ఐదో అలారం

అది ఒక్క రౌండ్‌తో ఆగలేదు. ఆ తర్వాతి రాత్రుల్లో గది స్నేహితుడు నిద్రపోయాక ఆటను తెరవడం మొదలుపెట్టాడు. దాన్ని ఎప్పుడు ఆపేస్తావని ఎవరూ అడగరాయె. ఒక రౌండ్ తర్వాత మరో రౌండ్, కిటికీలోంచి వెలుతురు కనిపించేవరకూ సాగేది. తన మనసులో ఏది వస్తే అది వెంటనే రాయడం మొదలుపెట్టాడు. ఒక ఆటగాడు తప్పు ఎత్తు వేస్తే, మనసు నొప్పించే ఒక మాట రాసి పంపించాడు. అతనికి ఆ ఆటగాడి పేరు తెలియదు, దాన్ని చదివేటప్పుడు అతని ముఖం ఎలా ఉంటుందో కూడా ఊహించలేదు.

మరుసటి రాత్రి, తన అసలు పేరు తెలిసిన కొందరు ఉన్న జట్టులో చేరాడు. మొదటి దానిలాగే ఆ జట్టు కూడా ఒక రౌండ్ ఓడిపోయింది. అదే మాట రాశాడు, తర్వాత అందులో సగం చెరిపేశాడు. జట్టులోని మరో ఆటగాడి నుంచి ఒక సందేశం వచ్చింది: “ఏం రాశావు?”. కర్సర్‌ను అలాగే బ్లింక్ అవుతూ వదిలేశాడు.

పరిస్థితి ఇలాగే మూడు వారాలు గడిచింది: కరీమ్ తెల్లవారేదాకా ఆటతోనే రాత్రి మేల్కొని ఉండేవాడు, కొన్ని గంటల తర్వాత అతని ఫోన్‌లో రెండు అలారాలు మోగేవి. మొదటిది “ఎనిమిది గంటల లెక్చర్”, దానికి వెంటనే లేచేవాడు; క్లాసులు మొదలైనప్పటి నుంచి ఒక్కసారి కూడా దానికి గైర్హాజరు కాలేదు, ఎందుకంటే ప్రొఫెసర్ పేర్లు పిలిచి హాజరు తీసుకుంటారు, కరీమ్ ఆయన కంటే పది నిమిషాల ముందే చేరుకుంటాడు. రెండోది “పరుగు”, దాన్ని రెండేళ్ల క్రితం పెట్టుకున్నాడు, కానీ రెండు వారాలు మాత్రమే లేచాడు. ప్రతి ఉదయం కళ్లు తెరవకుండానే బొటనవేలితో దాన్ని ఆపేసేవాడు. గది స్నేహితుడు అది విన్నా ఏమీ మాట్లాడేవాడు కాదు.

లెక్చర్‌కు వెళ్లే దారిలో ఫోన్‌లో “ఈ సంవత్సరం” జాబితాను తెరిచాడు: పరుగు, నెలకు ఒక పుస్తకం, ఇంగ్లీష్. తర్వాత దాని కింద: “పరీక్షల తర్వాత” అని రాశాడు. ఫోన్ ఆ రెండు సమయాలనూ భద్రంగా ఉంచుకుంది, కరీమ్ మాత్రం ఒకదాన్నే నిలబెట్టుకున్నాడు.

మనలో ప్రతి ఒక్కరికీ బొటనవేలితో ఆపేసే ఒక అలారం ఉంటుంది.

సమయం ఐదు కావడానికి పావుగంట ఉంది. అలారం మోగుతుంది.

కళ్లు తెరవకుండానే చేయి చాచి బటన్ నొక్కుతావు: “కాసేపటి తర్వాత మళ్లీ”.

ఐదు నిమిషాలు మాత్రమే.

మళ్లీ మోగుతుంది. కాసేపటి తర్వాత మళ్లీ. మూడోసారి. నాలుగోసారి.

ఐదోసారి లేస్తావు, అప్పటికే అలారం దేని కోసం పెట్టుకున్నావో అది చేజారిపోతుంది: రద్దీ పెరగకముందే పరుగు, లేదా ఒక గంట చదువు, లేదా నిన్న నీకు నువ్వు ఇచ్చుకున్న ఒక మాట.

