Nguvu ya Nia Si Shujaa wa Hadithi Hii — Kujiuzulu kutoka Kwako Mwenyewe

Lina ana miaka ishirini na tisa. Ni mhasibu anayeona kosa hata kabla namba haijaandikwa yote. Wenzake humletea majedwali yao kabla ya kuyatuma, na mumewe humwita kwa utani “Waziri wa Fedha”. Kalamu zake kwenye dawati la nyumbani zimepangwa kwa urefu. Akiwa njiani kwenda kazini, hurekebisha kichwani nafasi kati ya herufi za mabango ya maduka. Kitu kikiharibika nyumbani kwa baba yake, humpigia yeye kwanza. Hufika kabla baba hajamaliza kueleza hitilafu.

Katika droo ya dawati hilo kuna daftari la zamani la chuoni. Pembeni mwa kurasa kuna nembo ndogo zilizochorwa kwa penseli. Nyumba inapolala, hulifungua na kupitisha kidole kwenye nembo aliyochora mwaka wake wa pili. Kisha hufunga droo bila sauti. Mtu akimuuliza anapenda kufanya nini wakati wa mapumziko, husitasita, kisha husema: “Kupanga vitu.” Wote hucheka isipokuwa yeye.

Hana huzuni. Ana kila kitu ambacho watu husema kinatosha. Lakini kila mwaka hujiambia: “Kila kitu kikitulia, nitaanza jambo kwa ajili yangu.”

Simu ya Lina iliita wakati maji ya kuandalia chakula cha jioni yalipokuwa yakichemka. Baba yake alisema: “Friji imesimama.” Alimwomba aangalie soketi. Sauti yake ikarudi: “Imewaka. Wewe ni wa kutegemewa.” Kutoka kwenye sofa, mumewe alisema: “Waziri wa Fedha sasa amekuwa Wizara ya Matengenezo pia.” Alicheka na kuzima moto kwa wakati. Baada ya chakula cha jioni, alifungua simu kwa mambo yake mwenyewe. Folda ya “Changamoto” ilikuwa chini tu ya jedwali la matumizi ya nyumbani.

Kisanduku cha Sita

Katika folda ya “Changamoto” kulikuwa na siku thelathini za kukimbia, thelathini bila sukari, na thelathini za kusoma kwa nusu saa kila usiku. Kila mwezi hufungua jedwali la rangi na kuweka kikumbusho cha kila asubuhi. Siku tano za kwanza zilikuwa na alama tano. Siku ya sita, alichelewa akishughulikia ripoti ya kazini na kurudi baada ya wakati wa chakula cha jioni. Alifungua kitabu, lakini hakusoma hata mstari.

Aliweka kidole kwenye sehemu ya kufuta kikumbusho. Alimwambia mumewe: “Nimeharibu mwezi.” Kisanduku cha sita kilikuwa cheupe. Kwenye skrini kulikuwa na visanduku vingine ishirini na vinne vyeupe ambavyo siku zake bado hazijafika.

Huenda unaijua hila hii: “Nimeharibu mwezi. Nitaanza mwanzoni mwa ujao.” Simu yako inatetemeka kukukumbusha wakati wa mazoezi. Unajadiliana na nafsi yako hadi unayaahirisha. Ukumbini kuna anayefunga viatu vyake bila majadiliano. Kwa nini unatunza miadi ya watu, lakini miadi yako mwenyewe, hata ndogo zaidi, unaiacha itegemee hamasa?

Unapomwona mtu anayekamilisha kazi kila siku, usiharakishe kumpa nguvu ya nia isiyo ya kawaida ili ujiondolee sababu ya kuchunguza siku yako mwenyewe. Tofauti inaweza kuwa mbele yako: yeye anajua ataanza lini, wewe unasubiri hali yako iboreke. Anaketi kufanya kazi baada ya kifungua kinywa, wewe unafungua simu kutafuta uanze na nini. Anatenga nafasi ya kutembea jioni, wewe unaipa muda unaobaki, halafu hakuna unaobaki. Siku zinapita huku yeye akirudia tendo dogo, na wewe ukirudia uamuzi mkubwa. Mwishoni mwa mwezi unalinganisha matokeo yenu na kupuuza tofauti hii iliyojengwa na siku.

Unaposhindwa tena na tena, chunguza mpangilio wa siku yako kabla ya kutafuta wazo jingine. Mara chache tatizo lako ni kukosa cha kufanya. Mawazo yako yako daftarini, mipango yako simuni. Kinachokosekana ni siku yenye muundo wa kubeba baadhi yake. Unajua unachotaka, lakini hujakipa wakati unaoutunza hata hamasa inapokosekana.

Huenda unaota kuwa na mradi wako mwenyewe, siku iliyo huru kutokana na maagizo ya wengine. Kwanza angalia ratiba ya ajira inavyokubebea mambo: wakati wa kuamka, wa kutoka, na wa kuanza kazi. Meneja akiwa hayupo, nani atakuamsha? Anza na muda mfupi maalumu unaobaki palepale hata hakuna anayekuangalia. Mradi wako unahitaji uaminifu huu kabla ya kuhitaji jina na nembo.

