Sehil am «Jaŋngo»

E cinndel Lina konngol jogiingol duuɓi joy, eggodungol e makko gila e cinndel haa e cinndel goɗngol: «So geɗe ɗee deeƴii, mi fuɗɗotoo janngirde natgol». Kikiiɗe gooto o udditi ngol, laawol aranndewol gila e duuɓi o uddaani ngol. E les maggol saanga to safroowo nyiiye e dokkal miñiiko debbo. E dow maggol doggol golle Alhamisa.

Gila e defirde gorko makko noddi mo: «Mbele jaagorgal ngalu ina sokli ataaya?». O wi’i: «Ina sokli yontere meere». O addi kopo o, o fawi ɗum e dow mbalndi famɗundi, caggal ɗuum o jooɗii e daande taabal. Lina faatnini honndu mum e konngol janngirde ndee. Ñalnde o winndi ngol o haalannoo hoore makko: «Caggal dewgal». Nde o resi o waɗi fuɗɗoode ndee ko caggal deeƴre galle. Caggal ɗuum nde wonti caggal toowngol golle. Toowngol ngol arii, konngol ngol heddii e nokku mum.

O yaltini deftere ɓooynde ndee e drower taabal. O fawi nde sara kopo o, o udditaani nde. O udditi lowre janngirde ndee: cuuɗi tati daneeji e butoŋ njoɓdi. O ƴeeɓi cuuɗi ɗii, caggal ɗuum o uddi lowre ndee o haalani gorko makko: «Jaŋngo».

E doggol maandeeji e cinndel maa konngol hoɗngol ɗoon gila e duuɓi: «Jaŋngo mi fuɗɗotoo». A eggini ngol gila e cinndel kiiɗngel feewde e cinndel kesel. Hay harfeere wootere waylaaki e maggol.

Ko ngam ɗum en koolortoo joom oo «Jaŋngo», oo neɗɗo mo meeɗaa-en yiyde?

Ina gasa dagginal ngal wonde dogdu e kumpa muusngo jooni, wonaa yaafagol tan. En mberla golle ɗee e neɗɗo mo innirten «miin jaŋngo». En njokkora mo hono no o ɓuri en doole kadi o ɓuri en heɓde waktu. So o arii, ko kanko woni aan, e tampere wootere tigi, e doggol juutngol e gollal gootal ɓeydaangal.

Piers Steel ina hollita e deftere mum «The Procrastination Equation» teemedde wiɗtooji ɗaɓɓooje ko woni caggal dagginal meeɗen¹.

Safara Mo Deeyata Caggal Mintiiji Joy

Miijo lollungo wonde dagginal ko bonnde e yuɓɓo waktu. Kono wiɗtooɓe ƴeewii ngal e bannge ceertuɗo no feewi: feere ngam moƴƴinde kumpa maa jooni, wonaa ngam yuɓɓinde waktu maa caggal ɗuum².

Hol kumpa gollal cakkitiingal ngal nduñ-noo-ɗaa: hewtande, kulol fenaande, walla sikke e njaru maggal? So a uddii ngal a uddita huunde wonnde, fooftorde ndee yettoo e sahaa gooto.

Aɗa heɓa mbarroodi e dogde e maggal.

So tawii kumpa maa ina tekkiti kala ñalawma, dagginal duumiingal ina waawi seŋaade e kumpa leeyɗo walla suno mawngo, walla e caɗeele hakkille; ɗoo ganndo keeriiɗo wallat ma ko ɓuri ndee feccere.

Jano Gonɗo e Jaŋngo

E nder wiɗto huutornoongo natal fMRI, tawtoraaɓe ƴeewii sifaaji ɗi kolliti ko’e maɓɓe jooni e caggal duuɓi sappo, e sifaaji kollitooji neɗɗo lolluɗo e ɗiin saangaaji ɗiɗi fof. Dille nokku seŋiiɗo e miijaade e hoore mum ɓuri famɗude nde ɓe miijinoo e ko’e maɓɓe garooje ko ɓuri nde ɓe miijinoo e ko’e maɓɓe jooni³.

Aɗa waawi heɓde woɗɗere hakkunde maa e hoore maa garoore, hono no aɗa miijoo e neɗɗo goɗɗo⁴, ɗuum waɗa ina newoo fawde e makko ko a yiɗaa ɓamde hannde.

Tee hakkille maa ina mawnina ko woni e juuɗe maa ko ɓuri ko garoojum; ɗuum ko «fannu heɓaade jooni»⁵.