ఇప్పుడు అదే సన్నివేశాన్ని ఒకే ఒక్క మార్పుతో మళ్లీ ఊహించుకో: ఈసారి నీ కోసం ఎవరో ఎదురుచూస్తున్నారు. ఎనిమిది గంటలకు ఒక పరీక్ష, లేదా గుమ్మం ముందు కారులో వేచి ఉన్న ఒక స్నేహితుడు.

ఎన్నిసార్లు “కాసేపటి తర్వాత మళ్లీ” నొక్కుతావు?

ఒక్కసారి కూడా నొక్కవు.

అలారం అదే. మంచం అదే. అలసటా అదే. మరి ఏం మారింది?

సమాధానం చెప్పే ముందు, నిన్న రాత్రిని గుర్తుచేసుకో. మెలకువగా ఉన్నప్పుడు నీ రోజును చక్కగా తీర్చిదిద్దుకున్నావు. చదువుకోవడానికి ఒక గంట, నడవడానికి అరగంట, తర్వాత సమయం మించిపోయిన పని పూర్తి చేయడం. చాలా గంభీరంగా చెప్పుకున్నావు. ఉదయం కాగానే మొదటి సమయాన్ని తప్పావు, మిగిలినవాటిని సాయంత్రం వరకూ ముందుకు నెట్టావు. ఇప్పుడు ఫైలును ఆలస్యంగా తెరుస్తావు, శ్రద్ధ అవసరమైన పనిని హడావుడిగా ముగిస్తావు, ఎదురుచూసే వ్యక్తికి క్షమాపణ చెబుతావు. వాయిదా వేసినంత మాత్రాన అలసట మాయం కాలేదు. దానికి ఆత్రుత, సంకోచం, నీ సామర్థ్యం కంటే తక్కువ పని తోడయ్యాయి. ఈ రాత్రి మరింత ఉత్సాహంతో మాట ఇచ్చి, ఉదయాన్ని మాత్రం అలాగే వదిలేస్తే రేపు కూడా ఇదే సన్నివేశం పునరావృతం కావచ్చు.

నువ్వు తప్పే ప్రతి మాటా, ఆ తర్వాతి మాటను అంత తేలికగా నమ్మకూడదని నీకు నేర్పుతుంది. “ఈసారి వేరు” అంటావు. కానీ నువ్వు సిద్ధం చేసుకునే పద్ధతిలో ఏ మార్పూ ఉండదు. ఫోన్ నీ పక్కనే ఉంటుంది, బూట్లు అల్మారాలోనే ఉంటాయి, సమయానికి కచ్చితమైన వేళ ఉండదు. ఆ తర్వాత స్నేహితుడికి ఇచ్చిన మాట నిలబెట్టుకుని, నిన్ను నువ్వు వేచి ఉండేలా చేయడం చూసి ఆశ్చర్యపోతావు. నీకు ఊరటనిచ్చే వివరణను వెతికే ముందు దీన్ని స్పష్టంగా చూడు: హాజరుకానిది నువ్వే, ఆ సమయాన్ని కోల్పోయిన నష్టం నీపైనే పడింది. ఒప్పుకున్నంత మాత్రాన అది సరికాదు, కానీ దాని మూల్యాన్ని కొట్టిపారేయకుండా అడ్డుకుంటుంది. ఇప్పుడు ఆ రెండు సమయాలనూ పక్కపక్కన పెట్టు. నీ స్నేహితుడి సమయం దగ్గర ఉండి, నీ సమయం దగ్గర లేనిదేమిటి?

మారింది నీ సంకల్పబలం కాదు. మారినవి షరతులు.

నీ నిబద్ధత ఉంది, దానికి బయటి విషయాలు సహాయపడుతున్నాయి: నీ మాట తెలిసిన ఒక వ్యక్తి, నిన్ను సిద్ధం చేసే ఒక స్థలం, ఒక నిర్దిష్టమైన సమయం.

