ارادہ ایس کہانی دا ہیرو نہیں

لینا دا فون کھڑک پیا جدوں رات دے کھانے لئی پانی اُبل رہیا سی۔ اوہدے پیو نے آکھیا: «فریج بند ہو گیا ہے۔» اوہنے آکھیا کہ ساکٹ ول ویکھو۔ اوہدی واج واپس آئی: «چل پیا ہے۔ توں کمال ایں سچ مچ۔» صوفے توں اوہدے میاں نے آکھیا: «وزیرِ خزانہ ہن مرمت دی وزارت وی بن گئی ہے۔» اوہ ہس پئی، تے ویلے سر چولہا بند کیتا۔ رات دے کھانے توں بعد اوہنے اپنے لئی فون کھولیا۔ «چیلنجز» دا فولڈر گھر دے خرچیاں دی لسٹ دے بالکل تھلے سی۔

چھیواں خانہ

«چیلنجز» والے فولڈر وچ تریہہ دن دی دوڑ سی، تریہہ دن بناں کھنڈ توں، تے ہر رات ادھا گھنٹہ پڑھن دے تریہہ دن۔ ہر مہینے اوہ اک رنگین لسٹ کھولدی ہے تے ہر سویر دا اک ریمائنڈر سیٹ کردی ہے۔ پہلے پنج دناں لئی پنج نشان ہوندے نیں۔ چھیویں دن اوہنوں دفتری رپورٹ وچ دیر ہو گئی، تے اوہ رات دے کھانے توں بعد واپس آئی۔ اوہنے کتاب کھولی، پر اوہدے وچوں اک سطر وی نہ پڑھی۔

اوہنے ریمائنڈر ڈیلیٹ کرن اتے انگلی رکھی۔ اپنے میاں نوں آکھیا: «میں مہینہ برباد کر دتا ہے۔» چھیواں خانہ چٹا سی، تے سکرین اتے چوی چٹے خانے سن جنہاں دے دن اجے آئے وی نہیں سن۔

شاید تسیں ایہ چالبازی جاندے ہووو: «میں مہینہ برباد کر دتا ہے، ہن اگلے مہینے دی پہلی تریخ توں شروع کراں گی۔» ورزش دے ویلے تہاڈا فون تھرکدا ہے، تاں تسیں سودے بازی کردے او ایتھوں تیکر کہ اوہنوں ٹال دیو۔ تے ہال وچ کوئی بندہ بناں کسے سودے بازی دے اپنے جتے دے تسمے بنھ رہیا ہوندا ہے۔ تسیں دوجیاں دے ویلے دی پاسداری کیوں کردے او، پر اپنے سبھ توں نکے وعدے نوں جوش تے ولولے دے آسرے کیوں لٹکائی رکھدے او؟

جدوں تسیں کسے نوں ہر روز کم کردیاں ویکھدے او، تاں جھٹ اوہنوں اک انوکھی مرضی دا مالک نہ سمجھ لوو جو تہا نوں اپنے دن ول ویکھن توں بے نیاز کر دوے۔ فرق تہاڈے ساہمنے ہو سکدا ہے: اوہ جاندا ہے کہ کدوں شروع کرنا ہے، تے تسیں اپنے حالات دے سدھرن دی اڈیک کردے او۔ اوہ ناشتے توں بعد اپنے کم اتے بہہ جاندا ہے، تے تسیں ایہ جانن لئی فون کھولدے او کہ کتھوں شروع کریے۔ اوہ شام نوں سیر لئی اک تھاں مختص کردا ہے، تے تسیں اوہنوں اوہ ویلا دیندے او جو بچ جاوے، فیر کجھ وی نہیں بچدا۔ دن لنگھدے جاندے نیں تے اوہ اک نکے جہے عمل نوں دہراؤندا ہے، تے تسیں اک وڈے فیصلے نوں دہراؤندے او۔ تے مہینے دے انت اتے تسیں اپنی کمائی دا اوہدی کمائی نال موازنہ کردے او، تے اوس فرق نوں اکھوں اوہلے کر دیندے او جو دناں دی محنت نے پیدا کیتا سی۔

