Ìfipòsílẹ̀ Lọ́dọ̀ Ara Rẹ
Ka orí yìí bí a ṣe ń ka ìwé: àwọn ojú ìwé tí a ń yí, a sì ń fi ibi tí o dé pamọ́.Ṣí orí yìí nínú ìwé náà

Apá Kìíní

Àwọn Àdéhùn lórí Omi

Gbogbo wa ni a ti kọ àdéhùn lórí omi: N ó sùn ní tìkánkán, n ó fi fóònù sílẹ̀, n ó bẹ̀rẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ oṣù. Lẹ́yìn náà ni ọjọ́ kan tí iṣẹ́ pọ̀ sí i yóò dé, gbogbo rẹ̀ yóò sì yọ́ dànù. Nínú apá yìí, a fún àdéhùn ní ẹlẹ́rìí kan, ààyè kan, àti àkókò kan, a sì kọ́ àṣà kékeré kan, a sì dáàbò bò ó kúrò lọ́wọ́ «Lẹ́ẹ̀kan péré yìí». Lẹ́yìn náà ni a ṣí àkọsílẹ̀ náà, láti rí ohun tí a ṣe ní gidi.

Orí Kìíní

Agogo Ìjíde Kárùn-ún

Èéṣe tí o fi ń mú àdéhùn ṣẹ fún àwọn ẹlòmíràn tí o sì ń yẹ ẹ́ fún ara rẹ?

Nǹkan bí ìṣẹ́jú 8 láti kà

Karim jẹ́ ẹni ọdún méjì-dínlógún, àkọ́bí ọmọkùnrin tí ń sọ pé «Dájúdájú» kí ìbéèrè tó parí pàápàá. Ó ti ga ju bàbá rẹ̀ lọ ní sẹ̀ǹtímítà méjì, síbẹ̀ ó ṣì ń rẹ ohùn rẹ̀ sílẹ̀ nígbà tí ó bá ń bá a sọ̀rọ̀.

Karim sì ní ìfẹ́-ọkàn ńlá ju bí ó ti rí lọ. Ó fẹ́ láti di ẹni tó dára jù nínú ara rẹ̀: kí ara rẹ̀ le sí i ní ti ara, kí ó ka ìwé sí i jinlẹ̀, kí ó sì ní ìgboyà sí i láti sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún kọ̀ọ̀kan, ó máa ń kọ àkójọ rẹ̀ sílẹ̀, ó sì máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìtara tòótọ́. Lẹ́yìn náà ni àwọn ìgbìyànjú àkójọ náà yóò kú lọ ní kẹ̀rẹ̀kẹ̀rẹ̀ lẹ́yìn ọjọ́ mélòó kan, tàbí lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ díẹ̀ ní ipò tó dára jùlọ. Kò sọ èyí fún ẹnì kankan. Ṣùgbọ́n nígbàkúgbà tí ojú rẹ̀ bá tọ́ka sí àkójọ ti ọdún tó kọjá, ó máa ń nímọ̀lára ìtìjú kékeré kan, àti ìjákulẹ̀ tí ó ti di mímọ̀ dunjú. Ìdí nìyí tí ó fi dúró de ilé-ìgbé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní gbogbo àsìkò ẹ̀rùn: ààyè tuntun, níbi tí kò sí ẹni tí ó mọ iye ìgbà tí ó ti bẹ̀rẹ̀.

Ní òpin ẹ̀rùn, lẹ́bàá ilẹ̀kùn, ìyá rẹ̀ ti fi àpò mẹ́ta wé àpótí oúnjẹ kí nǹkan kan má baà jò jáde. Bàbá rẹ̀ tún okùn àpò tó wà lórí èjìká Karim ṣe, ó sì sọ pé: «Má ṣe fi àkókò rẹ ṣòfò». Lẹ́yìn náà ó mú àpò-ìwé funfun tí a dì pa jáde láti àpò rẹ̀, ó fúyẹ́ kò sì jọ àpò-ìwé owó-ìnáwó, ó sì di àwọn ìka ọwọ́ ọmọ rẹ̀ mọ́ ọn: «Ṣí i nígbà tí o bá nílò rẹ̀».

Karim fẹ́ béèrè pé: Kí ló wà nínú rẹ̀? Ṣùgbọ́n ó gbọ́ tí ara rẹ̀ sọ pé: «Dájúdájú».

Ọ̀rọ̀ mẹ́fà ni bàbá rẹ̀ sọ. Karim kà wọ́n lẹ́ẹ̀mejì nínú bọ́ọ̀sì.