మొదటి షరతు: నిన్ను ఎవరైనా చూడటం

నిన్ను ఇబ్బంది పెట్టే ఒక చిన్న నిజం: మన క్రమశిక్షణలో చాలా భాగం మనది కాదు. దాన్ని మనం అరువు తెచ్చుకుంటాం.

హాజరు నమోదు చేసే ప్రొఫెసర్ నుంచి, కారులో ఎదురుచూసే స్నేహితుడి నుంచి, మనం ఆలస్యంగా వెళ్లినప్పుడు పడే మనుషుల చూపుల నుంచి.

ఇది బాహ్య పర్యవేక్షకుడు, దీని బలం మూడు లక్షణాల్లో ఉంది:

• తక్షణమైనది: ఈ రోజు ఆలస్యమైతే, మూల్యం ఈ రోజే చెల్లిస్తావు.
• కనిపించేది: నీ ఆలస్యాన్ని చూసేవాళ్లు, నమోదు చేసేవాళ్లు ఉంటారు.
• ఖచ్చితమైనది: చర్చలకు తావులేదు. నువ్వున్నా లేకపోయినా పరీక్ష మొదలవుతుంది, నువ్వున్నా లేకపోయినా విమానం ఎగిరిపోతుంది.

అదే నీకు నువ్వు ఇచ్చుకునే మాట అయితే, దాని మూల్యం వాయిదా పడుతుంది, దాన్ని ఎవరూ చూడరు, ఎప్పుడూ చర్చలకు సిద్ధంగా ఉంటుంది: “రేపటి నుంచి”.

అందుకే మనకు మనం ఇచ్చుకునే మాటలు నిశ్శబ్దంగా చనిపోతాయి. మనం అబద్ధాలకోరులమని కాదు, అవి ఏ సాక్షీ లేకుండా పుట్టాయి కాబట్టి. లేదా మనం అలా అనుకుంటాం.

చిన్నప్పటి నుంచీ కరీమ్ తండ్రి నియమాలను, తల్లి సమయాలను ఎలాంటి వాదనా లేకుండా పాటిస్తూ వచ్చాడు; “సరే” అని చెప్పి ఆ పని చేసేవాడు. యూనివర్సిటీలో పేరు పిలిచే ఏ లెక్చర్‌కూ గైర్హాజరు కాడు. కానీ తనకు తాను ఇచ్చుకునే మాటల గురించి అతన్ని ఎవరూ అడగరు.

కరీమ్ ఏమీ అరుదైన ఉదాహరణ కాదు. రచయిత్రి గ్రెట్చెన్ రూబిన్ తన పుస్తకం The Four Tendenciesలో ఇతనిలాంటి వారిని “ఇతరుల కోసం నిబద్ధులయ్యేవాళ్లు” అని పిలుస్తుంది: ఇతరులు తమ నుంచి ఆశించేవాటిని వీళ్లు సులభంగా నిలబెట్టుకుంటారు, కానీ తమకు తాము అనుకున్నవాటి దగ్గర తడబడతారు¹.

అమెరికన్లపై ఆమె నిర్వహించిన ఒక సర్వేలో, వీళ్లే అత్యధిక వర్గం: 41%. ఆమె వర్గీకరణ ఒక సరళమైన ప్రజాదరణ పొందిన నమూనా మాత్రమే, నిరూపితమైన సిద్ధాంతం కాదు. కానీ మనలో ఎవరికి ఈ వర్ణనలో తమ రూపం కనిపించలేదు?

ఈ అరువు తెచ్చుకున్న క్రమశిక్షణను మనస్తత్వవేత్తలు “బాహ్య నియంత్రణ” అని పిలుస్తారు: ఎవరో గమనిస్తున్నారు కాబట్టి మనం కట్టుబడి ఉంటాం. మనలో లోపించినదాన్ని “అంతర్గత నియంత్రణ” అని పిలుస్తారు: నింద పడుతుందనే అంతర్గత భయం వల్ల కాకుండా, ఆ పని విలువపై నమ్మకంతో, అది మనలో భాగమైపోయినందున మనం కట్టుబడి ఉండటం². ఆ నియమం నీ సొంత నియమంగా ఎలా మారుతుంది? దీని గురించి మనం రెండో భాగంలో, 8వ అధ్యాయంలో మళ్లీ మాట్లాడుకుందాం.

