Sa Pagitan ng Bintana at Entablado

Isang gabi sa pagtatapos ng taglamig, naghihintay si Lina ng isang mensahe: ang sagot matapos ang interbyu niya para sa trabaho sa disenyo. Mula tanghali, apat na beses niyang binuksan ang email. Walang bago. Kinuha niya ang telepono para buksan iyon sa ikalimang pagkakataon. Pero sa halip, binuksan niya ang account ng isang kasamahan noong nasa unibersidad siya.

Unang larawan: tasang kape sa tabi ng maluwang na bintana at isang bukas na libro. Sa ilalim, may pangungusap: “Payapa ang simula ng umaga ko.” Nag-scroll siya nang kaunti. Nakita niya ang larawan mula sa biyahe ng kasamahan noong nakaraang buwan: lungsod sa tabi ng dagat. Sumunod ang larawan nitong nakatayo, suot ang mahabang coat na kulay buhangin. Daan-daan ang komento sa ilalim, karamihan: “Ang ganda ng panlasa mo!” Ini-save ni Lina ang larawang ito sa telepono. Hindi niya tinanong ang sarili kung bakit.

Saka siya tumingin mula sa screen. Nasa mesa ang talahanayan ng mga account na kailangan niyang isumite sa umaga. Dalawang beses tumawag ang ama niya ngayong araw dahil tumutulo ang gripo sa kusina nito. Hindi nito alam na may hinihintay siyang sagot. Wala siyang makita sa araw niya na puwedeng gawing larawan. Parang mas maliit ang buong buhay niya kaysa sa buhay ng kasamahan. Binuksan niya ang mensahe para rito at sumulat: “Kumusta ka?” Ilang taon na silang hindi nag-uusap. Parang kakaiba ang tanong. Isinara niya ang app nang hindi ipinadala iyon.

Maaaring isara mo ang app na alam mong isang bahagi lang ang larawang iyon. Pero nananatiling bukas ang paghahambing sa isip mo. Hindi isa pang paliwanag sa panlilinlang ang kulang sa iyo. Kailangan mong pangalanan kung ano ang hinihingi mo sa larawang ito: buhay na katulad ng buhay mo, bagay na matututuhan mo, o salitang hinihintay mong sabihin ng iba tungkol sa iyo.

Bakit ang bintanang ito mismo?

Sa kalagitnaan ng nakaraang siglo, may simpleng napansin ang sikologong si Leon Festinger na kalaunan ay naging isang buong teorya¹. Sa madaling sabi, kailangan nating malaman kung saan tayo nakatayo sa ating mga kakayahan, pananaw, at buhay. Tinawag niya ang pangangailangang ito na “paghahambing sa kapwa”. Kusang nangyayari ang prosesong ito, nang hindi tayo nagpapasyang gawin ito.

Kapag walang malinaw na panukat, walang numero o finish line, gumagamit tayo ng ibang panukat: ang ibang tao. Pero hindi basta sinuman. Inihahambing natin ang sarili sa mga katulad natin: halos kaedad natin, nagtapos sa parehong taon, o nagkaroon ng parehong kalagayan.

Nagtapos ang kasamahan ni Lina sa parehong taon. Naupo sila sa parehong mga silid-aralan. Kaya hindi buhay ng isang babaeng hindi niya kilala ang nakikita ni Lina sa mga larawan. Panukat ang nakikita niya para sa sarili niyang buhay.

Sa aklat niyang Wanting, humiram ang manunulat na si Luke Burgis ng ideya mula sa palaisip na Pranses na si René Girard, na tinatawag na “pagnanais na ginagaya”². Sa madaling sabi, karamihan sa mga pagnanais natin ay hindi kasing-orihinal ng inaakala natin. May mga bagay tayong gustong makuha dahil gusto rin iyon ng mga katulad natin, mayroon sila niyon, o mukhang masaya sila sa pagkakaroon nito. Hiram ang pagnanais natin sa pagnanais ng ibang taong itinuturing nating huwaran. Hindi lang ito nagmumula sa loob natin.

Mula sa magnanakaw tungo sa guro

Pinag-aralan ng mga mananaliksik na sina Niels van de Ven, Marcel Zeelenberg, at Rik Pieters ang dalawang magkaibang uri ng tinatawag nating lahat na “inggit”³. Sa una, hinihiling mong mawala sa iba ang mayroon siya. Sa ikalawa, gusto mong maabot ang mayroon siya nang hindi naghahangad ng masama para sa kanya. Tinatawag ng mga mananaliksik ang ikalawa na “mabuting inggit”. Ang katapat na pangalan ng una ay “masamang inggit”.