Ní alẹ́ àkọ́kọ́ rẹ̀ nínú ilé-ìgbé akẹ́kọ̀ọ́, ó rí àwòrán kan nínú àpò ẹ̀gbẹ́ àpò rẹ̀ tí àbúrò rẹ̀ obìnrin fi sọ́bẹ̀ẹ́ nǹkan sínú rẹ̀, ẹni tí kò sí ẹlòmíràn tí ó ní sùúrù fún àwọn ìtàn rẹ̀ àfi òun: ilé kan, oòrùn kan, àti ọmọkùnrin aláwọ̀ búlúù tó ń juwọ́, lábẹ́ rẹ̀ sì wà ní ọwọ́-ìkọ̀wé tó wọ́: «Padà wá kánkán». Ó tì í sẹ́gbẹ̀ẹ́ fìtílà níbi tí yóò ti máa rí i, ó sì sọ àpò-ìwé náà sínú àpótí tábìlì níbi tí kò ní ti rí i.

Lẹ́yìn náà ó ṣí eré orí-ayélujára tí ó máa ń jí ìdajì wákàtí lò fún nílé ní àárín òru: ẹgbẹ́ kékeré kan lórí ayélujára, àwọn agbábọ́ọ̀lù rẹ̀ wà láti àwọn ìlú ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, wọn kò mọ ojú rẹ̀, ṣùgbọ́n ìpele eré kìí bẹ̀rẹ̀ láìsí òun. Ó sì ṣe àdéhùn fún ara rẹ̀ pé ìpele kan péré ni òun yóò ṣe.

Kìí ṣe ìpele kan péré. Ní àwọn alẹ́ tó tẹ̀lé e, ó bẹ̀rẹ̀ sí í ṣí eré náà lẹ́yìn tí ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ tí wọ́n jọ ń gbé nínú yàrá bá ti sùn. Kò sí ẹni tí ń bi í léèrè nígbà tí yóò tì í. Ìpele kan tẹ̀lé òmíràn, títí tí ó fi rí ìmọ́lẹ̀ tí ń wọlé láti fèrèsé. Ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í kọ ohunkóhun tí ó bá wá sí ọkàn rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Agbábọ́ọ̀lù kan ṣe àṣìṣe nínú ìgbésẹ̀ kan, Karim sì kọ gbólóhùn kan tó dunni wọra sí i, ó sì fi ránṣẹ́. Kò mọ orúkọ rẹ̀, kò sì fojú inú wo ojú rẹ̀ bí ó ti ń kà á.

Ní alẹ́ kejì, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ kan tí àwọn kan nínú wọn mọ orúkọ tòótọ́ rẹ̀. Ẹgbẹ́ náà pàdánù ìpele kan tó jọ ti àkọ́kọ́. Ó kọ gbólóhùn kan náà, lẹ́yìn náà ó pa ààbọ̀ rẹ̀ rẹ́. Ìfiranṣẹ́ kan jáde láti ọ̀dọ̀ ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ nínú ẹgbẹ́ náà: «Kí lo kọ?». Ó fi atọ́ka sílẹ̀ kí ó máa tàn yòò.

Ọ̀sẹ̀ mẹ́ta kọjá lórí ipò yìí: Karim máa ń jí fún eré náà títí di àfẹ̀mọ́júmọ́, lẹ́yìn wákàtí mélòó kan, agogo méjì yóò dún lórí fóònù rẹ̀. Àkọ́kọ́ ń jẹ́ «Ẹ̀kọ́ Agogo Mẹ́jọ», fún èyí ni ó sì máa ń dìde lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀; kò sí ìgbà kankan tí ó kùnà láti lọ láti ìgbà tí ẹ̀kọ́ ti bẹ̀rẹ̀, olùkọ́ náà máa ń kọ orúkọ àwọn tó wà níbẹ̀, Karim sì máa ń dé ní ìṣẹ́jú mẹ́wàá ṣáájú rẹ̀. Èkejì ń jẹ́ «Sísáré», ó ti tò ó ní ọdún méjì sẹ́yìn, kò sì tẹ̀lé e ju ọ̀sẹ̀ méjì lọ. Lóòrọ̀ kọ̀ọ̀kan ó máa ń fi àtùpàkò rẹ̀ pa á lẹ́nu mọ́ láìṣí ojú rẹ̀. Ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ nínú yàrá máa ń gbọ́ ọ, kìí sì sọ nǹkan kan.

Ní ọ̀nà tó lọ sí ibi ẹ̀kọ́, ó ṣí àkójọ «Ọdún yìí» lórí fóònù rẹ̀: sísáré, ìwé kan lóṣooṣù, àti èdè Gẹ̀ẹ́sì. Lẹ́yìn náà ó kọ sí abẹ́ rẹ̀: «Lẹ́yìn àwọn ìdánwò». Fóònù náà tọ́jú àwọn àkókò méjèèjì papọ̀, Karim sì tọ́jú ẹyọ kan ṣoṣo.

Olúkúlùkù wa sì ní agogo kan tí a fi àtùpàkò pa lẹ́nu mọ́.

Agogo mẹ́rin kù ní ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Agogo náà dún.

O na ọwọ́ rẹ láìṣí ojú rẹ, o sì tẹ bọ́tìnì náà: «Sùn díẹ̀».

Ìṣẹ́jú márùn-ún péré.