సాక్షి లేకపోవడం మన మాటలను బలహీనపరచడమే కాదు; మన సంభాషణలనూ మార్చవచ్చు. గుర్తింపు దాగినప్పుడు లేదా ముఖం కనిపించనప్పుడు ఇంటర్నెట్‌లో బిడియం ఎలా తగ్గుతుందో జాన్ సూలర్ చర్చించారు. అది మనసు విప్పి మాట్లాడటానికి, సహాయం చేయడానికి దారి తీయవచ్చు, లేదా నొప్పించే మాటలకూ దారితీయవచ్చు; అక్కడ మనం చెప్పేదంతా మన నిజమైన అంతరంగాన్ని బయటపెట్టడమేమీ కాదు³. నిర్దిష్ట ప్రయోగాల్లో, మందకొడి వెలుతురులో మోసం పెరిగింది, నల్లకళ్లద్దాలు ధరించినప్పుడు స్వార్థపూరిత ప్రవర్తన పెరిగింది, ఈ రెండోది తాము కనిపించకుండా ఉన్నామనే భావనతో ముడిపడి ఉంది⁴. దీనికి ఎంతో కాలం క్రితం, ప్లేటో సంభాషణల్లో గ్లాకన్, ధరించినవారిని కనిపించకుండా చేసే గైజెస్ ఉంగరాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, నిన్ను ఎవరూ చూడనప్పుడు ఎలా ప్రవర్తిస్తావు అనే ప్రశ్నను లేవనెత్తాడు; అది ఒక ఆలోచనాత్మక ప్రయోగం, పరిశోధనా అధ్యయనం కాదు⁵.

“ఏం రాశావు?” అనే ప్రశ్న తర్వాత జరిగిన ఆటలో, ఒక ఆటగాడు తప్పు ఎత్తు వేశాడు, కరీమ్ నొప్పించే జవాబు రాసి ఆగిపోయాడు. జట్టులోని అతని స్నేహితుడు అంతకంటే ముందే ఆ ఆటగాడికి ఇలా రాశాడు: “మళ్లీ ఆడు, ఇంకోసారి ప్రయత్నిద్దాం”. కరీమ్ తన జవాబును చెరిపేశాడు, తనకు తాను ఒక చిన్న నియమం పెట్టుకున్నాడు: నా పేరు తెలిసినవారికి ఎలా రాస్తానో, అపరిచితుడికీ అలాగే రాస్తాను.

రెండో షరతు: నీ స్థానంలో నువ్వు ఉండటం

కరీమ్ ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు ఫోన్ వంటగదిలో ఛార్జింగ్ పెట్టేవాడు, పది గంటలకు అమ్మ “ఇంకా పడుకోలేదా?” అని అడిగేది. హాస్టల్‌లో పది గంటలయ్యేసరికి అతను హాస్టల్ కుర్రాళ్లతో కలిసి కేఫ్‌లో ఉన్నాడు. ఎవరూ లేవలేదు.

తనకు తాను “మరో అరగంట” అని చెప్పుకుంటాడు. ఒంటిగంటకు అలసిపోయి తిరిగి వస్తాడు, ఉదయం ఐదుసార్లు “కాసేపటి తర్వాత మళ్లీ” నొక్కుతాడు.

అలవాటు మనలోనే నివసించదు. స్థలంలో కూడా నివసిస్తుంది: గదిలో, ఆర్పేసే వెలుగులో, మంచానికి దూరంగా ఉండే ఫోన్‌లో, అమ్మ అడిగే ప్రశ్నలో. కొత్త యూనివర్సిటీకి మారిన విద్యార్థులను గమనించిన ఒక అధ్యయనంలో, పాత అలవాట్ల పరిసరాలు వారు అలవాటుపడినట్లే ఉన్నప్పుడు అవి నిలిచాయి, పరిసరాలు మారినప్పుడు చెల్లాచెదురయ్యాయి⁶.