Ipe siku yako vitu vya kudumu vya kurejea. Kufika ofisini kuwe mwanzo wa dakika kumi za kazi ya kwanza. Kuondoa sahani za chakula cha jioni kuwe mwanzo wa muda wa kuwa na familia, bila simu. Weka ishara inayoonekana kabla ya kulala: kuzima skrini na kuandaa utakachohitaji asubuhi. Hizi ni nanga zinazobeba unachokifungamanisha nazo. Sehemu ya siku yako ikivurugika, unajua pa kuanzia tena. Lakini ukiacha kila miadi ya siku itegemee unavyojisikia, siku hiyo inakumalizia nguvu kwa swali lilelile: Nianze sasa? Huenda usiku ukafika bado hujasonga mbele ya swali hilo.

Hawapambani Zaidi. Wanapambana Kidogo Zaidi

Kwa miongo kadhaa, dhana iliyoenea ilikuwa kwamba nguvu ya nia ni kama misuli. Huimarika kwa mazoezi na huchoka inapotumika.

Mtafiti Roy Baumeister aliita wazo hili “kuishiwa nguvu za kujidhibiti” mwaka 1998. Kisha alilieleza kwa wasomaji katika kitabu alichoandika pamoja na mwandishi wa habari John Tierney, kiitwacho Willpower, kilichotoka mwaka 2011¹: kila uamuzi wa kupambana na kishawishi unatumia akiba yenye kikomo, na akiba hiyo huisha mwisho wa siku.

Watafiti wengine walijaribu kulipima tena. Katika jaribio la kurudia utafiti, lililosajiliwa kabla ya kufanywa na kuhusisha maabara nyingi, hakuna athari yenye umuhimu wa kitakwimu iliyoonekana kwa utaratibu uliotumiwa². Ukubwa wa hali hii, mazingira yanayoifanya ionekane, na pengine hata kama ipo, bado vinajadiliwa.

Mtafiti Wilhelm Hofmann na wenzake walifuatilia tamaa za kila siku katika sampuli ya mwisho ya watu 205. Walibeba kifaa kidogo kwa wiki moja, kilicholia kwa nyakati zisizopangwa mara saba kwa siku. Kila kilipolia, waliandika kama walihisi tamaa wakati huo au katika nusu saa iliyotangulia. Kisha waliieleza tamaa hiyo, jaribio lao la kuipinga, na walichofanya³.

Waliojieleza kuwa na uwezo mkubwa wa kujidhibiti hawakupambana zaidi kuliko wengine. Walikutana tu na vishawishi vichache tangu mwanzo.

Maelezo yanayowezekana: wengi wao walipanga mazingira yao bila kukusudia. Vishawishi viliondoka njiani kabla hawajahitaji kupambana navyo. Hawakushinda vita kwa nguvu nyingi zaidi. Waliviondoa tangu mwanzo.

Angalia ni lini Lina hukosa siku ya changamoto: baada ya kukesha, safari, au siku ndefu bila chakula cha mchana. Kabla ya kuhukumu nguvu ya nia yako jioni, jiulize: Nililala kiasi gani jana usiku?

Sababu ya ndani zaidi ni kwamba, kama wengi wetu, kila mara anategemea uamuzi mkubwa na hamasa ya mwanzo. Anaanza kujenga kila zoea kutoka mwanzo, kwa ugumu mkubwa zaidi unaowezekana. Siku thelathini kwa mkupuo.

Mazoea Hayaombi Ruhusa ya Nguvu ya Nia Yako

Mazoea yanajengekaje basi?

Mtafiti Wendy Wood anaeleza katika kitabu chake Good Habits, Bad Habits (2019) kwamba mazoea ni tabia inayofungamana na ishara ya kudumu katika mazingira: mahali, wakati, au sauti. Uhusiano huo hurudiwa hadi ishara iamshe tendo moja kwa moja, bila kusimama na kufungua mlango wa majadiliano⁴.

Aliyejenga mazoea yake kwa uhusiano huu huanza kwa juhudi ndogo zaidi. Si bila juhudi: siku inayochosha, kishawishi chenye nguvu kuliko kawaida, au safari inayogeuza ratiba, wakati mwingine hurudisha majadiliano. Lakini huyarudisha kama hali ya pekee, si kila jioni.

Hili ndilo watafiti Brian Galla na Angela Duckworth walilopata katika tafiti za baadaye: sehemu kubwa ya kinachoonekana kuwa uwezo bora wa kujidhibiti kwa kweli ni mazoea mazuri yaliyojengwa mapema⁵.

Ni siku ngapi zinahitajika ili mazoea yashike?

Namba inayotajwa sana ya “siku 21” haina msingi wa kisayansi wa kuaminika. Utafiti makini zaidi ulifuatilia watu 96 waliochagua tabia rahisi ya kurudia kila siku, kwa wiki kumi na mbili. Ulipima wakati tabia hiyo ilipokaribia kutokea yenyewe.