Ó tún dún lẹ́ẹ̀kejì. Sùn díẹ̀. Lẹ́ẹ̀kẹta. Lẹ́ẹ̀kẹrin.

Ní ìgbà karùn-ún o dìde, ohun tí o sì tò agogo fún ti kọjá ọ: sísáré kí èrò tó pọ̀ ní òpópó, tàbí wákàtí kíkàwé, tàbí àdéhùn tí o ṣe fún ara rẹ lánàá.

Nísinsìnyí, tún àwòrán kan náà gbé yẹ̀ wò, pẹ̀lú àyípadà kan ṣoṣo: ní àkókò yìí ẹnì kan ń dúró dè ọ́. Ìdánwò ní agogo mẹ́jọ, tàbí ọ̀rẹ́ kan tí ó gbé mọ́tò rẹ̀ dúró níwájú ilẹ̀kùn rẹ.

Iye ìgbà wo ni o máa tẹ «Sùn díẹ̀»?

Kò sí ìgbà kankan.

Agogo kan náà ni. Ibùsùn kan náà ni. Àárẹ̀ kan náà ni. Kí wá ni ohun tó yí padà?

Kí o tó dáhùn, rántí alẹ́ àná rẹ. O to ọjọ́ rẹ nígbà tí ojú rẹ pọ́n koko. Wákàtí kan fún kíkàwé, ààbọ̀ wákàtí fún rírìn, lẹ́yìn náà iṣẹ́ tí ìfìsílẹ̀ rẹ̀ ti pẹ́. O sọ ọ́ pẹ̀lú ìpinnu tòótọ́. Ní òwúrọ̀ o ba àkókò àkọ́kọ́ jẹ́, o sì ti àwọn yòókù síwájú rẹ títí di alẹ́. Nísinsìnyí o ṣí fáìlì náà pẹ́, o gé ohun tí ó nílò àbójútó kúrú, o sì tọrọ àforíjì lọ́wọ́ ẹni tí ń dúró. Àárẹ̀ kò parẹ́ nígbà tí o sún un síwájú. Ìkánjú, ìtìjú, àti iṣẹ́ tí ó kéré sí ohun tí o lè ṣe dara pọ̀ mọ́ ọn. Àwòrán kan náà sì lè tún ṣẹlẹ̀ ní ọ̀la bí o bá tẹ́ lọ́rùn lálẹ́ yìí pẹ̀lú àdéhùn tí ìtara rẹ̀ ga sí i, tí o sì fi òwúrọ̀ rẹ sílẹ̀ ní ipò kan náà gẹ́lẹ́.

Àdéhùn kọ̀ọ̀kan tí o ba jẹ́ máa ń kọ́ ọ kí o má ṣe gba àdéhùn tó kàn gbọ́ ní ìrọ̀wọ́-ìrọ̀sẹ̀. O máa ń sọ pé: ìgbà yìí yàtọ̀. Ṣùgbọ́n o kò pèsè ohunkóhun tó yàtọ̀ sílẹ̀. Fóònù náà wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ, bàtà wà nínú àpótí aṣọ, àkókò náà sì wà láìsí wákàtí kan pàtó. Lẹ́yìn náà ó yà ọ́ lẹ́nu pé o mú àdéhùn ṣẹ fún ọ̀rẹ́ rẹ tí o sì fi ara rẹ sílẹ̀ láti dúró. Wo èyí dáadáa ní kedere kí o tó wá àlàyé tí yóò tù ọ́ nínú: ìwọ ni ẹni tí kò dé, àdánù àkókò náà sì bọ́ sórí rẹ. Ìjẹ́wọ́ kò tó láti tún un ṣe, ṣùgbọ́n ó ń dènà rẹ láti pa owó rẹ̀ rẹ́. Nísinsìnyí gbé àwọn àkókò méjèèjì lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wọn. Kí ni ohun tí o rí ní àkókò ọ̀rẹ́ rẹ tí o kò fi sí ti ara rẹ?

Ohun tó yí padà kìí ṣe agbára ìpinnu rẹ. Ohun tó yí padà ni àwọn àdéhùn àti ipò.

Ìfaramọ́ rẹ wà níbẹ̀, àwọn nǹkan láti ìta rẹ sì ń ràn án lọ́wọ́: ẹnì kan tí ó mọ àdéhùn rẹ, ààyè kan tí ó ń pèsè rẹ sílẹ̀ fún un, àti àkókò kan pàtó.

Àdéhùn Àkọ́kọ́: Kí Ẹnì Kan Rí Ọ

Ìjẹ́wọ́ kékeré kan tí ó lè bà ọ́ nínú jẹ́: púpọ̀ nínú ìkóra-ẹni-níjàánu wa kìí ṣe tiwa. A yá a ni.

Láti ọ̀dọ̀ olùkọ́ tí ń kọ orúkọ àwọn tó wà níbẹ̀, ọ̀rẹ́ tí ń dúró nínú mọ́tò, àti ojú tí àwọn ènìyàn fi ń wò wá nígbà tí a bá wọlé pẹ́.