ఇంటి బయట మనల్ని మరొకటి గమనిస్తుంది: నలుగురి చూపులు. కానీ వారిలో నిజంగా మనల్ని ఎంతమంది గమనిస్తారు?

ఒక ఆసక్తికరమైన ప్రయోగంలో, విద్యార్థులు ఇబ్బందికరమైన టీషర్టు వేసుకుని తమ తోటివారున్న హాలులోకి వెళ్లారు⁷. అక్కడ ఉన్నవారిలో సగం మంది ఆ టీషర్టును గమనించి ఉంటారని వారు ఊహించారు. నిజానికి గమనించింది దాదాపు పావు వంతు మందే.

మనల్ని ఎంతమంది గమనిస్తున్నారనే విషయంలో మనం అతిగా అంచనా వేస్తాం. అసలు రాని ఒక చూపుకు భయపడటం మనం వాయిదా వేయడానికి సరిపోతుంది. నువ్వు ఎంచుకునే సాక్షి నీకు సహాయం చేస్తాడు; కానీ నువ్వు ఊహించుకునే చూపులు నిన్ను వెనక్కి లాగుతాయి.

పది గంటలకే కేఫ్ నుంచి లేచే వ్యక్తి, బయలుదేరకముందే తన నిర్ణయాన్ని ఖరారు చేసుకున్నాడు: ఎప్పుడు లేవాలి, ఏం చెప్పాలి అని. ప్రతి టేబుల్ ముందూ మళ్లీ చర్చలు పెట్టాల్సిన పని ఉండదు.

మూడో షరతు: ఆఖరి గడువు దగ్గరపడటం

కరీమ్ అర్ధరాత్రికి ఒక్క నిమిషం ముందు లెక్చర్ అసైన్‌మెంట్‌ను సమర్పించాడు. తర్వాత “ఈ సంవత్సరం” జాబితాలో రోజు, సమయం లేని పరుగు వరుసను చూసి దాన్ని మూసేశాడు.

చివరికి అంతా పూర్తవుతున్నప్పుడు సమస్య ఏమిటి?

ముందుగా అతను పూర్తి చేయడానికి కారణం ఏమిటో గమనించు: ఆఖరి గడువు. అర్ధరాత్రి అనే గడువు లేకపోతే అసైన్‌మెంట్ అలాగే అసంపూర్తిగా ఉండిపోయేది. ఆఖరి గడువు అనేది మరో రకమైన సాక్షి: దానికి ముఖం ఉండదు, కానీ అది ఎలాంటి బేరసారాలకూ ఒప్పుకోదు. అందుకే ఇతరుల కోసం చేసే పనులను పూర్తి చేస్తావు, నీ కోసం చేయాల్సినవాటిని పూర్తి చేయవు. నీకు నువ్వు ఇచ్చుకునే మాటకు అర్ధరాత్రి అనే గడువు ఉండదు.

ఒక సెమిస్టర్ పొడవునా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులను పరిశీలించిన ఒక అధ్యయనంలో, పనులను వాయిదా వేసేవాళ్లు ప్రారంభంలో తక్కువ ఒత్తిడికి గురయ్యారు. కానీ చివరికి వచ్చేసరికి వారే అత్యధిక ఒత్తిడికి, అనారోగ్యానికి గురయ్యారు, వారి మార్కులు కూడా తక్కువగా వచ్చాయి⁸.

వాయిదా వేసిన పని మాయం కాదు. అది నీ తలలో తెరిచే ఉంటుంది, రోజంతా నిన్ను గుచ్చుతూనే ఉంటుంది. అసంపూర్తిగా ఉన్న లక్ష్యాలు నువ్వు వేరే పనిలో ఉన్నప్పుడు నీ ఆలోచనల్లోకి చొరబడతాయని, ఎప్పుడు, ఎక్కడ అనే నిర్దిష్ట ప్రణాళిక వాటిని శాంతింపజేయడానికి సరిపోతుందని పరిశోధకులు కనుగొన్నారు⁹.

నీ మాటను నువ్వే నమ్మడం మానేసినప్పుడు

తప్పిపోయిన మాట ఒంటరిగా పోదు. నీ మాటపై నీకున్న నమ్మకంలోంచి ఒక చిన్న భాగాన్ని తనతో పాటు తీసుకుపోతుంది.

