Người bạn mang tên “Ngày mai”

Trong điện thoại Lina có một câu đã năm năm tuổi, theo cô từ điện thoại này sang điện thoại khác: “Khi mọi việc ổn định, mình sẽ bắt đầu khóa học thiết kế”. Một tối, cô mở nó ra. Lần đầu sau nhiều năm, cô không đóng lại. Dưới câu ấy là lịch hẹn nha sĩ và quà cho người chị em ruột. Phía trên là danh sách công việc thứ Năm.

Từ bếp, chồng gọi: “Bộ trưởng Tài chính có cần trà không?”. Cô đáp: “Cần một tuần trống lịch”. Anh mang cốc đến, đặt trên một chiếc đĩa nhỏ rồi ngồi bên mép bàn. Cô đưa ngón tay đến câu về khóa học. Ngày viết câu ấy, cô tự nhủ: “Sau khi cưới”. Cưới rồi, cô dời lúc bắt đầu đến khi nhà cửa ổn định. Sau đó lại đến khi được thăng chức. Cô đã được thăng chức, câu ấy vẫn ở nguyên chỗ cũ.

Cô lấy cuốn sổ cũ từ ngăn kéo bàn, đặt cạnh cốc mà không mở. Cô vào trang web khóa học: ba ô trắng và một nút thanh toán. Cô nhìn chằm chằm vào các ô, rồi đóng trang và nói với chồng: “Ngày mai”.

Trong danh sách ghi chú trên điện thoại bạn có một câu đã ở đó nhiều năm: “Ngày mai mình bắt đầu”. Bạn chuyển nó từ điện thoại cũ sang điện thoại mới. Không một chữ nào thay đổi.

Vậy vì sao ta tin chủ nhân của “ngày mai” ấy, người ta chưa bao giờ gặp?

Trì hoãn có thể là chạy trốn một cảm giác khó chịu lúc này, không chỉ là lười. Ta ném nhiệm vụ cho người được gọi là “tôi của ngày mai”. Ta đối xử với người ấy như thể họ mạnh hơn, ít bận hơn. Khi ngày ấy đến, họ vẫn là bạn, cũng mệt gần như thế, với danh sách dài thêm một việc.

Piers Steel điểm lại trong cuốn “The Procrastination Equation” hàng chục nghiên cứu tìm hiểu điều đằng sau sự trì hoãn của ta¹.

Liều thuốc giảm đau giúp bạn dịu lại sau năm phút

Quan niệm phổ biến cho rằng trì hoãn là thiếu sót trong quản lý thời gian. Nhưng các nhà nghiên cứu nhìn nó từ góc hoàn toàn khác: một cách cải thiện tâm trạng ngay lúc này, thay vì quản lý thời gian về sau².

Nhiệm vụ gần nhất bạn hoãn lại gợi cảm giác gì: chán, lo thất bại, hay nghi ngờ giá trị của nó? Khi đóng nó lại và mở thứ khác, bạn lập tức thấy nhẹ nhõm.

Bạn được thưởng cho việc chạy trốn nó.

Nếu ngày nào tâm trạng cũng nặng nề, sự trì hoãn kéo dài có thể liên quan đến tâm trạng sa sút hoặc trầm cảm, hay khó tập trung. Lúc ấy, chuyên gia có thể giúp bạn nhiều hơn chương này.

Người lạ ở ngày mai

Trong một nghiên cứu dùng chụp cộng hưởng từ chức năng, người tham gia đánh giá những đặc điểm mô tả chính mình hiện tại và mười năm sau, cùng những đặc điểm mô tả một người nổi tiếng ở hai thời điểm ấy. Hoạt động ở một vùng liên quan đến suy nghĩ về bản thân thấp hơn khi họ nghĩ về mình trong tương lai so với khi nghĩ về mình hiện tại³.

Bạn có thể cảm thấy khoảng cách giữa mình và bản thân trong tương lai, như thể đang nghĩ về một người khác⁴, nên dễ giao cho người ấy điều bạn không muốn gánh hôm nay.

Đầu óc bạn đánh giá thứ đang có trong tay cao hơn thứ sẽ đến sau. Đó là “thiên lệch hiện tại”⁵.