Èyí jẹ́ olùṣọ́ láti ìta, agbára rẹ̀ sì wà nínú àwọn ànímọ́ mẹ́ta:

Ní ti àdéhùn rẹ fún ara rẹ, owó rẹ̀ jẹ́ ohun tí a sún síwájú, kò sí ẹni tí ó rí i, ó sì ṣeé dúnàádúrà lé lórí ní gbogbo ìgbà: «Láti ọ̀la».

Ìdí nìyí tí àwọn àdéhùn wa fún ara wa fi ń kú lọ ní kẹ̀rẹ̀kẹ̀rẹ̀. Kìí ṣe nítorí pé a jẹ́ elékèé, bí kò ṣe nítorí pé wọ́n bí wọn láìsí ẹlẹ́rìí. Tàbí bí a ti ṣe rò bẹ́ẹ̀.

Láti ìgbà èwe rẹ̀ ni Karim ti ń rìn lórí àwọn òfin bàbá rẹ̀ àti àwọn àkókò ìyá rẹ̀ láìsí àríyànjiyàn; ó máa ń sọ pé «Dájúdájú» lẹ́yìn náà ó máa ń ṣe é. Ní yunifásítì kò ní kùnà nínú ẹ̀kọ́ tí wọ́n ti pe orúkọ rẹ̀. Ní ti ohun tí ó ṣe àdéhùn rẹ̀ fún ara rẹ̀, kò sí ẹni tí ń bi í léèrè nípa rẹ̀.

Karim kìí sì í ṣe àpẹẹrẹ tó ṣọ̀wọ́n. Ònkọ̀wé Gretchen Rubin, nínú ìwé rẹ̀ The Four Tendencies, pe irú àwọn wọ̀nyí ní «Àwọn tó ń mú àdéhùn ṣẹ fún àwọn ẹlòmíràn»: wọ́n ń mú ohun tí àwọn ènìyàn ń retí lọ́wọ́ wọn ṣẹ ní ìrọ̀wọ́-ìrọ̀sẹ̀, wọ́n sì ń kọsẹ̀ nínú ohun tí wọ́n ń retí lọ́dọ̀ ara wọn1.

Nínú ìwádìí kan tí ó ṣe lórí àwọn ará Amẹ́ríkà, àwọn ni wọ́n pọ̀ jùlọ: 41%. Ìpínsísọ̀rí rẹ̀ sì jẹ́ àkàwé gbajúmọ̀ tí ó rọrùn, kìí ṣe ẹ̀kọ́-ìmọ̀ tí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀. Ṣùgbọ́n ta ni nínú wa tí kò rí ara rẹ̀ nínú àpèjúwe yìí?

Àwọn onímọ̀-ìjìnlẹ̀ ọkàn ń pe ìkóra-ẹni-níjàánu tí a yá yìí ní «ìṣàkóso láti ìta»: a ń mú un ṣẹ nítorí pé ẹnì kan ń ṣọ́ wa. Wọ́n sì ń pe ohun tí ó kù fún wa ní «ìṣàkóso láti inú»: a ń mú un ṣẹ nítorí pé ọ̀ràn náà ti di apá kan nínú wa, nípasẹ̀ ìgbàgbọ́ nínú ìtóbi iṣẹ́ náà, kìí ṣe ẹ̀rù àbùkù láti inú2. Báwo wá ni òfin náà yóò ṣe di òfin tìrẹ gan-an? A ó padà sí èyí nínú Apá Kejì, nínú orí 8.

Àìsí ẹlẹ́rìí kò sì ba àwọn àdéhùn wa nìkan jẹ́; ó tún lè yí ọ̀rọ̀ wa padà pẹ̀lú. John Suler sọ nípa bí ìkóra-ẹni-níjàánu ṣe lè dín kù lórí ayélujára nígbà tí ànímọ́ bá fi ara sin tàbí tí ojú kò bá hàn. Èyí sì lè ṣí ilẹ̀kùn sí ìtúsílẹ̀ àti ìrànlọ́wọ́, tàbí sí ọ̀rọ̀ tó dunni wọra; kìí ṣe gbogbo ohun tí a ń sọ níbẹ̀ ló ń fi ara tòótọ́ hàn3. Nínú àwọn àdánwò pàtó kan, ìrẹ́jẹ pọ̀ sí i pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ tí kò mọ́lẹ̀ dáadáa, ìwà ìmọtara-ẹni-nìkan sì pọ̀ sí i nígbà tí wọ́n wọ dígí ojú tí ń dènà oòrùn, èyí tó gbẹ̀yìn yìí sì ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ìmọ̀lára àwọn olùkópa pé wọ́n fi ara sin4. Pẹ́ kí èyí tó wáyé, Glaucon nínú ìjíròrò Plato sọ oruka Gyges, èyí tí ń fi ẹni tó wọ̀ ọ́ pamọ́, di ìbéèrè nípa ìṣe nígbà tí kò sí ẹni tí ó rí ọ; àdánwò èrò ni, kìí ṣe ìwádìí ìmọ̀5.

