Соате, ки панҷ бор занг мезанад

Ту чоряки соатро ёд дорӣ?

Мӯҳлате, ки барои он омадӣ, зеро мудире интизори туст, ё зеро номи ту дар толори лексия хонда мешавад. Пас мӯҳлатҳои дигарат: китоби баста, пойафзол назди дар, ва занге, ки ба модарат ваъда додӣ. Бо ҳар мӯҳлате, ки аз даст медиҳӣ, аз эътимоди худ ба он ки сухани ту амал мешавад, чизе гум мекунӣ.

Агар наметавонӣ чоряки соатро дар як рӯз нигоҳ дорӣ, чӣ гуна ба касе бовар мекунӣ, ки ту ҳашт соати боқимондаро бардошта метавонӣ? Ин мантиқи мудир аст, ва мо онро комилан мефаҳмем, то вақте ки аз беруни мо меояд.

Дар фасли аввал дар як субҳ панҷ бор занги зангакунакро шунидӣ, ва дар байни онҳо дасте, ки он чиро, ки шабона қарор додӣ, ба таъхир меандозад. Ҳоло тасвир васеъ мешавад: панҷ даъват дар тӯли рӯз пароканда, ки ҳар кадомаш туро даъват мекунад, ки он чиро, ки дар дастат аст, гузошта бархезӣ. Ин даъватҳои намозҳои панҷгонаанд.

Ту худат ҳамон шахсӣ

Ту ҳамон шахсӣ, вақте ки ваъда медиҳӣ, ки намоз мехонӣ, ва вақте ки ваъда медиҳӣ, ки меравӣ, мехонӣ ё ба модарат занг мезанӣ. Аз ин рӯ намозро ин ҷо ҳамон тавр мехонем, ки ҳар ваъдаи пешинро хондем. Ва он равшантарин мисоли ҳамаи ин китоб аст: мӯҳлате, ки шартҳояш пештар омода шудаанд. Вақти муайянаш дорад, ки ҳоҷат нест ту онро интихоб кунӣ; нидое дорад, ки оғози онро эълон мекунад; ва ҷое, ки дар он истодан мумкин аст, дар масҷид ё дар ҳар ҷойи пок. Ва маҷмӯи намозҳои панҷгона дар рӯзи ту понздаҳ то бист дақиқа аст, ба андозаи мӯҳлате, ки бо он ин китоб оғоз ёфт.

Бо вуҷуди ин, шояд ин мӯҳлат бузургтарин ваъдае бошад, ки вайрон мекунем. Вақт ва ҷойашро медонем, нидояшро мешунавем, сипас онро бо ҳамон механизмҳое аз даст медиҳем, ки дар фаслҳои китоб дидем. Нидо баланд мешавад ва мо мегӯем: «Баъдтар»; чунон ки ангушти калони Карим занги давиданро хомӯш мекард. Вакил сабаби маъқул меёбад: корест, ки дар даст дорем ва интизор намешавад. Рӯзи пурмашғула истисно мегардад, ки дар бораи он мегӯем: «Танҳо як бор». Ва агар намозеро аз даст диҳем, овозеро мешунавем, ки мегӯяд: «Агар онро вайрон кардам, фарқе нест», ва намози баъдиро низ аз даст медиҳем.

Дар фасли аввал бо Бандура дидем, ки таҷрибаҳои муваффақият ва нокомӣ аз манбаъҳои эҳсоси қудрат дар амал ҳастанд¹. Ин маънӣ надорад, ки лағзиш дар як мӯҳлат тамоми умри туро ҳукм мекунад. Аммо ин туро ба саволи дақиқтаре даъват мекунад: ту кӣ ҳастӣ, вақте ки ваъда медиҳӣ? Ва кадом амали хурдро ба сабти вафои имрӯзат илова карда метавонӣ?

