پنځم زنګ

یو پړاو نه و. په ورپسې شپو کې یې لوبه وروسته له هغه پرانیستله چې د خونې ملګری یې ویده شو. هېچا نه ترې پوښتل چې کله به یې بنده کړي. یو پړاو په بل پسې, تر هغه چې له کړکۍ یې رڼا رادننه ولیده. او هر څه چې به یې ذهن ته راغلل, سمدستي به یې لیکل. یوه لوبغاړي په یوه حرکت کې تېروتنه وکړه, ده یوه ځوروونکې جمله ورته ولیکله او ویې لېږله. نوم یې نه پېژانده, او د لوستلو پر مهال یې څېره هم ذهن ته نه راوسته.

په بله شپه له داسې ټیم سره یوځای شو چې ځینو غړو یې رښتینی نوم پېژانده. ټیم د لومړي په څېر یو پړاو وبایله. هماغه جمله یې ولیکله, بیا یې نیمه ورانه کړه. د ټیم له یوه ملګري پیغام ښکاره شو: «څه دې لیکلي وو?». د لیکلو نښه یې همداسې رپېدلو ته پرېښوده.

درې اوونۍ په دې ډول تېرې شوې: کریم تر سهاره لوبې کوي, او څو ساعته وروسته یې په ټیلیفون کې دوه زنګونه غږېږي. د لومړي نوم «د اتو بجو لکچر» دی, ورته سمدستي پاڅېږي; د درسونو له پیله یو ځل هم ترې نه دی پاتې شوی, ځکه استاد په نوم حاضري اخلي, او کریم لس دقیقې مخکې وررسېږي. د دویم نوم «منډه» دی, دوه کاله مخکې یې ټاکلی و, او یوازې دوه اوونۍ یې ځواب ورکړی. هر سهار یې په غټې ګوتې غلی کوي, سترګې هم نه پرانیزي. د خونې ملګری یې اوري او څه نه وايي.

لکچر ته پر لار یې په ټیلیفون کې د «سږ کال» نوملړ پرانیست: منډه, هره میاشت یو کتاب, او انګلیسي. بیا یې لاندې ولیکل: «له ازموینو وروسته». ټیلیفون دواړه ټاکلي وختونه ساتي, خو کریم یوازې یو ساتي.

او زموږ هر یو داسې زنګ لري چې په غټې ګوتې یې غلی کوي.

پنځو بجو ته پنځلس دقیقې پاتې دي. زنګ غږېږي.

سترګې دې نه پرانیزې, لاس غځوې او تڼۍ کېکاږې: «لنډ خوب».

یوازې پنځه دقیقې.

بیا غږېږي. لنډ خوب. درېیم ځل. څلورم ځل.

په پنځم ځل پاڅېږې, خو هغه څه درنه تېر شوي چې زنګ دې ورته ټاکلی و: له ګڼې ګوڼې مخکې منډه, یا د درس یو ساعت, یا هغه ژمنه چې پرون دې له ځان سره کړې وه.

اوس هماغه صحنه تکرار کړه, یوازې یو بدلون ورکړه: دا ځل یو څوک ستا په تمه دی. په اتو بجو ازموینه, یا یو ملګری چې له خپل موټر سره دې د دروازې مخې ته ولاړ دی.

څو ځله به «لنډ خوب» کېکاږې?

یو ځل هم نه.

زنګ هماغه دی. کټ هماغه دی. ستړیا هماغه ده. نو څه بدل شوي?

له ځواب ورکولو مخکې پرونۍ شپه دې یاده کړه. د ورځې ترتیب دې په ویښه جوړ کړ. یو ساعت درس, نیم ساعت قدم وهل, بیا هغه کار چې سپارل یې ځنډېدلي وو. په جدي ډول دې وویل. او سهار دې لومړی ټاکلی وخت مات کړ, نو پاتې وختونه دې یو په بل پسې تر ماښامه وځنډول. اوس ناوخته فایل پرانیزې, هغه څه سرسري کوې چې پاملرنې ته یې اړتیا وه, او له انتظار کوونکي بښنه غواړې. په ځنډولو ستړیا ورکه نه شوه. بیړه, شرم, او تر خپلې وسې کم کار هم ورسره یوځای شول. او ښايي سبا هم صحنه تکرار شي, که نن شپه یوازې په لا ډېره لېوالتیا ژمنه وکړې, او سهار دې هماغسې پرېږدې.