تے جدوں تہاڈی ناکامی مڑ مڑ دہرائی جاوے، تاں کسے ہور خیال نوں لبھن توں پہلاں اپنے دن دی شکل دا کھوج لاؤ۔ شاذ و نادر ای ایہ مسئلہ ہوندا ہے کہ تہا نوں کرن لئی کجھ لبھدا نہیں؛ وچار تہاڈے رجسٹر وچ نیں، منصوبے تہاڈے فون وچ نیں، تے جس شے دی تہا نوں تھوڑ ہے اوہ اک ایہو جیہا دن ہے جس دا کوئی ڈھانچہ ہووے جو ایہناں وچوں کجھ نوں سنبھال سکے۔ تسیں جاندے او کہ تسیں کیہ چاہندے او، پر تسیں اوہنوں کوئی ایہو جیہا ویلا نہیں دتا جس دی تسیں اوس ویلے راکھی کر سکو جدوں جوش ٹھنڈا پے جاوے۔

تے تسیں شاید اپنے ذاتی منصوبے دا سپنا ویکھدے ہووو، اک ایہو جہے دن دا جو دوجیاں دے حکماں توں ازاد ہووے۔ پہلاں ایہ ویکھو کہ نوکری دا شیڈول تہاڈے لئی کیہ کجھ سنبھالدا ہے: جاگن دا ویلا، نکلن دا ویلا، تے کم دی شروعات۔ جدوں مینیجر غائب ہو جاوے گا، تاں تہا نوں کون جگاوے گا؟ اک نکے جہے ویلے توں شروعات کرو جو اوس ویلے وی قائم رہے جدوں کوئی تہا نوں نہ ویکھ رہیا ہووے؛ تہاڈے منصوبے نوں ناں تے لوگو توں پہلاں ایس وفا دی لوڑ ہے۔

اپنے دن نوں کجھ پکے نقطے دیو جنہاں ول تسیں مڑ سکو۔ دفتر پہنچن نوں پہلے کم دے دس منٹاں دی شروعات بناؤ۔ تے رات دے کھانے دے برتن چکن نوں ٹبر نال بناں فون دے ویلے دی شروعات بناؤ۔ سون لئی اک ایہو جیہا نشان طے کرو جو اوہدے توں پہلاں آوے تے تہا نوں دسدا ہووے: سکرین بند کرنا تے اوہناں شیواں دی تیاری جو سویرے چاہیدیاں نیں۔ ایہ لنگر نیں جو اوہناں شیواں نوں سنبھالدے نیں جنہاں نوں تسیں ایہناں نال بنھدے او۔ جدوں تہاڈے دن دا کجھ حصہ کھنڈ پنڈ جاوے، تاں تسیں جاندے او کہ کتھوں دوبارہ شروع کرنا ہے۔ پر اوہ دن جس دے سارے ویلے مزاج اتے چھڈ دتے جان، اوہ تہا نوں اوسے اک سوال وچ مکا دیندا ہے: کیہ میں ہن شروع کراں؟ تے تسیں رات تیکر پہنچ جاندے او تے اجے ایس سوال توں اگے نہیں ودھے ہوندے۔

اوہ ودھ مقابلہ نہیں کردے۔ اوہ گھٹ مقابلہ کردے نیں

دہائییاں تیکر، قوتِ ارادی بارے ایہو خیال عام رہیا ہے کہ ایہ اک پٹھے وانگوں ہے۔ کثرت نال تکڑی ہوندی ہے، تے ورتن نال تھک جاندی ہے۔

محقق رائے باومائسٹر نے 1998 وچ ایس وچار نوں «انا دی مکائی» (ego depletion) دا ناں دتا، فیر صحافی جان ٹیرنی نال مل کے 2011 وچ اک کتاب وچ ایہدی وضاحت کیتی جس دا ناں Willpower سی¹: ہر اوہ فیصلہ جس وچ تسیں کسے خواہش دا مقابلہ کردے او اک محدود سرمائے نوں خرچ کردا ہے، تے دن دے انت اتے اوہ سرمایہ مک جاندا ہے۔

ہور محققین نے ایہنوں نویں سرے توں پرکھن دی کوشش کیتی۔ پہلے توں درج اک مشترکہ تجربے وچ، جس وچ کئی لیبارٹریاں نے حصہ لیا، ورتے گئے طریقے نال کوئی شماریاتی اعتبار نال اہم اثر سامنے نہیں آیا²۔ تے ایس مظہر دا سائز، اوہدے ظاہر ہون دیاں شرطاں، تے شاید اوہدا اصل وجود اجے وی بحث ہیٹھ ہے۔

