Mijn vriend «morgen»

In Lina's telefoon staat een zin die al vijf jaar oud is en met haar meegaat van telefoon naar telefoon: «Zodra alles rustig is, begin ik met de ontwerpcursus». Op een avond opende ze hem, en voor het eerst in jaren sloot ze hem niet. Daaronder staan de afspraak bij de tandarts en het cadeau voor haar zus. Erboven de taken voor donderdag.

Vanuit de keuken riep haar man: «Heeft de minister van Financiën thee nodig?». Ze zei: «Wat ik nodig heb is een lege week». Hij kwam met het kopje, zette het op een klein schoteltje en ging aan de rand van het bureau zitten. Ze schoof haar vinger naar de zin over de cursus. Toen ze hem schreef, zei ze tegen zichzelf: «Na het huwelijk». Toen ze trouwde, maakte ze het begin afhankelijk van een stabiel huis. Daarna werd het «na de promotie». De promotie kwam, en de zin bleef op dezelfde plek staan.

Ze haalde het oude notitieboek uit de bureaulade. Ze zette het naast het kopje, en opende het niet. Ze opende de website van de cursus: drie witte vakjes en een knop voor betaling. Ze staarde naar de vakjes, sloot daarna de website en zei tegen haar man: «Morgen».

In de notitie-app op je telefoon staat een zin die daar al jaren woont: «Morgen begin ik». Je hebt hem overgezet van een oude telefoon naar een nieuwe. Er is geen enkele letter veranderd.

Waarom vertrouwen we dan de eigenaar van dit «morgen», de persoon die we nooit hebben gezien?

Uitstel kan een vlucht zijn voor een vervelend gevoel van het moment, en niet alleen luiheid. We schuiven de taak door naar iemand die we «morgen-ik» noemen. We behandelen hem alsof hij sterker is dan wij en minder bezig. En wanneer hij komt, zal hij jij zijn, met vrijwel dezelfde vermoeidheid, en met één taak extra op de lijst.

Piers Steel bespreekt in zijn boek The Procrastination Equation tientallen studies die achter ons uitstel zoeken¹.

De pijnstiller die na vijf minuten werkt

Het gangbare idee is dat uitstel een storing in het tijdbeheer is. Maar onderzoekers hebben het vanuit een heel andere hoek bekeken: als een middel om je stemming nu te verbeteren, niet om je tijd later te beheren².

Welk gevoel had de taak die je hebt uitgesteld: verveling, angst om te falen, of twijfel of ze het waard is? Wanneer je haar sluit en iets anders opent, komt de opluchting meteen.

Je wordt beloond voor het ontvluchten ervan.

Als je stemming elke dag zwaarder wordt, kan chronisch uitstel samenhangen met een lage stemming of depressie, of met moeite om je aandacht vast te houden; dan helpt een deskundige meer dan dit hoofdstuk.

De vreemdeling in het morgen

In een studie met functionele MRI beoordeelden deelnemers eigenschappen die hen nu beschrijven, eigenschappen die hen over tien jaar beschrijven, en eigenschappen die een beroemd persoon op die twee tijdstippen beschrijven. De activiteit van een gebied dat verbonden is met zelfgerichte gedachten was lager wanneer ze aan hun toekomstige zelf dachten dan wanneer ze aan hun huidige zelf dachten³.

Je kunt een afstand voelen tussen jezelf en je toekomstige zelf, alsof je aan iemand anders denkt⁴. Dan is het makkelijk om hem op te zadelen met wat je vandaag niet wilt dragen.

En je brein waardeert wat binnen handbereik ligt meer dan wat later komt; dit is de «voorkeur voor het heden»⁵.

Betekent dit dat elk uitstel een vlucht is? Nee.

Soms is uitstel werkelijk een wijs besluit: je wacht op je salaris om te kopen wat je nodig hebt, of je wacht tot je van de verkoudheid bent genezen om weer te gaan hardlopen.

Wijs uitstel heeft een voorwaarde die je precies kunt benoemen. Vluchten heeft een vage voorwaarde: «Zodra alles rustig is», of «Zodra ik mijn leven op orde heb».

«Twee zegeningen worden door velen verspild: gezondheid en vrije tijd» (Al-Bukhari 6412)⁶.

Een echte vriendschap met morgen

Je vriendschap met «morgen-ik» begint wanneer je hem ontlast, in plaats van hem alles op te dragen.

Thomas Carlyle schreef: «Do the Duty which lies nearest thee, which thou knowest to be a Duty!» (vrije vertaling: doe de plicht die het dichtst bij je ligt, en waarvan je weet dat het je plicht is)⁷.

Drie witte vakjes

Voordat ze het donderdagswerk afrondde, opende Lina de inschrijvingspagina opnieuw. Ze schreef op een briefje: «Ik schrijf me vanavond in en regel alles». Ze zei tegen haar man: «Deze keer stel ik het niet uit». Hij vroeg: «Wat is het eerste?». Zij keek naar een lange lijst: het geld voor de cursus, het tijdstip van de les, het ontwerpprogramma en een plek op het bureau. Ze draaide het briefje om. Er stond niets op. Ze strekte haar hand naar de telefoon om een andere, goedkopere cursus te zoeken, en legde hem daarna weer naast het kopje. Op de pagina voor haar bleef het vakje voor de naam wit. Maar de belofte van vanavond vulde de hele bladzijde.

Lina vulde de naam en het e-mailadres in binnen twee minuten. Bij het betaalveld stopte ze; ze opende de lijst met uitgaven en sloot de cursuspagina. Haar man zag het scherm donker worden. Hij vroeg: «Waar ben je gebleven?». Ze antwoordde: «Bij mijn angst dat ik betaal en daarna wegblijf».

Ze keerde terug naar de regel «Als je valt». Op de achterkant van het briefje schreef ze het gevoel, en daarna een kleinere handeling: de voorwaarden van de termijn controleren, morgen na het kopje thee. Die nacht zocht ze geen alternatieve cursus. Ze bewaarde de naam en het e-mailadres.

De volgende dag, toen haar man zijn kopje op het schoteltje zette, opende ze de betaalpagina. Ze voltooide hem. De datum van de eerste les verscheen: over drie weken, op woensdagavond. Ze schreef het tijdstip naast de inlevering van het donderdagswerk, niet op een lege dag die ze zich voorstelde. Ze zei: «Ik heb geen rustige week nodig om een vakje in te vullen».

Haar man vroeg: «En je vader? Wanneer vertel je het hem?». Ze drukte haar vinger op de agenda en zei: «Na de eerste les».

Een afspraak met de vreemdeling

Open de notitie-app en zoek de oudste zin met «morgen» erin. Stel dan één vraag: welk gevoel ontvlucht je wanneer je hem uitstelt? Verveling? Angst om te falen? Twijfel of je hem verdient?

En als je er nu een klein stukje van afmaakt, voordat je deze pagina sluit, schrijf er dan onder een zin voor je morgen-ik: «Ik begon het voor jou, maak jij het af».

En een week later, kijk naar diezelfde zin terug: is het gevoel kleiner geworden toen je de taak verkleinde, of wacht je nog steeds op een voorwaarde die je niet kunt benoemen?

Diezelfde avond lichtte het scherm van Lina's telefoon op met de naam «Pap». Het notitieboek van de universiteit lag open op de bladzijde met de logo's. Ze keek naar de naam, en strekte haar hand niet uit naar de telefoon. De naam bleef branden tot hij doofde.