Ва намегӯем, ки нигоҳ доштани намоз барои парҳез ё хондани ту ба таври пайваста кофист; далелҳо дар бораи интиқоли машқи худдорӣ ба соҳаҳои дигар гуногунанд². Барои ҳар ваъда коре ва тайёрие ҳаст, ҳатто агар аз ваъдаи пешин омӯхта бошӣ, ки чӣ гуна оғоз кунӣ.

Ва абзор ҳамон аст, ки бо ҳар ваъда дар ин китоб санҷидем. Шартҳои омодашуда худ ба ҷои ту пойҳоятро намеҷунбонанд; он чи ба тартиб ниёз дорад, расидани туст: дар кадом ҷой хоҳӣ буд, чиро тарк мекунӣ, ва чӣ гуна вазифаи пешинро аз он ки вақтро фурӯ барад, бозмедорӣ.

Шояд кори худро ёд гирӣ, сипас ин мӯҳлатро барои он чи аз рӯз боқӣ мондааст, бигузорӣ. Ба тафовут нигар, чунон ки ба сабти ҳафта дар фасли чаҳорум нигаристӣ: онро ном бибар, сипас он чиро, ки дар нидои навбатӣ мекунӣ, тағйир деҳ, бе узри фавтӣ ва ҳукм бар худ.

Ин мӯҳлат барои кист?

Мӯҳлати мудир ба он хотир устувор аст, ки мудир ба кори ту ниёз дорад. Аммо намози мо: Аллоҳ аз он беэҳтиёҷ аст: ﴿وَمَن جَٰهَدَ فَإِنَّمَا يُجَٰهِدُ لِنَفۡسِهِۦٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾ Ҳар кӣ ҷиҳод кунад, ба нафъи худ кардааст, зеро Худо аз ҳамаи ҷаҳониён беэҳтиёҷ аст. (Анкабут: 6)³. Фоида барои мост. Ва ин китоб ба як ҷанбаи он таваққуф мекунад: ки панҷ бор дар рӯз аз кор ва экрани худ бархезӣ, ва иродаи худро дар рӯзе, ки гӯё тамоми рӯз дар дасти ту мегузашт, аз нав ба даст орӣ.

Панҷ лангари рӯзи ту

Дар фасли дуюм ба лангарҳои устувор нигаристем, ки як одати хурдро ба онҳо мепайвандӣ: қаҳвои субҳ, расидан ба кор ва поёни шом. Ва ҳамеша панҷ лангар доштӣ, ки ҳар рӯз бармегарданд: даъватҳои намоз. Вақти азон бо офтоб дар тӯли сол тағйир меёбад, аммо даъватҳо меоянд; нишона садост, на рақами соат. Вақтро дар ҷойи худ аз нав санҷ, сипас ҳар он чиро, ки гирди он аст, танзим кун.

Метавонӣ дарсатро пас аз бомдод оғоз кунӣ, танаффуси корро дар наздикии нисфирӯзӣ созӣ, пас аз аср пиёда биравӣ, пас аз мағриб вақтро барои аҳлат бигузорӣ, ва пас аз хуфтан бастани рӯзатро оғоз кунӣ.

Панҷ лангарро бо бист ваъда пур накун. Пас аз намоз як одатро интихоб кун, ки ба ёд дорӣ, ва китоб ё пойафзолашро пеш аз мӯҳлат омода кун. Ҳамин ки намоз тамом шуд, қадами навбатиро медонӣ.

Дар офиси нави Лина азони пешин аз масҷиде дар кӯчаи рӯбарӯ мерасад, аз ҳамон тирезае, ки равшании он бар варақаи ӯ меафтад. Дар Рамазон ӯ пеш аз он ки муаззин нидояшро ба анҷом расонад, ба сӯи он бармехест. Пас аз ид азон дар миёнаи кори тарроҳӣ ба ӯ мерасид ва ӯ дар дил мегуфт: «Баъдтар». Сипас ҷаласа меомад, сипас таҳрире, ки муштарӣ талаб мекард, ва ӯ намози пешинро шитобон, чанд дақиқа пеш аз аср, бо чашм ба соат мехонд.