Magnanakaw ang una: ninanakaw nito ang kasiyahan mo ngayon at walang ibinibigay na kapalit. Guro ang ikalawa: ipinapakita nito ang posible, at iniiwan sa iyo ang gawaing maabot iyon.

Kapag nanalo sa karera ang kaibigan mong babae, maaaring itulak ka ng kirot na hilinging matalo siya, o itanong ang programa ng pagsasanay niya. Hindi mo laging pinipili ang unang kirot. Pero maaari mong piliin ang gagawin mo pagkatapos.

At narito ang paalalang ibinabalik ang tingin sa kung ano ang mayroon ka: “Tumingin kayo sa mga mas mababa sa inyo, at huwag tumingin sa mga mas mataas sa inyo. Mas makatutulong iyon upang hindi ninyo maliitin ang biyaya ng Allah sa inyo.” (Muslim 2963)⁴.

Kapag ihinarap mo sa sarili ang bintana

Maaari mong isara ang bintana ng iba para buksan para sa kanila ang bintana mo. Nagbabago ang tanong: mula sa “Bakit hindi ganito ang buhay ko?” tungo sa “Paano ko ipapakita sa kanila na ganito ang buhay ko?”

Bubuo ka ng post tungkol sa katahimikan at pipili ng larawan para rito. Saka ka maghihintay ng numerong magpapanatag sa iyong naniwala ang madla mo.

Binubuksan mo ang screen pagkaraan ng dalawang minuto: tatlong like. Isinasara mo at binubuksan ulit: pito. May bahagyang ginhawa. Saka bumabalik ang tanong kung ilan ang sapat.

Bakit mahalaga sa iyo ang opinyon ng mga taong hindi mo alam ang pangalan at hindi mo kailanman makikita?

Inilahad ng sosyologong si Erving Goffman sa aklat niyang “The Presentation of Self in Everyday Life”⁵ ang isang simpleng ideya: bawat isa sa atin ay pumipili kung paano ipakikilala ang sarili sa kaharap niya.

Inilarawan niya ito gamit ang wika ng teatro: inaayos natin ang papel natin sa harap ng madla. Sa likod ng entablado, may puwang para bitawan ito. Pero isinasama ng screen ang madla sa kuwarto mo, kahit nag-iisa ka.

Hindi likas na pagsisinungaling ang pagpili kung ano ang ipapakita mo. Pero ano ang kapalit nito kapag naging numerong hindi natutulog ang madla mo?

Isinulat ng mananaliksik na si Adam Alter ang tungkol sa pagbabagong ito sa aklat niyang Irresistible⁶. Ipinaliliwanag niya kung paano sadyang dinisenyo ng mga inhinyero ang mga app na ito para mahirapan kang tumigil sa pagtingin sa mga ito.

Bago buksan ang screen, hindi mo alam kung ilang like ang naghihintay sa iyo o kung sino ang nagkomento. Inaakit ka ng pabago-bagong gantimpala na bumalik para muling malaman.

Ang nasa likod ng larawan ng katahimikan

Halos apatnapung libong tao ang sumusunod sa account ng kasamahan ni Lina. Tuwing umaga, nagpo-post ito ng larawan ng kape sa tabi ng bintana, kasama ang pangungusap tungkol sa katahimikan. Napupuno ng papuri ang mga komento.

Lumipas ang tatlo pang gabi na walang sagot mula sa kompanya. Gabi-gabi, bumalik si Lina sa mga larawan ng kasamahan. Sa ikaapat na gabi, binuksan niya ang mensahe at nakita ang “Kumusta ka?” kung saan niya iniwan iyon. Napagod na siyang makilala ang kasamahan sa mga larawan lang. Kaya ipinadala niya iyon.

Dumating ang sagot sa umaga, iba sa inaasahan niya: “Ilang buwan na akong hindi nakatulog nang payapa. Nagsusulat ako tungkol sa katahimikan, tapos nagpupuyat ako sa mga komento hanggang alas-tres ng madaling-araw.” Ikinuwento nitong may binura kahapong komentong nagsasabing “Labis na ang lahat ng ito”, kahit alam nitong tama ang nagsabi. Naghihintay ang mga follower ng payapang mukha tuwing umaga, kahit sa mga araw na siya mismo ang nangangailangan ng magpapakalma sa kanya. Nagtapos ito: “Ikaw ang unang nangumusta sa akin sa loob ng mahabang panahon.”