Ní ìkópa eré tó tẹ̀lé ìbéèrè «Kí lo kọ?», agbábọ́ọ̀lù kan ṣe àṣìṣe nínú ìgbésẹ̀ kan, Karim sì kọ ìdáhùn tó dunni wọra lẹ́yìn náà ó dáwọ́ dúró. Ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ nínú ẹgbẹ́ náà ṣáájú rẹ̀, ó sì kọ sí agbábọ́ọ̀lù náà pé: «Tún ìgbésẹ̀ náà ṣe, ẹ jẹ́ ká tún gbìyànjú lẹ́ẹ̀kan sí i». Karim pa ìdáhùn rẹ̀ rẹ́, ó sì ṣe òfin kúkúrú kan fún ara rẹ̀: N ó kọ sí àjèjì gẹ́gẹ́ bí mo ti ń kọ sí ẹni tó mọ orúkọ mi.

Àdéhùn Kejì: Kí O Wà Ní Ààyè Rẹ

Ní ilé Karim, wọ́n máa ń gba iná fún fóònù nínú ilé-ìdáná, ìyá rẹ̀ sì máa ń béèrè ní agogo mẹ́wàá pé: «Ṣé o kò ní sùn bí?». Ní ilé-ìgbé akẹ́kọ̀ọ́, agogo mẹ́wàá dé nígbà tí ó wà pẹ̀lú àwọn ọ̀dọ́ ilé-ìgbé ní ilé-oúnjẹ. Kò sí ẹni tí ó dìde.

Ó sọ fún ara rẹ̀ pé: «Ààbọ̀ wákàtí míràn». Ó sì padà ní agogo kan, pẹ̀lú àárẹ̀, ó sì tẹ «Sùn díẹ̀» ní òwúrọ̀ ní ẹ̀ẹ̀márùn-ún.

Àṣà kìí gbé inú wa nìkan. Ó tún ń gbé nínú ààyè náà pẹ̀lú: nínú yàrá, ìmọ́lẹ̀ tí a pa, fóònù tí ó jìnnà sí ibùsùn, àti ìbéèrè ìyá. Nínú ìwádìí kan tó tọpinpin àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n kó lọ sí yunifásítì tuntun, àwọn àṣà àtijọ́ wọn dúró gbọingbọin nígbà tí àyíká wọn bá ṣì jọ ohun tí wọ́n mọ̀ lára, wọ́n sì fọ́nká nígbà tí ó bá yí padà6.

Ní ìta ilé sì ni nǹkan míràn ń ṣọ́ wa: ojú àwọn ènìyàn. Ṣùgbọ́n mélòó nínú wọn ló ń fiyèsí wa ní gidi?

Nínú àdánwò kan tó múni rẹ́rìn-ín, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọ ẹ̀wù àwọ̀tẹ́lẹ̀ tó ń tini lójú, wọ́n sì wọ gbọ̀ngàn tí àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn wà nínú rẹ̀7. Wọ́n retí pé nǹkan bí ààbọ̀ àwọn tó wà níbẹ̀ ló kíyèsí ẹ̀wù náà. Òtítọ́ sì ni pé àwọn tó kíyèsí i kò ju ìdámẹ́rin lọ.

A máa ń fojú bù iye àwọn tó ń ṣọ́ wa ní àṣejù. Ẹ̀rù ojú tí kò tilẹ̀ lè wá rárá sì tó láti mú wa sún nǹkan síwájú. Ẹlẹ́rìí tí o yàn ń ràn ọ́ lọ́wọ́; ṣùgbọ́n àwọn ojú tí o fojú inú wò ń dá ọ dúró.

Ní ti ẹni tí ó dìde láti ilé-oúnjẹ ní agogo mẹ́wàá, ó ti parí ìpinnu rẹ̀ kí ó tó jáde: ìgbà wo ni yóò dìde, àti kí ni yóò sọ. Kò sì ní tún dúnàádúrà níwájú tábìlì kọ̀ọ̀kan mọ́.

Àdéhùn Kẹta: Kí Àkókò Ìkẹyìn Súnmọ́lé

Karim fi iṣẹ́ ẹ̀kọ́ náà sílẹ̀ ní ìṣẹ́jú kan ṣáájú àárín òru. Lẹ́yìn náà ó rí ìlà sísáré nínú àkójọ «Ọdún yìí» láìsí ọjọ́ tàbí wákàtí, ó sì tì í.

Kí wá ni ìṣòro náà, níwọ̀n bí ohun gbogbo ti ń parí nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín?

