Өзүңдөн баш тартуу
Бул бапты китеп окугандай окуңуз: барактар оодарылат, токтогон жериңиз сакталат.Бул бапты китептен ачуу

Экинчи бөлүм

Өзүбүздү сылык алдаганда

Эң коркунучтуу айла-амалдар — башкалардын бизге кылганы эмес, жылмайып туруп өзүбүзгө өткөрүп жибергендерибиз: «эртең» деген ат менен ыңгайлуу создуктуруу, ар бир кемчиликке шылтоо тапкан ички жактоочу, артынан бошоңдук ээрчип бузган жакшы иш жана өзүбүздүкү деп ойлоп жүргөн, бирок башкаларга таандык ишенимдер. Бул бөлүмдө биз мындай амалдарга токтоолук менен туруштук беребиз.

Бешинчи бап

Досум «эртең»

Эмне үчүн маанилүү экенин биле туруп, кийинкиге калтырабыз?

Линанын телефонунда беш жылдан бери бир сүйлөм бар, аны бир телефондон экинчисине көчүрүп жүрөт: «Бардыгы тынчыгандан кийин, дизайн курсун баштайм». Бир кечте ал аны ачты, жана биринчи жолу бир нече жылдан бери жаппады. Анын астында тиш доктурунун убактысы жана карындашынын белеги. Үстүндө — бейшемби иш тизмеси.

Ашканадан күйөөсү чакырды: «Финансы министри чайга муктаж беле?» Ал: «Бош жумага муктаж» деди. Ал чайды алып келди, кичинекей табакка койду, анан столдун четине отурду. Лина манжасын курстун сүйлөмүнө жөткөрдү. Аны жазган күнү өзүнө айтты: «Турмушка чыккандан кийин». Турмушка чыккандан кийин, үй орношкондон кийин деп ойлоду. Анан кызматка көтөрүлгөндөн кийин болду. Көтөрүлүү келди, сүйлөм ошол жерде калды.

Столдун тартмасынан эски дептерди алды. Чайдын жанына койду, ачкан жок. Курстун сайтын ачты: үч ак катак жана төлөө баскычы. Катакчаларга карап, сайтты жаап, күйөөсүнө: «Эртең» деди.

Сенин телефонуңдун эскертмелер тизмесинде бир сүйлөм бар, ал жерде көп жылдан бери жашайт: «Эртең баштайм». Эски телефондон жаңысына көчүрдү. Бир тамгасы да өзгөрбөдү.

Анда эмне үчүн бул «эртеңге» — эч качан көргөн эмес адамга ишенебиз?

Кечиктирүү жөн гана жалкоолук эмес, азыр сени бузуп турган сезимден качуу болушу мүмкүн. Ошондо тапшырманы «мен эртең» деген адамга ыргытабыз. Аны күчтүү, азыраак алек деп элестетебиз. Ал келгенде, сен болосуң, ошол эле чарчоо менен, бир тапшырма көп тизмеде.

Пирс Стил өзүнүн «Кечиктирүү теңдемеси» китебинде кечиктиргенибиздин артындагы ондогон изилдөөлөрдү карап чыгат.1

Беш мүнөттөн кийин басаңдаган дары

Жалпы ой: кечиктирүү убакытты башкаруудагы кемчилик. Бирок изилдөөчүлөр аны башкача караштан карашкан: азыркы маанайды оңдоо каражаты, кийин убакытты башкаруу эмес.2

Акыркы кечиктирген тапшырмаңды эстегин. Ал жөнүндө кандай сезим: жалыгуу, же ийгиликсиздик коркунучу, же анын баалуулугуна шек? Аны жабып, башка бир нерсе ачканда, жеңилдик дароо келет.

Сен ошону кечиктиргениң үчүн сыйлык алып жатасың.

Эгер маанайың ар күнү оорлоп турса, мезгилдүү кечиктирүү төмөн маанай же депрессия, же көңүл туруктуулугунун кыйынчылыгы менен байланышкан болушу мүмкүн; бул жерде бул бапка караганда адис сага көбүрөөк жардам берет.

Эртеңки күндөгү бөтөнчө адам

Функционалдык МРТ изилдөөсүндө катышуучулар өздөрүн азыр жана он жылдан кийин сүрөттөөчү сапаттарды, ошондой эле эки убакытта белгилүү адамды сүрөттөөчү сапаттарды баалашты. Өзүн келечектеги өзүнө ойлонганда, өзүн азыркыдай ойлогондон азыраак өзү жөнүндөгү ой жүгүртүү аймагы иштеди.3

Келечектеги өзүңдөн алыстыгыңды сезиши мүмкүн, бөтөн адам жөнүндө ойлогондой4, ошондуктан бүгүн көтөргүсү келбеген жүгүн оңой эле ага жүктөйсүң.

Мээң колуңдагыны келечектегиден көбүрөөк баалайт; бул «азыркыга бурмалоо» деп аталат.5

Бул бардык кечиктирүү коркунучтуу дегени эмес беле? Жок.

Айрым учурда кечиктирүү чындап акылдуу чечим: айлыгыңды күтүп турасың, керек нерсени сатып алуу үчүн, же суукту айыгып, кайра чуркоо үчүн күтөсүң.

Акылдуу кечиктирүүнүн шарты так аталат. Ал эми качуунун шарты бүдөмүк: «Бардыгы тынчыгандан кийин» же «Жашообузду тартипке салганда».

«Эки нерсе бар, көптөгөн адамдар ошолордо алдангандыр: ден соолук жана бош убакыт» (Бухари, 6412)6.