محقق ولہیم ہوفمین تے اوہدے ساتھیاں نے 205 لوکاں دے نمونے وچ لوکاں دیاں روزانہ دیاں خواہشاں دا کھوج لایا، جنہاں کول اک ہفتے لئی اک نکا جیہا آلہ رہیا جو ہر روز اتفاقیہ ست واری وجدا سی۔ تے ہر واری وجن اتے اوہ درج کردے کہ کیہ اوہناں نے ہن یا پچھلے ادھے گھنٹے وچ کوئی خواہش محسوس کیتی، فیر اوہ خواہش تے اوہدے مقابلے دی کوشش تے جو کجھ اوہناں نے کیتا اوہ بیان کردے³۔

جنہاں لوکاں نے اپنے آپ نوں اعلیٰ خود ضابطگی دا مالک قرار دتا سی، اوہناں نے دوجیاں نالوں ودھ مقابلہ نہیں کیتا سی۔ اوہناں نوں شروع توں ای گھٹ آزمائشاں دا ساہمنا کرنا پیا سی۔

اک ممکنہ وضاحت: اوہناں وچوں بہت سارے لوکاں نے انجانے وچ ای اپنے آلے دوالے نوں انج ترتیب دتا سی کہ آزمائشاں مقابلے دی لوڑ پین توں پہلاں ای اوہناں دے رستے توں دور ہو گئیاں۔ جنگ وڈی طاقت نال نہیں جتی گئی سی، سگوں شروع توں ای مکا دتی گئی سی۔

غور کرو کہ لینا کولوں چیلنج دا دن کدوں کھنجھدا ہے: رات گئے جاگن توں بعد، یا سفر مگروں، یا بناں دوپہر دے کھانے دے اک لمبے دن توں بعد۔ شام نوں اپنی قوتِ ارادی دا فیصلہ کرن توں پہلاں، پچھو: پچھلی رات تسیں کِنا سوتے سو؟

تے ڈونگھی وجہ ایہ ہے کہ اوہ، ساڈے بہتے لوکاں وانگوں، ہر واری وڈے فیصلے تے پہلے جوش اتے بازی لاندی ہے۔ تے ہر عادت نوں نویں سرے توں، سبھ توں اوکھے طریقے نال اساردی ہے۔ تریہہ دن اکو واری۔

عادت تہاڈی مرضی توں اجازت نہیں منگدی

فیر عادت کینج بن دی ہے؟

محقق ونڈی ووڈ اپنی کتاب Good Habits, Bad Habits (2019) وچ وضاحت کردی ہے کہ عادت اک ایہو جیہا رویہ ہے جو ماحول وچ کسے مستقل اشارے نال جڑ جاندا ہے، تھاں، ویلا یا واج۔ ایہ تعلق مڑ مڑ دہرایا جاندا ہے ایتھوں تیکر کہ اشارہ سدھا عمل نوں سد لیندا ہے، بناں کسے رُکن دے جو سودے بازی دا بوہا کھولے⁴۔

جس نے اپنی عادت نوں ایس جوڑ اتے اساریا اوہ بہت گھٹ کوشش نال شروع کردا ہے۔ بناں کسے کوشش دے نہیں: اک تھکا دین والا دن، یا معمول توں تکڑی آزمائش، یا سفر جو شیڈول الٹ پلٹ کر دوے، ایہ سبھ کجھ کدے کدے سودے بازی نوں واپس لے آؤندے نیں۔ پر ایہ اک استثناء دے طور اتے واپس آؤندے نیں، نہ کہ ہر شام۔

تے ایہو گل محققین برائن گالا تے اینجلا ڈکورتھ نے بعد دیاں تحقیقات وچ لبھی: جو کجھ اعلیٰ خود ضابطگی دسدا ہے اوہدا اک وڈا حصہ حقیقت وچ چنگیاں عادتاں نیں جو پہلے توں بنیاں ہوئیاں سن⁵۔

تے اک عادت پکی کرن لئی کنے دن لگدے نیں؟

عام طور اتے مشہور گنتی «21 دن» دی کوئی مصدقہ سائنسی بنیاد نہیں۔ اک ودھیک باریک بین تحقیق نے 96 بندیاں دا کھوج لایا جنہاں نے اک سادا جیہا رویہ چُنیا جس نوں اوہ بارہ ہفتے روزانہ دہراؤندے سن، تے ناپیا کہ ایہ رویہ آپوں آپ ہون دے کنے نیڑے پہنچدا ہے۔