Ӯ инро он рӯз пай бурд, ки ҳафтаи худро ҳамон тавр аз назар гузаронд, ки пештар ҳисобҳоро аз назар мегузаронд: ба ҷаласаи субҳ як дақиқа ҳам дер намонда буд, ва ҳангоми нидои намози пешин танҳо як бор бархоста буд. Варақаи яхдонро пас аз ид ба ёд овард ва феҳристи нав нанавишт. Танҳо намози пешинро интихоб кард.

Субҳи якшанбе ӯ дафтари кӯҳнаи донишгоҳ ва қалами сурбро дар қуттии мизи кориаш гузошт, ва чанд дақиқа пеш аз намози пешин таҳорат гирифт. Вақте аз кӯчаи рӯбарӯ «Аллоҳу акбар» баланд шуд, файлро захира кард ва ба ҷойи намоз дар охири долон рафт. Ҳамкораш пурсид: «Ба куҷо?». Гуфт: «Чоряк соат, ва бармегардам». Пас аз намоз ба файли ширкат барнагашт. Дафтарро кушод ва тирезаеро, ки азон аз он омада буд, кашид.

Рӯзи чоршанбе як ҷаласа қариб то аср тӯл кашид, ва ӯ намози пешинро ҳангоми аз он баромадан хонд, шитобон, мисли ҳафтаҳои гузашта. Чоршанберо ҳукм бар ҳафтаи худ нагардонид; рӯзи панҷшанбе файлро бо аввалин «Аллоҳу акбар» захира кард. Ва дар охири ҳафта дар дафтар чор тиреза буд, ки дар ҳар кадомаш равшании гуногун буд.

Ҳар намозе, ки нигоҳ медорӣ, ваъдаест, ки вафо мекунӣ. Ва бо такрори вафо шояд каме аз вазни калимаат назди ту бозгардад. Гуфтӣ, ки бармехезӣ, ва бархостӣ. Феъле дорӣ, ки ҳангоми ваъдаи чизи дигар ба ёд меорӣ.

Он чи омӯхтем, бо ту мемонад

Ту кӣ ҳастӣ, вақте ки ваъда медиҳӣ? Дар ҷузъи якум: мӯҳлат, ҷой ва шоҳид; лангари устувор; хати ғайрқобили муомила; ва дафтари он чи кардӣ. Дар ҷузъи дуюм: дӯсти ту «фардо», вакил, ҳалвое, ки худро бо он мукофот медиҳӣ, ва он чи аз мероси худ интихоб кардӣ. Дар ҷузъи севум: амал ғайр аз ҳукм ба соҳибаш, хашм ғайр аз калима, хотир ғайр аз қарор, ва он чи дар дасти туст, ғайр аз он чи дар дасти ту нест. Дар ҷузъи чорум: ба кӣ нақши худро адо мекунӣ, он чиро, ки дорӣ ва намебинӣ, истисноеро, ки ба худ медиҳӣ, ва касе, ки ҳаққи интихобро ба ҷои ту талаб мекунад. Дар ҷузъи панҷум: аз мавсим то рӯз, аз экран то шом, аз лағзиш то мӯҳлати навбатӣ.

Дар шанбе, ки падараш пас аз ид ӯро даъват карда буд, Лина омад; ва бори аввал ин падар буд, ки ӯро даъват мекард, бе он ки корҳои хона сабаб шаванд. Падараш дар миз як сандуқи чӯбии хурд гузошта буд. Лина гуфт: «Калиди он куҷост?». Гуфт: «Имрӯз таъмир нест». Лина нишаст ва дафтари донишгоҳи кӯҳнаашро, ки чор тирезаи ҳафта дар он буд, дар миз гузошт. Падар сандуқро баста нигоҳ дошт ва ангуштонашро бар қулфи мисӣ гузаронд. Аз дари ошхона қуттиҳои зиравор дида мешуд, ва бар ёрлиқҳояшон хатти моили ӯ. Лина пурсид: «Чаро маро ба ҳисобдорӣ интихоб кардӣ, падар?». Гуфт: «Ту дар ҳисоб хуб будӣ». Гуфт: «Ва ин ҷавоби нисфи савол аст». Падар табассум кард ва калиди хурдеро аз ҷайбаш бароварда.