Kọ́kọ́ kíyèsí ohun tó mú kí ó parí rẹ̀: àkókò ìkẹyìn. Láìsí àárín òru, iṣẹ́ náà ìbá wà ní ṣíṣí sílẹ̀. Àkókò ìkẹyìn jẹ́ ẹlẹ́rìí ti irú míràn: kò ní ojú, ṣùgbọ́n kìí dúnàádúrà. Ìdí nìyí tí o fi ń ṣe ohun tí o kò ṣe fún ara rẹ fún àwọn ènìyàn. Àdéhùn rẹ fún ara rẹ kò ní àárín òru.

Ní ìwádìí kan tó tọpinpin àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yunifásítì jálẹ̀ sáà ẹ̀kọ́ kan, àwọn tó ń fàkókò gùn dín kù ní ìdààmú ní ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀. Lẹ́yìn náà wọ́n wá di àwọn tó ní ìdààmú àti àìsàn jùlọ ní òpin rẹ̀, àwọn máàkì wọn sì dín kù jùlọ8.

Iṣẹ́ tí a sún síwájú kìí parẹ́. Ó máa ń wà ní ṣíṣí sílẹ̀ nínú orí rẹ, ó sì máa ń kàn lù ọ́ ní gbogbo ọjọ́. Àwọn olùwádìí ti rí i pé àwọn àfojúsùn tí a kò tíì parí máa ń wọ inú èrò rẹ nígbà tí o bá ń ṣe nǹkan míràn lọ́wọ́, àti pé ètò pàtó kan, ìgbà wo àti níbo, tó láti mú kí wọ́n dákẹ́ rọ́rọ́9.

Nígbà tí O Bá Dáwọ́ Gbígba Ara Rẹ Gbọ́ Dúró

Àdéhùn tí a ba jẹ́ kìí sọnù nìkan. Ó máa ń kó apá kékeré kan nínú ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ sí ọ̀rọ̀ rẹ lọ pẹ̀lú rẹ̀.

O máa ń sọ ní ìgbà kẹwàá pé: «Láti Ọjọ́ Àbámẹ́ta n ó bẹ̀rẹ̀». Ní inú rẹ sì ni ohùn kan wà tó mọ àbájáde rẹ̀ kí Ọjọ́ Àbámẹ́ta tó dé, nítorí ó ti gbọ́ tí o sọ ọ́ ní ẹ̀ẹ́mẹsàn-án tẹ́lẹ̀.

Onímọ̀-ìjìnlẹ̀ ọkàn Albert Bandura pe ìgbẹ́kẹ̀lé yìí ní «agbára láti ṣe àṣeyọrí fúnra ẹni»: ìgbàgbọ́ rẹ pé o lè ṣe ohun tí o ní èrò láti ṣe10. Ó sì rí i pé orísun rẹ̀ tó lágbára jùlọ kìí ṣe ọ̀rọ̀ àwọn olùfúnni-níṣìírí, tàbí àwọn ìtàn àwọn tó ṣe àṣeyọrí, bí kò ṣe àwọn ìrírí rẹ gan-an: àwọn ìgbà tí o sọ pé «N ó ṣe é», lẹ́yìn náà tí o sì ṣe é.

Ìdí nìyí tí a fi ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àdéhùn kékeré kan ṣoṣo. Mímú un ṣẹ máa ń mú kí o tún bẹ̀rẹ̀ sí í gba ara rẹ gbọ́ lẹ́ẹ̀kan sí i.

Àdéhùn pẹ̀lú Ara Rẹ

Púpọ̀ nínú àwọn àdéhùn wa jẹ́ èrò tó ṣí sílẹ̀: «N ó sáré», «N ó kàwé», «N ó tètè sùn». Èrò tó ṣí sílẹ̀ sì ni a máa ń pinu rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i lójoojúmọ́, ní gbogbo ààyè, níwájú gbogbo ìtẹ̀mọ́lẹ̀.

Kí wá ni àyànfẹ́ míràn fún èrò tó ṣí sílẹ̀? Kí o parí ìpinnu náà lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo, kí o tó nílò rẹ̀. Àwọn onímọ̀-ìjìnlẹ̀ ọkàn ń pe èyí ní «èrò ìmúṣẹ»: gbólóhùn kan ní ìrísí «Bí… nígbà náà…» tí ó so ìṣe pọ̀ mọ́ àkókò àti ààyè11.

Ní ọ̀kan nínú àwọn àdánwò, wọ́n ní kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ ìròyìn kan láàárín ọjọ́ méjì ní àsìkò ìsinmi. Àwọn tí wọ́n ti pinu ṣáájú nípa ìgbà wo àti níbo ni wọn yóò ti kọ ọ́, nǹkan bí ìdámẹ́ta-mẹ́rin nínú wọn ló parí rẹ̀, ní ìfiwéra pẹ̀lú nǹkan bí ìdámẹ́ta péré nínú àwọn tí kò pinu rẹ̀ ṣáájú12.