تے 39 حصہ لین والیاں دے ڈیٹا وچ جنہاں اتے ایہ ماڈل چنگی طرحاں فٹ بیٹھیا، آپوں آپ ہون دی حد تیکر پہنچن دا اوسط تخمینہ شدہ ویلا 66 دن سی؛ یعنی ادھے تخمینے ایس توں گھٹ سن تے ادھے ایس توں ودھ۔ تے تخمینے 18 توں 254 دناں دے وچکار سن۔ ماڈل نے خودکار ہون دی حد دے 95 فیصد تیکر پہنچن نوں ناپیا، نہ کہ کسے پکے ویلے اتے مکمل عادت نوں۔ تے ایہ اوہ تخمینے سن جنہاں نے لکیر نوں نگرانی دے ہفتیاں توں اگے ودھایا، نہ کہ اوہ تاریخاں جو خاص طور اتے درج کیتیاں گئیاں سن⁶۔

اوہ روٹین جو تہا نوں سنبھالدی ہے

لکھاری میسن کری نے اپنی کتاب Daily Rituals وچ 160 توں ودھ لکھاریاں، فنکاراں تے سائنسداناں دے عام دناں دا احوال کٹھا کیتا⁷۔ اوہناں دیاں عادتاں وچکار تضاد دی حد تیکر فرق سی۔ پر اوہناں وچوں بوہتے اک گل اتے متفق سن: اک دن جس دی شکل پکی ہووے۔

تے ضروری نہیں کہ تہاڈا دن اوہناں دے دناں ورگا ہووے۔ اک ایہو جہی شکل چُنو جو تہاڈے ویلے تے تہاڈی سکت دے مطابق ہووے۔

تے ایہ اثر صرف کم مکاون تیکر محدود نہیں۔ محققین سامانتھا ہینٹزمین تے لورا کنگ دیاں تحقیقات وچ، جو لوک ودھیک باقاعدہ دن جیوندے سن اوہ محسوس کردے سن کہ اوہناں دی حیاتی دا اک وڈا مطلب ہے⁸۔ روٹین صرف ویلا ای نہیں بچاندی۔ اوہ دن نوں اک روپ دیندی ہے۔

تے سوشل میڈیا وی اک روٹین ہے۔ اسیں قطار وچ کھلوتے تے سون توں پہلاں بناں کسے فیصلے دے ایپ کھول لیندے آں۔ اوہ سچ مچ سانوں لئی جاندی ہے، پر اوتھے جتھے اوہ چاہندی ہے۔ تے اسیں ایس گل ول باب 13 وچ تے فیر باب 18 وچ واپس مڑاں گے۔

مضبوط لنگر

جے عادت نوں نویں فیصلے دی تھاں اک پکے اشارے دی لوڑ ہے، تاں اک ایہو جیہا اشارہ لبھو جو تہاڈے دن وچ پہلاں توں دہرایا جاندا ہووے، تے اوہنوں ویکھنا سوکھا ہووے۔

ایہ سویر دی چاء یا کافی ہو سکدی ہے، یا کم یا یونیورسٹی پہنچنا، یا گھر واپس مڑنا، یا رات دا کھانا مکنا، یا سون دی تیاری۔ اک ایہو جیہا لمحہ چُنو جس نوں تسیں آؤندیاں ای پچھان لیندے ہووو، تے اوہدے نال اوہو عمل مڑ مڑ بنھ دیو؛ تاں جے تہانوں ہر روز اوہدا ویلا ایجاد نہ کرنا پئے۔

پہلے دو منٹ

نواں چیلنج شروع کرن توں پہلاں، صرف اک سوال: اوہ کیہڑا چیلنج ہے جو تسیں ایس سال جوش نال شروع کیتا سی، تے کیہڑے دن تسیں رُک گئے؟

فیر اک ایہو جہی مشق جو دو منٹاں توں ودھ نہیں لیندی: اوس مقصد دا سبھ توں چھوٹا ممکنہ روپ لوو، تے اوہنوں اک ایہو جہے اشارے نال جوڑ دیو جو تہاڈے دن وچ روزانہ دہرایا جاندا ہے۔ تے ایہ سطر لکھو: «… توں بعد، میں … کراں گا»۔

تے اک ہفتے بعد، ایس سطر ول مڑو تے پچھو: کنّی واری اشارہ آیا تے عمل نہ ہویا؟ تے اوہناں واریاں وچ کیہ واپر رہیا سی؟

تہانوں ودھ جوش دی لوڑ نہیں۔ تہانوں اک نکے عمل دی لوڑ ہے، تے اک پکے اشارے دی۔