Сандуқро кушод. Дар дохили он бурсҳои хушкшуда буданд, ва баъзеашон ба якдигар часпида буданд. Як бурсро бардошт; бурси дуюм низ ҳаракат кард. Гуфт: «Дар рӯзи охирини худ онҳоро нашустам». Кӯшид ду бурсро аз ҳам ҷудо кунад, сипас онҳоро гузошт. Лина гуфт: «Ин ҳама солҳо, ва ту барои шустани онҳо вақт наёфтӣ?». Гуфт: «Барои ман ҷадвал насоз». Лина хандид; вай лаҳни ӯро медонист.

Ӯ аз кори аввалаш нақл кард: дар бораи мардест, ки падари Линаро дар умри худ дасти устуворотар аз дасти ӯро надид. Мард номи мағозаҳоро менавишт ва рангҳоро ҳал кардан ва тоза кардани бурсҳоро ба ӯ мегузошт. Як бор мард ғоиб шуд, ва падараш тамоми лавҳаро навишт. Мард баргашт, пеши он истод, сипас ба ӯ музди рӯзро дод. Лавҳа солҳо он ҷо монд, ва падараш дӯст медошт, ки аз он кӯча гузарад ва пеш аз расидан ба он сар бардорад.

«Баъд аз он ман лавҳаҳоро танҳо мекашидам. Падар як бор омад ва ранги маро бар остинам дид». Ба бурсе, ки дар дасти Лина буд, назар кард. «Гуфт: ин касб нест». Лина пурсид: «Сипас чӣ?». Гуфт: «Барои ман кори дигаре ёфт». Ба бурсҳо ишора кард: «Он рӯз онҳоро нашустам». Дар ошхона чойники об садо дод, ва ҳеҷ кадомашон барои хомӯш кардани он нахестанд.

Гуфт: «Ман ҳисобдориро барои ту интихоб кардам, то касе ба ту нагӯяд, ки ин касб нест». Лина бурсро дар канори сандуқ гузошт. Гуфт: «Аммо ту инро ба тарзи дигар гуфтӣ». Падар ба ӯ нигарист ва ба сухани ширкати бонуфуз баргашт нанамуд. Дафтарро кушод ва дар саҳифае, ки тарҳи соли дуюмаш буд, ба ӯ гардонд. Соати шанбе, ки дигар дар даҳ дақиқа тамом мешуд, ин бор Лина назди ӯ зиёда аз як соат монд. Барояш чой дар табақчаи хурд овард; Лина гуфт, ки табақ барои омехтани рангҳо мувофиқ аст, ва ӯ гуфт: «Бигир, гарчанде ки охирин табақи чойи ман бошад». Лина пиёлаи холиеро ҷуст, онро бо оби гарм пур кард ва як бурсро дар он тар кард. Ба ӯ ваъда надод. Бурсро дар об ҳаракат дод, ва ранги кӯҳна ба ҳал шудан сар кард.

Пас аз бозгашт аз хонаи падару модараш ба хобгоҳ, Карим ҳуҷҷати «Барои падарам ё барои худам»-ро зери чароғ гузошт. Сатре, ки моҳҳо пеш бе имзо навишта буд, хонд. Мӯҳлати пӯшидани бозиро аз сутуни «Барои падарам» ба сутуни «Барои ман» гузошт ва зери он навишт: «Онро мепӯшам, зеро мехоҳам бедор шавам, бе панҷ бор дубора хобидан». Аз рафиқи худ, ки дар бистар буд, пурсид: «Тамом кардӣ?». Гуфт: «Оғоз кардам». Қаламро гирифт ва имзо кард: Карим. Сипас ҷадвали вақтро кушод ва нисфирӯзро ҳамчун лангари аввали нақшаи фардо интихоб кард. Ҷойро навишт, ва он чи пас аз он хоҳад монд, ва ду саҳифаи пасашро. Аз ҳамёнаш корти «Ман намекашам, ҳатто дар шабнишиниҳо»-ро гирифт; канораҳояш пок шуда буданд. Онро дар паҳлуи варақа гузошт ва қаламро пӯшид.