Có phải mọi trì hoãn đều là chạy trốn không? Không.

Đôi khi trì hoãn quả thật là quyết định sáng suốt: đợi lương để mua thứ cần, hoặc đợi khỏi cảm để chạy bộ trở lại.

Trì hoãn sáng suốt có điều kiện mà bạn gọi tên chính xác. Còn chạy trốn có điều kiện mơ hồ: “khi mọi việc ổn định”, hay “khi mình sắp xếp lại cuộc sống”.

“Có hai ân huệ mà nhiều người lãng phí: sức khỏe và thời gian rảnh rỗi.” (Al-Bukhari 6412)⁶.

Một tình bạn thật sự với ngày mai

Tình bạn với “tôi của ngày mai” bắt đầu khi bạn giúp người ấy nhẹ gánh, thay vì ném mọi thứ sang họ.

Thomas Carlyle viết: “Hãy làm bổn phận gần bạn nhất, điều bạn biết là bổn phận của mình! Bổn phận thứ hai của bạn hẳn đã trở nên rõ hơn”⁷.

Ba ô trắng

Trước khi hoàn thành công việc thứ Năm, Lina lại mở trang đăng ký. Cô viết lên giấy: “Tối nay mình sẽ đăng ký và sắp xếp mọi thứ”. Cô nói với chồng: “Lần này em sẽ không hoãn”. Anh hỏi: “Việc đầu tiên là gì?”. Cô nhìn danh sách dài: tiền học, giờ học, phần mềm thiết kế, một chỗ trên bàn. Cô lật mặt sau tờ giấy. Không có gì. Cô đưa tay lấy điện thoại để tìm khóa khác rẻ hơn, rồi đặt lại cạnh cốc. Trên trang trước mặt, ô tên vẫn trắng. Còn lời hứa tối nay đã kín cả mặt giấy.

Lina điền tên và email trong hai phút. Đến ô thanh toán, cô dừng. Cô mở danh sách chi tiêu rồi đóng trang khóa học. Chồng thấy màn hình tắt, hỏi: “Em đến đâu rồi?”. Cô đáp: “Đến nỗi sợ trả tiền rồi lại bỏ học”.

Cô trở lại dòng “Nếu bạn vấp ngã”. Ở mặt sau tờ giấy, cô viết cảm giác ấy, rồi một hành động nhỏ hơn: kiểm tra số tiền của kỳ trả góp, ngày mai sau cốc trà. Tối ấy cô không tìm khóa thay thế. Cô giữ tên và email đã lưu.

Hôm sau, khi chồng đặt cốc của anh xuống đĩa, cô mở trang thanh toán. Cô hoàn tất. Lịch buổi học đầu hiện lên: ba tuần nữa, tối thứ Tư. Cô ghi giờ ấy cạnh hạn nộp công việc thứ Năm, không đặt nó vào một ngày trống mà mình tưởng tượng. Cô nói: “Em không cần một tuần yên ả để điền một ô”.

Chồng hỏi: “Còn cha em? Khi nào em kể với ông?”. Ngón tay cô dừng trên lịch. Cô đáp: “Sau buổi học đầu tiên”.

Một cuộc hẹn với người lạ

Mở ứng dụng ghi chú, tìm câu “ngày mai” cũ nhất trong đó. Rồi một câu hỏi thôi: bạn chạy trốn cảm giác nào khi hoãn nó? Chán? Sợ thất bại? Nghi ngờ mình xứng đáng với nó?

Nếu bây giờ bạn hoàn thành một phần nhỏ, trước khi đóng trang này, hãy viết bên dưới một câu cho mình ngày mai: “Tôi đã bắt đầu giúp bạn, hãy làm tiếp”.

Sau một tuần, trở lại câu ấy: cảm giác có nhỏ đi khi bạn thu nhỏ nhiệm vụ, hay bạn vẫn đợi một điều kiện không thể gọi tên?

Cũng đêm ấy, màn hình điện thoại Lina sáng lên tên “Cha”. Trước mặt cô, cuốn sổ thời đại học mở ở trang những logo. Cô nhìn tên ấy mà không đưa tay lấy điện thoại. Tên vẫn sáng cho đến khi màn hình tắt.