Эртеңки күн менен чыныгы достук

Сен «Мен эртең» менен достукту баштайсың, аны менен баарын жүктөбөй, жеңилдетип баштайсың.

Томас Карлайл жазган: «Сенден эң жакын турган милдетти аткар, ал милдет экенин билгениң! Экинчи милдетиң ошондо өзү айкын болот»7.

Үч ак катак

Бейшемби ишин бүтүрөр алдында Лина каттоо барагын дагы бир жолу ачты. Кагазга жазды: «Бүгүн кечинде каттайм, баарын тартипке келтирем». Күйөөсүнө: «Бул жолу кечиктирбейм» деди. Ал сурады: «Биринчи эмне?» Ал узун тизмеге карады: курстун акчасы, сабак убактысы, дизайн программасы, столдогу орун. Кагазды арт жагына бурду. Бош. Телефонга колун созуп башка арзан курс издеди, кайра чайдын жанына койду. Бетиндеги барактагы ысым катагы ак бойдон калды. Ал эми бүгүнкү убада кагаздын бетин толтурду.

Качан колдонуу керек: «Эртең» деген убада так шарты жок кайталанганда.

Узактыгы: жазуу үчүн беш мүнөт, биринчи аракет үчүн эки мүнөт, андан кийин бир жумадан кийин кайра карап чыгуу.

  1. Бөтөн адам менен таанышуу: эртеңкиге калтырган нерсеңди жаз: «Ал ойгонуп, отчет жазылбаганын көрөт, таңын менин ордума тынчсыздануу менен өткөрөт».
  2. Тапшырманы кичирейт: «Курска жазылам» эмес, «Сайтты ачам, ысым менен почтаны толтурам, эки мүнөттө, бул баракты жаап койгонума чейин» деп жаз.
  3. Кечиктирүү эсебин жаз: убаданын жанына канча жолу кайталаганыңды эсептеп, кийинки жумада ар бир жаңы жолду жаз. Андан кийин башталышты жакын убакытка байла, мисалы кийинки кофе чөйчөгүнө.

Эгер мүдүрүлсөң: сезим кайтканын аташ, биринчи аракетти кайра кичирейтип, жакын убакытты белгиле.

Лина аты менен почтасын эки мүнөттө толтурду. Төлөм катагында токтоду; чыгымдар тизмесин ачып, курс баракчасын жапты. Күйөөсү экраны өчүп жатканын көрдү: «Кайда жеттиң?» Ал жооп берди: «Төлөп алып, кийин катышпай калуудан корком».

«Эгер мүдүрүлсөң» сабына кайттым. Арт жагында сезимди жаздым, андан кийин кичирээк аракет: кымбаттык бөлүгүн текшерүү, эртең кофе чөйчөгүнөн кийин. Ошол түнү башка курс издеген жок. Аты менен почтасын сактап койду.

Эртеси күйөөсү чөйчөгүн табакка койгондо, Лина төлөө баракчасын ачты. Толтурду. Биринчи сабактын күнү үч жумадан кийин, шаршемби кечинде белгиленди. Датаны бейшемби ишинин тапшырмасынын жанына жазды, бош күндүн ичине эмес, ал жөнүндө ойлоп койгон. «Катаны толтуруу үчүн тынч жума керек эмес» деди.

Күйөөсү сурады: «Атаң? Качан айтасың?» Лина календарды манжасы менен басты: «Биринчи сабактан кийин».

Бөтөн адам менен жолугушуу

Эскертмелер колдонмосун ач, ал жерден эски «эртең» деген сүйлөмдү тап. Андан кийин бир суроо: аны кечиктиргенде кайсы сезимден качасың? Жалыгуудан? Ийгиликсиздик коркунучунан? Ага татыктуу экенине шектенүүдөнбү?

Азыр ошондон кичинекей бөлүгүн аткарсаң, бул баракты жабардан мурун, анын астына эртеңкиге сап жаз: «Мен аны сен үчүн баштадым, аягына чыгар».

Бир жумадан кийин ошол сапка кайтып кара: кичирейтип тапшырма кылганыңда, сезим кичирейдиби, же сен аныктай албаган бир шартты күтүп жатасыңбы?

Ошол эле кечте Линанын телефон экраны «Атам» деген аты менен жанды. Анын алдында университеттик дептер логотиптер барагында ачык турду. Атка карады, колун телефонго созган жок. Аты экран жанганча күйүп турду.

Булактар (7)
  1. 1Steel, P. (2011). The Procrastination Equation: How to Stop Putting Things Off and Start Getting Stuff Done (1st U.S. ed.). Harper.
  2. 2Sirois, F. M., & Pychyl, T. A. (2013). Procrastination and the priority of short-term mood regulation: Consequences for future self. Social and Personality Psychology Compass, 7(2), 115–127.
  3. 3Ersner-Hershfield, H., Wimmer, G. E., & Knutson, B. (2009). Saving for the future self: Neural measures of future self-continuity predict temporal discounting. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 4(1), 85–92.
  4. 4Hershfield, H. E. (2011). Future self-continuity: How conceptions of the future self transform intertemporal choice. Annals of the New York Academy of Sciences, 1235(1), 30–43.
  5. 5Laibson, D. (1997). Golden eggs and hyperbolic discounting. Quarterly Journal of Economics, 112(2), 443–478.
  6. 6Бухари, Сахих Бухари, хадис 6412. Хадистин тексти.
  7. 7Carlyle, T. (1833–1834). Sartor Resartus, Book II, Chapter IX: The Everlasting Yea. Project Gutenberg.