Dalawang beses binasa ni Lina ang sagot. Hindi siya natuwa sa nalaman niya. Hindi niya naramdamang may napanalunan siya. Pero naunawaan niyang isang kuha lang sa araw ng kasamahan ang larawan ng kape, hindi ang buong araw nito. Saka niya ikinuwento ang interbyu at ang sagot na hinihintay niya.

Mas malawak ang pamantayan kaysa sa larawang pinipili mo. Alalahanin ang hadith na nabasa natin sa kabanata 6: hindi ang mga anyo at yaman ang tinitingnan ng Allah, kundi ang mga puso at gawa. Balikan natin ang pagkilos na isinasabuhay natin kapag nakasara na ang screen.

Ang pagnanais bago ang larawan

Nalaman ni Lina ang nasa likod ng mga larawan ng kasamahan. Gayunman, sa tanghalian, binuksan niya ang larawang ini-save: ang coat na kulay buhangin, at sa ilalim nito, “Ang ganda ng panlasa mo!” Hinanap niya ang coat sa isang online shop. Bago pa tuluyang lumitaw ang pahina, nakuwenta na niya ang presyo: isang katlo ng suweldo niya. Binuksan niya ang mga tala para isulat kung bakit niya gusto iyon. Isinulat niya: “Mapapansin nilang nagbago ako.” Saka: “Sasabihin nila sa akin: Ang ganda ng panlasa mo.” Binasa niya ang dalawang linya. Tungkol sa mga tao ang mga ito, hindi sa coat. Binura niya ang mga ito at pinalitan ng: “Gusto ko ba talaga ito, o ayaw ko lang magmukhang mas mababa sa kanya?” Hindi pa niya alam ang sagot. Isinara niya ang pahina ng tindahan at tinapos ang tanghalian.

Bintanang May Matututuhan Ka, at Buhay na Isasabuhay Mo

Nang gabing iyon, pinatay ni Lina ang mga notification ng app. Pagkaraan ng sampung minuto, siya mismo ang nagbukas nito. May bagong larawan ang kasamahan mula sa biyaheng iyon: dagat sa dapithapon. Naalala niya ang linyang “Kung madapa ka”. Inulit niya ang tanong sa larawang ito: Gusto ko ba talaga ito? Natuklasan niyang hindi dagat o paglalakbay ang hinahanap niya. Isang oras lang na walang humihingi sa kanya ng anuman, at wala siyang hinihintay: hindi ang talahanayan ng mga account, ang gripo ng ama niya, o ang sagot sa interbyu. Sinabi niya ito sa asawa. Sabi nito: “Kung gayon, hayaan muna natin ang mga plato.” Tumawa siya at tiningnan ang punong lababo. Napagkasunduan nila ang kalahating oras pagkatapos ng hapunan, walang trabaho o screen.

Kinabukasan ng gabi, pagkatapos ng hapunan, inilagay ni Lina ang telepono sa istante ng kusina. Inilagay ng asawa niya ang telepono nito sa tabi niyon. Iniwan niya ang mga plato sa lababo at naupo sa tabi ng bintana ng sala na may tasang tsaa. Naupo ang asawa niya sa tabi niya. Walang dagat sa likod ng bintanang ito. Kalye nila at ilaw ng tindahan sa tapat ang nasa likod nito. Hindi siya tumayo para tingnan kung dumating na ang sagot sa interbyu. Ininom niya ang tsaa habang mainit pa.

Ang Mas Banayad na Maskara

Hindi laging libo-libong follower ang madla. Mas banayad itong maskara kaysa sa pinaganda mong larawan: isang maliit na pangkat na alam ang pangalan mo, at hinihintay mong sabihin nila tungkol sa iyo ang hindi mo malinaw na masabi.

Matapos ang panalong naihatid ni Karim sa pangkat ng mga kalaro, may nasabi siyang pangungusap na paulit-ulit nang lumabas: “Wala naman akong ginawa.”

Ilang linggo siyang nagsanay sa larong iyon kasama ang pangkat. Gayunman, sinabi niya iyon, saka nanahimik at naghintay.