Karim tún ṣí àkọsílẹ̀ náà lẹ́ẹ̀kan sí i, ó sì ya òwúrọ̀ Ọjọ́ Àìkú sọ́tọ̀ fún sísáré, kíkàwé, àti èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ó lo ààbọ̀ wákàtí láti fi àwọ̀ ṣe àtẹ náà. Lẹ́bàá ilẹ̀kùn, ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ nínú yàrá bi í léèrè pé: «Ṣé gbogbo èyí ni o fẹ́ ṣe kí ẹ̀kọ́ tó bẹ̀rẹ̀?». Ó sọ pé: «N ó gbìyànjú». Ó wo bàtà rẹ̀ ní ìsàlẹ̀ àpótí aṣọ, kò sì mú un jáde. Orúkọ Ọjọ́ Àìkú wà lórí ojú-fóònù, ṣùgbọ́n wákàtí kò sí níbẹ̀, wọn kò sì fohùn ṣọ̀kan lórí ohun tí yóò bi í léèrè nípa rẹ̀. Nígbà tí agogo ẹ̀kọ́ dún ní òwúrọ̀ tó tẹ̀lé e, Karim dìde lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ó kọjá lẹ́gbẹ̀ẹ́ àkọsílẹ̀ alálàáfíà náà bí ó ti ń ti fóònù pa, kò sì ṣí i.

Ìgbà tí o lè lò ó: Nígbà tí o bá ń mú un ṣẹ fún àwọn ẹlòmíràn tí o sì fi àdéhùn rẹ fún ara rẹ sílẹ̀ ní ṣíṣí sílẹ̀. Àkókò tí a nílò: Ìṣẹ́jú márùn-ún láti pèsè àdéhùn kan péré sílẹ̀, lẹ́yìn náà ọ̀sẹ̀ kan láti dán an wò.

  1. Sọ ọ́ di àkókò pàtó: Ọjọ́ kan, wákàtí kan, àti ààyè kan. «Ọjọ́ Àìkú, agogo mẹ́fà òwúrọ̀, ọgbà ìtura», tàbí ìṣẹ́jú mẹ́wàá ti eré-ìdárayá lẹ́gbẹ̀ẹ́ ibùsùn bí jíjáde kò bá bára dé ọ. Bí àkókò rẹ kò bá sì jẹ́ tìrẹ, nítorí ọmọ kékeré tàbí iṣẹ́ ajùmọ̀pín-wákàtí, yan àkókò tó kéré jùlọ tó máa ń tún wáyé: ìṣẹ́jú márùn-ún lẹ́yìn tí ọmọ bá sùn, tàbí ní àsìkò ìsinmi iṣẹ́.
  2. Pèsè ètò kan sílẹ̀ fún ìta ilé: «Bí àwọn ọ̀rẹ́ mi bá dúró ní ilé-oúnjẹ lẹ́yìn agogo mẹ́wàá, n ó dìde, n ó sì sọ pé: Mo ní àdéhùn kan ní òwúrọ̀».
  3. Fún un ní ẹlẹ́rìí kan: Ọ̀rẹ́ kan tó mọ àkókò náà tí yóò sì bi ọ́ léèrè nípa rẹ̀. Bí o kò bá sì rí ẹnì kankan, fi ewé-ìwé kan tó hàn kedere sílẹ̀ tí o ti máa ń fi àmì sí i lójoojúmọ́.
  4. Bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní kékeré, ní àwọn ìṣẹ́jú àkọ́kọ́ ti àkókò rẹ̀: Ohun tí o bá parí ní kùtùkùtù, kódà ní ìṣẹ́jú méjì péré, kìí dúró ní ṣíṣí sílẹ̀ nínú orí rẹ.

Bí àwọn ìgbésẹ̀ náà bá dà bí ohun tó pọ̀ fún ọ, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ẹyọ kan nísinsìnyí. Fi ránṣẹ́ sí ọ̀rẹ́ kan pé: «Láti Ọjọ́ Àìkú, n ó máa sáré ní agogo mẹ́fà. Bi mí ní gbogbo Ọjọ́ Àìkú pé: Ṣé o sáré?»

Bí o bá ṣubú: Má ṣe ka ọ̀sẹ̀ náà sí ohun tó sọnù; kọ àìsí níbẹ̀ sílẹ̀ bí ó ti ṣẹlẹ̀ gẹ́lẹ́, kí o sì wá àdéhùn tí kò sí: Ẹlẹ́rìí náà bí, ààyè náà bí, àbí àkókò náà? Tún un ṣe, kí o sì padà wá ní àkókò tó kàn.

Karim fi ránṣẹ́ sí ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ pé: «Ọjọ́ Àìkú. Agogo mẹ́fà. Ọgbà ìtura. Bi mí pé: Ṣé o sáré?». Ó gbé bàtà sí lẹ́bàá ilẹ̀kùn ní alẹ́ Ọjọ́ Àbámẹ́ta, ó sì sọ agogo náà ní orúkọ àkókò náà. Ní Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ ó jáde, ó sì padà wá kí ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ tó jí. Ó fi àmì kékeré kan sí orí ewé-ìwé tí ó yà sọ́tọ̀ fún sísáré.