او هره ژمنه چې ماتوې, درښيي چې پر راتلونکې ژمنه په اسانۍ باور مه کوه. وایې: دا ځل توپیر لري. خو هېڅ توپیر لرونکی شی نه چمتو کوې. ټیلیفون دې ترڅنګ پاتې کېږي, بوټان په المارۍ کې, او ټاکلی وخت بې ساعته. بیا حیرانېږې چې له ملګري سره ژمنه ساتې او ځان په تمه پرېږدې. مخکې له دې چې د اراموونکي دلیل په لټه کې شې, دې ته په روښانه سترګه وګوره: ته هغه څوک وې چې حاضر نه شوې, او د وخت د ضایع کېدو تاوان پر تا وشو. منل یې د سمولو لپاره بس نه دي, خو نه پرېږدي چې بیه یې له حسابه وباسې. اوس دواړه ټاکلي وختونه څنګ په څنګ کېږده. د ملګري په وخت کې دې څه وموندل چې په خپل وخت کې دې نه وو ایښي?

هغه څه چې بدل شوي, ستا هوډ نه دی. شرطونه بدل شوي دي.

ستا ژمنتیا شته, او له بهره داسې شیان مرسته ورسره کوي: یو څوک چې ستا له ژمنې خبر دی, یو ځای چې ورته دې چمتو کوي, او یو ټاکلی وخت.

لومړی شرط: یو څوک دې وویني

یو کوچنی اعتراف چې ښايي ناارام دې کړي: زموږ د نظم ډېره برخه زموږ خپله نه ده. په پور یې اخلو.

له هغه استاده چې حاضري اخلي, له هغه ملګري چې په موټر کې انتظار کوي, او د خلکو له کتلو چې ناوخته ورننوځو.

دا بهرنی څارونکی دی, او ځواک یې په درې ځانګړنو کې دی:

• سمدستي: نن ناوخته کېږې, نن یې بیه ورکوې.
• ښکاره: یو څوک دې ناوخته راتلل ویني او ثبتوي یې.
• پرېکنده: د چنې وهلو ځای نشته. ازموینه به له تا سره یا بې تا پیلېږي, الوتکه به له تا سره یا بې تا الوزي.

خو له ځان سره دې د ژمنې بیه ځنډېدلې ده, هېڅوک یې نه ویني, او تل چنې پکې وهلی شې: «له سبا».

ځکه له ځان سره زموږ ژمنې په غلې مري. نه ځکه چې موږ دروغجن یو, بلکې ځکه چې بې شاهده زېږېدلې دي. یا موږ داسې ګومان کوو.

کریم له کوچنیوالي د خپل پلار پر اصولو او د خپلې مور پر ټاکلو وختونو بې بحثه روان دی; «سمه ده» وايي او بیا یې کوي. او په پوهنتون کې له هغه لکچره نه پاتې کېږي چې نوم یې پکې اخیستل کېږي. خو له ځان سره چې کومې ژمنې کوي, هېڅوک نه ترې پوښتي.

او کریم نادره بېلګه نه ده. لیکواله ګرېچن روبین په خپل کتاب کې The Four Tendencies, د ده په څېر کسانو ته «نورو ته ژمن کسان» وايي: هغه څه په اسانۍ پوره کوي چې خلک یې ترې تمه لري, خو د خپلو تمو په پوره کولو کې بند پاتې کېږي¹.

په هغې سروې کې چې د امریکایانو پر یوې نمونې یې کړې وه, دوی تر ټولو لویه ډله وه: 41%. دا وېش یې یو ساده عامه ماډل دی, ثابته شوې نظریه نه ده. خو زموږ له ډلې چا په دې تشریح کې خپل ځان نه دی لیدلی?

ارواپوهان دې پور اخیستي نظم ته «بهرنی تنظیم» وايي: پابند پاتې کېږو ځکه یو څوک مو څاري. او هغه څه ته چې کم دي, «دنننی تنظیم» وايي: پابند پاتې کېږو ځکه دا کار زموږ یوه برخه شوی, د عمل پر ارزښت مو باور دی, نه دا چې دننه له ملامتۍ وېرېږو². او یو اصل څنګه ستا خپل اصل کېږي? په دویمه برخه کې, په اتم څپرکي کې به دې ته بېرته راوګرځو.