Ngumiti si Karim at nag-iwan ng maliit na puwang sa usapan para sa papuri. Natatawang sinabi ng kalaro niya: “Tama, hindi ka nga namin nakita sa laro.” Ginalaw ni Karim ang mouse at isinara ang chat. Sa susunod na laro, inulit niya ang lumang pangungusap: “Wala naman akong ginawa.” Hindi niya napansing nasabi niya iyon hanggang nanahimik ang iba.

Inilayo niya nang kaunti ang headset. Sa screen, naroon ang tala ng pagsasanay na ginugulan niya ng ilang linggo. Sa usapan, isang pangungusap na nagsasabing wala siyang ginawa. Binuksan niya ang kahon ng mensahe at nag-type ng mahabang sagot na nagpapaliwanag ng nagawa niya sa laro. Saka siya tumigil. Narinig ang boses ng kalaro: “Karim, naririnig mo ba ako?” Binura ni Karim ang buong sagot. “Naririnig kita,” sabi niya.

Hindi ipinapakita ng isang pangungusap ang intensiyon ng nagsasalita. Ang maaaring obserbahan ay ang paulit-ulit na pagmamaliit sa pagsisikap at paghihintay sa taong magsasabi ng kabaligtaran.

Tinawag nina Sezer, Gino, at Norton ang paghahalo ng pagyayabang at pagrereklamo o ipinapakitang pagpapakumbaba na “pagyayabang na nakabalot sa pagpapakumbaba”⁷. Sa mga eksperimento nila, mas hindi tapat ang dating nito kaysa sa tahasang pagyayabang. Resulta ito tungkol sa impresyon ng nakikinig, hindi bintana sa intensiyon ng bawat nagsasalita.

Sa sumunod na usapan, nagsimula si Karim: “Wala naman akong…” Saka tumigil. Tumawa ang kalaro niya: “Ulitin mo.” Tiningnan ni Karim ang tala ng pagsasanay. Saka sinabi: “Pinaghirapan ko ito, at ipinagmamalaki ko ito.” Sandaling nanahimik ang pangkat. Sabi ng kalaro: “Karapat-dapat ka naman.” Hindi nawala ang paninikip. Pero hindi niya binawi ang pangungusap para pilitin silang purihin ito. Nang itama ng kalaro ang huling galaw niya sa laro, muntik niyang ipaliwanag kung bakit hindi siya mali. Saka niya sinabi: “Oo, tama ka sa puntong iyan.”

Natapos ang laro. Dalawang pangungusap ang sinabi niya rito na hindi niya dating sinasabi: pagsisikap na ibinigay niya, at pagkakamaling kaya niyang itama. Hindi siya naghintay ng papuri pagkatapos. Hindi niya ipinagtanggol ang buong laro. Isinara niya ang tala ng pagsasanay, inalis ang headset, at pinatay ang screen nang hindi binalikan ang usapan para tingnan kung sino ang sumagot.

Hindi kailangan ng bilang ang pagkilala sa tunay na pagsisikap at pagtanggap sa tamang punto. Ang taong nagsasabing “Oo, tama ka” ay nagbibigay ng puwang para sabihing “Hindi ko tinupad ang pangako ko.” Ang taong pinagkakatiwalaan mo ang opinyon ay maaaring maging tapat na saksi sa dalawa.

Pahinang hindi ipo-post

Maglaan ng limang minuto na walang malapit na telepono. Isulat sa kuwaderno: Anong account ang mas maraming ninanakaw sa iyo kaysa sa itinuturo? Subukang itago ito nang isang linggo. Saka itanong: Anong damdamin ang ipinapakita sa account mo, at nararamdaman mo ba talaga iyon nitong mga araw? Isulat din ang pangungusap na ginagamit mo para maliitin ang pagsisikap mo sa harap ng mga nakakakilala sa iyo, at kung ano ang hinihintay mong sabihin nila pagkatapos.

Saka isara ang kuwaderno. Walang kailangang makakita ng pahinang ito. Iyon mismo ang dahilan kung bakit sulit itong isulat.

Matapos ang lagnat na nagpanatili sa kanya sa kama nang dalawang linggo, hindi binalikan ni Karim ang papel tungkol sa pagtakbo. Pero tinawagan niya ang ama mula sa kuwarto niya sa dormitoryo para sabihin ang bago niyang pangungusap: “Pinaghirapan ko ang semestreng ito, at ipinagmamalaki ko ito.” Sandaling nanahimik ang ama. Saka sinabi: “Magaling. Pero…”