పదోసారి “శనివారం నుంచి మొదలుపెడతాను” అంటావు. కానీ శనివారం రాకముందే నీ లోపలి స్వరం దాని ఫలితాన్ని పసిగడుతుంది, ఎందుకంటే అంతకుముందు తొమ్మిది సార్లు నువ్వు అదే మాట చెప్పడం అది వింది కాబట్టి.

మనస్తత్వవేత్త ఆల్బర్ట్ బందూరా ఈ నమ్మకాన్ని “స్వీయ సామర్థ్యం” అని పిలిచారు: నువ్వు చేయాలనుకున్నదాన్ని చేయగలవనే నీ విశ్వాసం¹⁰. దీనికి బలమైన మూలం ప్రోత్సహించేవారి మాటలు కావు, విజయవంతమైనవారి కథలూ కావు, నీ సొంత అనుభవాలే అని ఆయన భావించారు: నువ్వు “చేస్తాను” అని చెప్పి, ఆ పని చేసి చూపించిన సందర్భాలు.

అందుకే మనం ఒక చిన్న మాటతో ప్రారంభిస్తాం. దాన్ని నిలబెట్టుకోవడం నిన్ను నువ్వు మళ్లీ నమ్మేలా చేస్తుంది.

నీతో నీ ఒప్పందం

మన వాగ్దానాల్లో చాలావరకు నిర్దిష్టత లేని ఉద్దేశాలే: “పరిగెడతాను”, “చదువుకుంటాను”, “త్వరగా పడుకుంటాను”. నిర్దిష్టత లేని ఉద్దేశం ప్రతి రోజూ, ప్రతి చోటా, ప్రతి ఒత్తిడి ముందూ మళ్లీ మళ్లీ నిర్ణయించాల్సి వస్తుంది.

మరి నిర్దిష్టత లేని ఉద్దేశానికి ప్రత్యామ్నాయం ఏమిటి? అవసరం రాకముందే, ఒక్కసారే నిర్ణయాన్ని ఖరారు చేసుకోవడం. మనస్తత్వవేత్తలు దీన్ని “అమలు ఉద్దేశం” అని పిలుస్తారు: పనిని సమయం, స్థలంతో ముడిపెట్టే “ఒకవేళ… అయితే…” అనే రూపంలోని వాక్యం¹¹.

ఒక ప్రయోగంలో, సెలవుల్లో రెండు రోజుల్లో ఒక నివేదిక రాయాలని విద్యార్థులను అడిగారు. ఎప్పుడు, ఎక్కడ రాస్తారో ముందే నిర్ణయించుకున్నవారిలో దాదాపు ముప్పావు వంతు మంది దాన్ని పూర్తి చేశారు; అలా నిర్ణయించుకోనివారిలో దాదాపు మూడో వంతు మంది మాత్రమే పూర్తి చేశారు¹².

రెండు అద్దాలు

రెండు ప్రశ్నలు మాత్రమే, జాబితా కాదు:

1. మనుషులకు ఇచ్చిన ఏ మాటను నువ్వు ఎప్పుడూ తప్పవు? నీకు నువ్వు ఇచ్చుకున్న ఏ మాటను అన్నింటికంటే ఎక్కువగా తప్పావు? ఆ రెండింటినీ పక్కపక్కన పెట్టు: మొదటిదానికి ఉండి, రెండోదానికి లేని షరతు ఏది?
2. రెండో మాటకు ఒక సమయాన్ని, సాక్షిని ఇచ్చిన వారం తర్వాత: అది నిలబడిందా? ఒకవేళ పడిపోతే, ఈసారి లోపించిన షరతు ఏది?

నెల మొదటి తేదీకి ముందు రాత్రి, లీనా తన ఫోన్‌లో “సవాళ్లు” ఫోల్డర్ తెరిచి, ఒక కొత్త శీర్షిక రాసింది: “ముప్పై రోజుల సవాలు”. గత నెలల్లో చేసినట్టే, మొదటి గడిలోకి తేదీని మార్చింది.