او د شاهد نشتوالی یوازې زموږ ژمنې نه کمزورې کوي; خبرې مو هم بدلولی شي. جان سولر دا څېړلي چې څنګه پر انټرنېټ احتیاط کمېدای شي, کله چې هویت پټ شي یا مخ نه لیدل کېږي. دا د زړه خلاصولو او مرستې لار هم پرانیستلی شي, یا د ځوروونکو خبرو; هلته مو هره خبره د یوه لا رښتیني ځان څرګندونه نه ده³. او په ټاکلو تجربو کې له تتې رڼا سره درغلي زیاته شوه, او د لمر عینکو په اغوستو ځانغوښتونکی چلند زیات شو. دا وروستی چلند د ګډونوالو له دې احساس سره تړلی و چې دوی پټ دي⁴. او له دې ډېر مخکې, د افلاطون په مکالمه کې ګلاوکن د ګایګیس هغه ګوتمۍ چې خاوند یې پټوي, د دې پوښتنې لپاره وکاروله چې څنګه چلند کوې کله چې هېڅوک دې نه ویني; یو فکري ازمېښت و, څېړنه نه وه⁵.

د هغې لوبې په ناسته کې چې له «څه دې لیکلي وو?» پوښتنې وروسته وه, یوه لوبغاړي په حرکت کې تېروتنه وکړه. کریم یو ځوروونکی ځواب ولیکه, بیا ودرېد. د ټیم ملګری یې ترې مخکې شو او لوبغاړي ته یې ولیکل: «حرکت بیا وکړه, بیا هڅه کوو». کریم خپل ځواب وران کړ, او ځان ته یې یو لنډ اصل وټاکه: ناپېژندلي ته داسې لیکم لکه هغه چا ته چې نوم مې پېژني.

دویم شرط: په خپل ځای کې واوسې

د کریم په کور کې ټیلیفون په پخلنځي کې چارجېده, او مور یې په لسو بجو پوښتل: «نه ویده کېږې?». په لیلیه کې لس بجې شوې او دی د لیلیې له ځوانانو سره په کافه کې و. هېڅوک ونه پاڅېدل.

ځان ته وايي: «یو بل نیم ساعت». او په یوه بجه ستړی راستنېږي, او سهار پنځه ځله «لنډ خوب» کېکاږي.

عادت یوازې په موږ کې نه اوسېږي. په ځای کې هم اوسېږي: په خونه کې, په هغه څراغ کې چې ګلېږي, په هغه ټیلیفون کې چې له کټه لرې وي, او د مور په پوښتنه کې. یوې څېړنې هغه زده کوونکي تعقیب کړل چې نوي پوهنتون ته تللي وو. زاړه عادتونه یې هغه مهال ټینګ پاتې شول چې چاپېریال یې له اشنا چاپېریال سره ورته و, او هغه مهال مات شول چې بدل شو⁶.

او له کوره بهر یو بل څه هم مو څاري: د خلکو سترګې. خو په رښتیا څو کسان موږ ته پام کوي?

په یوه په زړه پورې تجربه کې زده کوونکو داسې کمیس واغوست چې شرم یې پرې کېده, او داسې تالار ته ورننوتل چې ټولګیوال یې پکې وو⁷. تمه یې لرله چې د حاضرو شاوخوا نیمایي کمیس ته پام کړی. په رښتیا یوازې شاوخوا څلورمې برخې ورته پام کړی و.

موږ د هغو کسانو شمېر ډېر اټکل کوو چې موږ څاري. او له داسې کتلو وېره چې ښايي بیخي پېښ نه شي, بس ده چې موږ وځنډوي. هغه شاهد چې ته یې غوره کوې, مرسته درسره کوي; خو هغه سترګې چې ته یې تصور کوې, ځنډوي دې.

خو هغه څوک چې په لسو بجو له کافې پاڅېږي, له وتلو مخکې یې پرېکړه کړې ده: کله پاڅېږي, او څه وايي. نو د هر مېز مخې ته بیا چنې نه وهي.

درېیم شرط: وروستۍ نېټه رانږدې شي

کریم د لکچر سپارل شوی کار له نیمې شپې یوه دقیقه مخکې وسپاره. بیا یې د «سږ کال» په نوملړ کې د منډې کرښه بې ورځې او بې ساعته ولیده, او نوملړ یې بند کړ.

