisema: “Nilikuchagulia uhasibu ili mtu asikuambie hivyo.” Lina aliweka brashi kwenye ukingo wa sanduku. Alisema: “Lakini wewe ulisema hivyo kwa njia nyingine.” Baba yake alimtazama, bila kurudia habari ya kampuni yenye heshima. Lina alifungua daftari kwenye nembo aliyoichora mwaka wake wa pili, akaligeuza lielekee kwake. Ziara ya Jumamosi ya saa moja ilikuwa imeanza kuishia baada ya dakika kumi tu. Safari hii Lina alikaa kwake zaidi ya saa moja. Baba yake alimletea chai kwenye kisahani kidogo. Lina alisema kisahani kingefaa kuchanganyia rangi. Baba yake alisema: “Kichukue, hata kama ndicho kisahani changu cha mwisho cha chai.” Lina alitafuta glasi tupu. Aliijaza maji ya uvuguvugu na kuloweka brashi moja ndani yake. Hakumwahidi chochote. Aliisogeza brashi ndani ya maji, na rangi ya zamani ikaanza kuyeyuka.

Aliporudi bweni kutoka nyumbani kwao, Karim aliweka hati ya “Kwa baba yangu, au kwa ajili yangu” chini ya taa. Alisoma mstari aliouacha bila sahihi miezi iliyopita. Alihamisha wakati wa kufunga mchezo kutoka safu ya “Kwa baba yangu” hadi safu ya “Kwa ajili yangu”. Chini yake aliandika: “Ninaufunga kwa sababu nataka kuamka bila kuahirisha kengele mara tano.” Mwenzake aliuliza kutoka kitandani: “Umemaliza?” Karim alisema: “Nimeanza.” Alishika kalamu na kusaini: Karim. Kisha alifungua ratiba ya nyakati za swala na kuchagua Adhuhuri kuwa nanga ya kwanza ya mpango wa kesho. Aliandika mahali, atakachoacha kabla yake, na kurasa mbili baada yake. Alitoa kadi ya “Mimi sivuti sigara, hata kwenye mikusanyiko ya usiku” katika pochi yake. Kingo zake zilikuwa zimechakaa. Aliiweka pembeni ya karatasi, akafunika kalamu.

Kabla ya kulala, Karim alifungua mfuko wa mbele wa begi lake kwa mara ya kwanza tangu majira ya kiangazi. Alikuta mchoro ambao dada yake alikuwa ameuingiza humo: meza ileile, na mvulana wa buluu aliyekuwa mkubwa zaidi. Aliutundika juu ya meza ya kuandikia, karibu na taa, kama alivyoweka mchoro wa kwanza mwaka mmoja uliopita. Hakukuwa na simu mezani. Mpango wa kesho ulikuwa pembeni ya taa, na sahihi yake chini ya hati ilikuwa imekauka. Alifungua droo na kutoa bahasha. Alipitisha kidole kwenye kona yake iliyochakaa, kisha akapasua ukingo wake na kutoa karatasi iliyokunjwa. Aliikunjua chini ya mwanga.

Ilikuwa karatasi ya zamani, yenye kingo zilizogeuka njano na iliyolainika kwenye mikunjo yake. Mwandiko ulikuwa wa baba yake, lakini ulikuwa mdogo na usio thabiti kama mwandiko wake kwenye ratiba ya frijini.

Juu yake: “Mwaka huu”. Chini yake mistari mitatu: Kukimbia. Kitabu kimoja kila mwezi. Kiingereza.

Orodha ileile ambayo Karim alikuwa ameandika kwenye simu yake mwanzoni mwa mwaka, mstari kwa mstari.

Pembeni ya “Kukimbia” kulikuwa na alama ndogo kumi na nne, moja kwa kila asubuhi. Baada yake kulikuwa na visanduku vitupu, vilivyochorwa kwa uangalifu uleule hadi mwisho wa ukurasa.

Chini ya karatasi kulikuwa na mstari kwa wino mpya zaidi, katika mwandiko wa baba yake alioufahamu:

“Niliiandika nilipokuwa na umri wako. Hakuna aliyeniuliza.”

Maneno sita. Karim aliyahesabu mara moja, kisha akaiegemeza karatasi kwenye taa, pembeni ya mchoro wa dada yake, mahali ambapo angeiona.

Asubuhi, alishusha karatasi ya kukimbia kutoka ukutani, pamoja na alama na sufuri zake, na kuiweka pembeni ya karatasi ya baba yake. Alizipiga picha pamoja, akamtumia baba yake picha hiyo, na kuandika chini yake: “Jumapili, saa kumi na mbili asubuhi. Nitakuuliza: Umekimbia?”

Jibu lilifika baada ya dakika moja: “Hongera.”

Karim alisubiri, simu ikiwa mkononi, neno lililofuata kila wakati.

Halikuja.

Ni nani katika maisha yako aliyeandika karatasi yake, na hakuna aliyemuuliza kuihusu? Muulize swali moja wiki hii, bila “lakini”.

Mlango uko wazi

Ikiwa huna uhakika kuhusu swala yenyewe, si kuhusu wakati wake, andika swali lako. Tafuta mtu atakayelisikiliza na kulijibu kwa elimu na uaminifu, bila wewe kujifanya una yakini ambayo hujaifikia. Ikiwa mtu aliyezungumza kwa jina la dini alikuumiza, una haki ya kujilinda dhidi yake na kuiangalia swala ukiwa mbali na sauti yake, bila kurudi kwenye sauti hiyo.

Simama… Hata kwa Mara ya Mia.

﴿فَإِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًا ۝ إِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًۭا﴾ Basi kwa hakika pamoja na uzito upo wepesi, Hakika pamoja na uzito upo wepesi. (Ash-Sharh: 5–6)⁴.

Mtume ﷺ aliulizwa ni matendo gani yanayopendwa zaidi na Mwenyezi Mungu. Alisema: “Yanayodumishwa zaidi, hata yakiwa machache.”, na alisema: “Jitwike matendo mnayoweza kuyamudu.” (Bukhari 6465)⁵.