Ní Ọjọ́ Àìkú kejì ó sùn pẹ́ nínú eré títí di agogo mẹ́ta. Nígbà tí agogo dún, ó tẹ sùn díẹ̀, ó sì dúró sí orí ibùsùn. Ní ìrọ̀lẹ́ ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ń pọn ife omi, ó sì bi í léèrè pé: «Ṣé o sáré?». Karim sọ pé: «Rárá». Ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ kò sọ nǹkan kan. Etí Karim gbóná, ó sì na ọwọ́ rẹ̀ sí ewé-ìwé láti fi àmì sí i, lẹ́yìn náà ó kọ odo. Ó padà sí ìlà «Bí o bá ṣubú». Àkókò kò kùnà, bẹ́ẹ̀ ni ẹni tí yóò bi í léèrè kò kùnà; bàtà rẹ̀ ni ó ti wọ́ sábẹ́ àpò aṣọ fífọ̀. Ó mú un jáde, ó gbé fóònù sórí tábìlì jìnnà sí ibùsùn, ó sì pinu láti pa eré náà ní tìkánkán ní alẹ́ tó ṣáájú sísáré.

Ní Ọjọ́ Àìkú kẹta ó dìde láti pa agogo, bàtà náà sì ni ohun àkọ́kọ́ tí ẹsẹ̀ rẹ̀ tẹ̀. Ó sọ fún ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ nígbà tí ó padà dé pé: «N kò nílò àdéhùn tuntun. Mo pèsè àkókò mi sílẹ̀». Ó so ewé-ìwé náà mọ́ ara ògiri lókè tábìlì iṣẹ́; àmì wà lórí rẹ̀, lẹ́yìn náà odo, lẹ́yìn náà àmì kejì.

Àwọn Dígí Méjì

Ìbéèrè méjì péré, kìí ṣe àkójọ:

  1. Kí ni àdéhùn tí o kìí yẹ̀ rárá fún àwọn ènìyàn, àti kí ni àdéhùn fún ara rẹ tí o ti yẹ̀ jùlọ? Gbé wọn lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wọn: Àdéhùn wo ni èkíní ní tí èkejì kò ní?
  2. Lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ kan tí o fún èkejì ní àkókò àti ẹlẹ́rìí kan: Ṣé ó dúró gbọingbọin? Bí ó bá sì ṣubú, àdéhùn wo ló kùnà ní àkókò yìí?

Ní alẹ́ tí ó ṣáájú ọjọ́ kìíní oṣù, Lina ṣí àpò-ìwé «Àwọn ìpèníjà» lórí fóònù rẹ̀, ó sì kọ àkọlé tuntun kan: «Ìpèníjà Ọgbọ̀n Ọjọ́». Ó gbé déètì náà lọ sí ààyè àkọ́kọ́, gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe ní àwọn oṣù tó kọjá.

Àwọn Ìtọ́kasí (12)
  1. 1Rubin, G. (2017). The Four Tendencies. Harmony Books.
  2. 2Ryan, R. M., & Connell, J. P. (1989). Perceived locus of causality and internalization: Examining reasons for acting in two domains. Journal of Personality and Social Psychology, 57(5), 749–761.
  3. 3Suler, J. (2004). The online disinhibition effect. CyberPsychology & Behavior, 7(3), 321–326. https://doi.org/10.1089/1094931041291295
  4. 4Zhong, C.-B., Bohns, V. K., & Gino, F. (2010). Good lamps are the best police: Darkness increases dishonesty and self-interested behavior. Psychological Science, 21(3), 311–314. https://doi.org/10.1177/0956797609360754
  5. 5Plato. Republic, Book II, 359c–360d. Translated by Benjamin Jowett. https://classics.mit.edu/Plato/republic.3.ii.html
  6. 6Wood, W., Tam, L., & Guerrero Witt, M. (2005). Changing circumstances, disrupting habits. Journal of Personality and Social Psychology, 88(6), 918–933.
  7. 7Gilovich, T., Medvec, V. H., & Savitsky, K. (2000). The spotlight effect in social judgment: An egocentric bias in estimates of the salience of one's own actions and appearance. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 211–222.
  8. 8Tice, D. M., & Baumeister, R. F. (1997). Longitudinal study of procrastination, performance, stress, and health: The costs and benefits of dawdling. Psychological Science, 8(6), 454–458.
  9. 9Masicampo, E. J., & Baumeister, R. F. (2011). Consider it done! Plan making can eliminate the cognitive effects of unfulfilled goals. Journal of Personality and Social Psychology, 101(4), 667–683.
  10. 10Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215.
  11. 11Gollwitzer, P. M. (1999). Implementation intentions: Strong effects of simple plans. American Psychologist, 54(7), 493–503.
  12. 12Gollwitzer, P. M., & Brandstätter, V. (1997). Implementation intentions and effective goal pursuit. Journal of Personality and Social Psychology, 73(1), 186–199.