نو ستونزه څه ده, چې په پای کې هر څه ترسره کېږي?

لومړی پام وکړه چې څه شي یې کار پرې بشپړ کړ: وروستۍ نېټې. که نیمه شپه نه وای, کار به لا هم خلاص پاتې و. وروستۍ نېټه بل ډول شاهد دی: مخ نه لري, خو چنې نه وهي. ځکه د خلکو لپاره هغه څه ترسره کوې چې د ځان لپاره یې نه کوې. له ځان سره دې ژمنه نیمه شپه نه لري.

په یوه څېړنه کې چې د پوهنتون زده کوونکي یې د یوه سمستر په اوږدو کې تعقیب کړل, ځنډوونکي په پیل کې لږ فشار احساساوه. بیا یې په پای کې تر ټولو ډېر فشار او ناروغي لرله, او نمرې یې ټیټې وې⁸.

او ځنډول شوی کار نه ورکېږي. په ذهن کې دې خلاص پاتې کېږي, او ټوله ورځ دې ټکوي. څېړونکو موندلې چې ځوړند پاتې هدفونه دې فکر ته درننوځي, کله چې په بل څه بوخت یې, او یو څرګند پلان, چې کله او چېرته, د غلي کولو لپاره یې بس دی⁹.

کله چې پر ځان باور پرېږدې

ماته ژمنه یوازې نه ضایع کېږي. پر خپلې خبرې له باور څخه دې یوه کوچنۍ برخه هم ورسره اخلي.

په لسم ځل وایې: «له شنبې به پیل وکړم». او دننه دې یو غږ له شنبې مخکې پایله پېژني, ځکه مخکې یې نهه ځله له تا دا خبره اورېدلې.

ارواپوه البرټ بانډورا دې باور ته «پر خپل توان باور» نوم ورکړ: دا باور چې هغه څه کولی شې چې د کولو نیت یې لرې¹⁰. او ده ویل چې تر ټولو پیاوړې سرچینه یې د هڅوونکو خبرې نه دي, نه د بریالیو کیسې, بلکې ستا خپلې تجربې: هغه ځلونه چې دې ویلي «وبه یې کړم», بیا دې کړي دي.

ځکه له یوې کوچنۍ ژمنې پیلوو. ساتل یې بېرته درزده کوي چې بیا پر ځان باور وکړې.

له ځان سره تړون

زموږ ډېری ژمنې پرانیستي نیتونه دي: «منډه به وهم», «درس به وایم», «وختي به ویده کېږم». او پرانیستی نیت هره ورځ, په هر ځای کې, د هر فشار پر وړاندې بیا پرېکړه غواړي.

نو د پرانیستي نیت بدیل څه دی? پرېکړه یو ځل پرېکنده کول, مخکې له دې چې ورته اړتیا ولرې. ارواپوهان دې ته «د عملي کولو نیت» وايي: یوه جمله د «که… نو…» په بڼه چې عمل له وخت او ځای سره تړي¹¹.

په یوه تجربه کې له زده کوونکو وغوښتل شول چې د رخصتیو پر مهال په دوو ورځو کې یو راپور ولیکي. هغو چې مخکې یې ټاکلې وه کله او چېرته به یې لیکي, شاوخوا درې پر څلور برخو یې بشپړ کړ, د هغو شاوخوا یوې پر درې برخې په پرتله چې نه یې وو ټاکلي¹².

دوه هندارې

یوازې دوه پوښتنې, نوملړ نه:

1. له خلکو سره کومه ژمنه ده چې هېڅکله یې نه ماتوې, او له ځان سره کومه ژمنه ده چې تر ټولو ډېره دې ماته کړې? څنګ په څنګ یې کېږده: کوم شرط لومړۍ لري چې په دویمه کې نشته?
2. او دویمې ته له ټاکلي وخت او شاهد ورکولو یوه اوونۍ وروسته: ټینګه پاتې شوه? او که ولوېده, دا ځل کوم شرط نه و?

او د میاشتې له پیله مخکې شپه, لینا په ټیلیفون کې د «ننګونې» پوښۍ پرانیسته او نوی سرلیک یې ولیکه: «د دېرشو ورځو ننګونه». نېټه یې لومړۍ خانې ته ولېږدوله, لکه په تېرو میاشتو کې یې چې کړي وو.