Mbele ɗuum firti kala dagginal ko dogdu? Alaa.

Sahaa e sahaa dagginal ko pellital ngal ñeeñal goonga: aɗa fada njoɓdi maa ngam soodde ko soklu-ɗaa, walla aɗa fada cellal maa e muraadu ngam ruttoraade dogdu.

Dagginal ngal ñeeñal ina jogii sarɗi mo inndirtaa e laaɓal. Kono dogdu sarɗi mum ko niɓɓo: «so geɗe ɗee deeƴii», walla «so mi feewnii nguurndam am».

«Neemaaji ɗiɗi ɗi yimɓe heewɓe majjintoo e majji: cellal e sahaa keɓaaɗo.» (Al-Bukhari 6412)⁶.

Sehilgal Goongawal e Jaŋngo

Sehilgal maa e «miin jaŋngo» fuɗɗortoo ko nde yaamnir-ɗaa mo, e nokku werlaade e dow makko kala huunde.

Thomas Carlyle winndi: «Waɗ kuugal ɓurngal ɓaditaade ma, ngal anndu-ɗaa ko kuugal maa; kuugal garoowal ngal laaɓanat ma» (firo e maana)⁷.

Cuuɗi Tati Daneeji

Hade makko timminde golle Alhamisa, Lina udditi hello binnditagol ngol kadi. O winndi e kaayitafee: «Mi winndat jemma, mi feewna kala huunde». O haalani gorko makko: «Oo sahaa mi duñotaako». O naamnii: «Hol ko woni huunde aranndeere?». O ƴeewi doggol juutngol: kaalis janngirde, waktu jaŋde, porogaraam natgol, e nokku dow taabal. O wayliti kaayitafee oo e ɓaawo. Hay huunde alaa heen. O jooɗɗini junngo e cinndel ngam ɗaɓɓude janngirde wonnde ɓurnde hoyde njaru, caggal ɗuum o ruttini ngel sara kopo o. E hello wonngo e yeeso makko suudu innde ndee heddii ina rawni. Aadi jemma oo noon hebbini yeeso kaayitafee fof.

Lina hebbini innde e iimeel e nder mintiiji ɗiɗi. To suudu njoɓdi o darii; o udditi doggol njoɓdi, o uddi hello janngirde ndee. Gorko makko yi’i seŋo ina nyiffa. O wi’i: «Hoto njetti-ɗaa?». O jaabii: «To kulol am wonde mi yoɓat caggal ɗuum mi ŋakka».

O ruttii e diidol «So a yanii». E ɓaawo kaayitafee o winndi kumpa o, caggal ɗuum gollal ɓurngal famɗude: teeŋtinde njaru njoɓdi, jaŋngo caggal kopo ataaya. O ɗaɓɓaani jemma o janngirde wonnde. O resi innde e iimeel ina hisi.

E jaŋngo, nde gorko makko fawi kopo mum dow mbalndi, o udditi hello njoɓdi. O timmini nde. Waktu jaŋde arannde feeñi caggal yontere tati, jemma Alarba. O winndi waktu o sara rokkugol golle Alhamisa, wonaa e ñalawma meere mo o miijotoo. O wi’i: «Mi soklaani yontere deeƴnde ngam hebbinde suudu».

Gorko makko naamnii: «E baaba maa? Hol nde kaalantaa mo?». O tiiɗtini honndu makko dow kaye waktuuji, o wi’i: «Caggal jaŋde arannde».

Saanga e Jano Oo

Uddit app maandeeji, ndaartu konngol «jaŋngo» ɓurngol ɓooyde e maggol. Caggal ɗuum naamnal gootal: Hol kumpa mo ndogataa nde nduñata-ɗaa ngol? Hewtande? Kulol fenaande? Sikke wonde a heƴaani ɗum?

So a timminii e maggol jooni feccere famɗunde, hade maa uddude ngoo hello, winndu e les maggol konngol ngam jaŋngo maa: «Mi fuɗɗanii ma ngol, timmin ngol».

Caggal yontere, rutto e ngoo konngol gootol: Mbele kumpa o famɗii nde famɗin-ɗaa gollal ngal, walla haa jooni aɗa fada sarɗi mo a waawaa inndirde?

E jemma gooto oo, seŋo cinndel Lina yayni e innde «Baaba». Deftere jaaɓi-haaɗtirde ina wonnoo udditiinde e yeeso makko e hello maandeeji. O ƴeewi innde ndee, o jooɗɗinaani junngo makko e cinndel. Innde ndee heddii ina yayna haa nyiffi.