Пеш аз хоб Карим ҷузвдони пешини сумкааш, бори аввал аз тобистон, кушод ва расмаи хоҳарашро ёфт, ки дар он гузошта буд: ҳамон миз, ва писари кабуд калонтар. Онро дар болои миз назди чароғ овезон кард, мисли расми аввал, ки як сол пеш гузошта буд. Телефон дар миз набуд. Нақшаи фардо дар паҳлуи чароғ буд, ва имзои ӯ зери ҳуҷҷат хушк шуда буд. Кашӯро кушод ва лифофаро баровард. Бо ангушт аз кунҷи пок шудааш гузашт, сипас канорашро шикофт ва варақи тошдаро берун овард. Онро зери чароғ паҳн кард.

Варақае куҳна буд, ки канораҳояш зард шуда, дар тоҷо нарм шуда буд. Хат хати падараш буд, вале хурдтар ва каме ноустувортар аз хати ӯ дар ҷадвали яхдон.

Дар боло: «Ин сол». Ва зери он се сатр: давидан. Китоби ҳар моҳ. Англисӣ.

Ҳамон феҳристе, ки Карим дар телефонаш дар аввали сол навишта буд, сатр ба сатр.

Дар паҳлуи «давидан» чордаҳ нишонаи хурд, як барои ҳар субҳ. Ва пас аз онҳо хонаҳои холӣ, ки бо ҳамон дақиқӣ то охири саҳифа кашида шуда буданд.

Дар поёни варақа, бо сиёҳи навтар, сатре бо хати падараш, ки Карим мешинохт:

«Онро дар синни ту навиштам. Ҳеҷ кас аз ман напурсид.»

Шаш калима. Карим як бор шумурд, сипас варақаро ба чароғ часпонд, дар паҳлуи расмаи хоҳараш, ки ҳамеша бинад.

Субҳ варақаи давиданро аз девор канд, бо нишонаҳо ва сифрҳояш, ва онро дар паҳлуи варақаи падараш гузошт. Ҳардуро якҷоя аксбардорӣ кард, аксро ба падараш фиристод ва дар зери он навишт: «Якшанбе, соати шаш. Аз ту мепурсам: давидӣ?»

Ҷавоб пас аз як дақиқа омад: «Офарин.»

Карим, телефон дар даст, интизор шуд ҳамон калимаеро, ки ҳамеша пас аз он меояд.

Наомад.

Кӣ дар ҳаёти ту варақаи худро навишт, ва аз он касе напурсид? Ин ҳафта аз ӯ як савол бипурс, бе «аммо».

Дар кушода аст

Агар дар бораи худи намоз шубҳа дорӣ, на дар бораи мӯҳлати он, савол худро бинавис ва касеро ҷӯ, ки онро бо илм ва амонат бишнавад ва ҷавоб диҳад, бе он ки ба яқине, ки ба он нарасидаӣ, вонамуд кунӣ. Ва агар касе, ки ба номи дин сухан мегӯяд, туро озурдааст, ҳақ дорӣ худро аз ӯ ҳимоя кунӣ ва намозро аз овози ӯ ҷудо бубинӣ, бе он ки ба он овоз баргардӣ.

Қум… ҳатто барои садум бор.

﴿فَإِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًا ۝ إِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًۭا﴾ Пас аз паи душворӣ осонист! Албатта аз паи душворӣ осонист. (Шарҳ: 5–6)⁴.

Аз Паёмбар ﷺ пурсиданд, кадом амал назди Аллоҳ дӯстдоштатар аст. Фармуд: «Он чи давомноктар аст, гарчанд кам бошад», ва фармуд: «Аз амалҳо он чиро иҷро кунед, ки тоқаташ доред» (Бухорӣ 6465)⁵.