Katika data za washiriki 39 ambazo modeli iliziwakilisha vizuri, muda wa kati uliokadiriwa wa kukaribia kiwango cha juu cha tabia kutokea yenyewe ulikuwa siku 66. Yaani, nusu ya makadirio ilikuwa chini ya hapo na nusu juu. Makadirio yalikuwa kati ya siku 18 na 254. Modeli ilipima kufikia 95% ya kiwango hicho cha juu, si mazoea kamili kwa tarehe maalumu. Haya ni makadirio yaliyoendeleza mstari zaidi ya wiki za ufuatiliaji, si nyakati zilizoshuhudiwa moja kwa moja⁶.

Utaratibu Unaokubeba

Mwandishi Mason Currey alikusanya katika kitabu chake Daily Rituals siku za kawaida za waandishi, wasanii, na wanasayansi zaidi ya 160⁷. Mazoea yao yalitofautiana hadi kupingana. Lakini wengi walikubaliana katika jambo moja: siku yenye muundo wa kudumu.

Siku yako haihitaji kufanana na zao. Chagua muundo unaolingana na muda wako na unachoweza kufanya.

Athari haiishii kwenye kukamilisha kazi. Katika tafiti za watafiti Samantha Heintzelman na Laura King, watu walioishi siku zenye mpangilio wa kudumu zaidi walihisi maisha yao yana maana zaidi⁸. Utaratibu hauokoi muda tu. Huipa siku muundo.

Mitandao ya kijamii nayo ni utaratibu. Tunafungua programu tukiwa kwenye foleni na kabla ya kulala, bila kufanya uamuzi. Inatubeba kweli, lakini inatupeleka inakotaka yenyewe. Tutalirudia hili katika sura ya 13, kisha sura ya 18.

Nanga Imara

Ikiwa mazoea yanahitaji ishara ya kudumu badala ya uamuzi mpya kila mara, tafuta ishara ambayo tayari inarudiwa katika siku yako na ni rahisi kuiona.

Inaweza kuwa kahawa ya asubuhi, kufika kazini au chuoni, kurudi nyumbani, kumaliza chakula cha jioni, au kujiandaa kulala. Chagua wakati unaoutambua unapofika. Ufungamanishe na tendo lilelile tena na tena, ili usilazimike kutunga wakati wake kila siku.

Lina aliamua kuacha changamoto za siku thelathini na kujaribu zoea lisilochukua zaidi ya dakika mbili: kila usiku baada ya chakula cha jioni, aandike mstari mmoja kuhusu jambo zuri zaidi lililotokea siku hiyo. Alichagua daftari jipya dogo na kulirudisha la chuoni drooni. Usiku wa kwanza aliondoa sahani na kuketi kwenye sofa. Daftari lilikuwa katika chumba cha kazi, nyuma ya mafungu yaliyopangwa vizuri ambayo hayakupaswa kuvurugwa. Alimwambia mumewe: “Nikimaliza kazi za jikoni.” Usiku ulipita bila mstari. Asubuhi alifungua ukurasa mtupu kwenye dawati lake. Karibu aahirishe mwanzo wote hadi mwanzoni mwa mwezi ujao. Mumewe alipita akiwa amebeba kikombe chake: “Unaandika mstari wako wapi?” Alisema: “Hapa.” Alitazama sebuleni, mahali pake kwenye sofa anakoketi kila usiku baada ya chakula cha jioni. Lina alipeleka daftari na kalamu huko, akaviweka mahali anapoketi.

Wakati wa kuitumia: Unapoanza kwa hamasa, halafu unasubiri mwanzo wa mwezi mpya kila unapokosa siku. Muda: Dakika mbili kwa tendo la kila siku, na wiki moja ya kuangalia kinacholizuia.

Chagua zoea dogo sana: Dogo kuliko unavyodhani linatosha. Glasi ya maji, kurasa mbili za kitabu, mazoezi kumi ya kunyoosha mwili.
Lifungamanishe na nanga moja maalumu: “Baada ya kahawa ya asubuhi, ninasoma kurasa mbili,” si “Nitasoma zaidi.”
Imarisha zoea moja kabla ya kuongeza jingine: Nafasi yake katika siku yako ikitulia, fungamanisha zoea la pili na nanga nyingine.

Ukianguka: Andika mstari wakati wa nanga inayofuata. Usisubiri mwezi mpya. Angalia pia kama daftari limebaki mahali pake.

Baada ya chakula cha jioni kilichofuata, Lina alikuta daftari mahali anapoketi. Aliandika mstari mmoja kuhusu jambo zuri zaidi la siku yake: Baba alipiga simu kuhusu hitilafu nyingine, tukacheka kuhusu “Wizara ya Matengenezo”. Mumewe aliuliza: “Ni hayo tu?” Alisema: “Haya ndiyo nitakayoweza kurudia kesho.”

Jioni moja walitoka na kurudi wakiwa wamechelewa. Hakukuwa na chakula cha jioni wala mstari. Asubuhi alisema: “Tumerudi kwenye siku ya sita.” Alifungua ukurasa uliotangulia. Ulikuwa na mstari, si mkataba unaomlazimisha kutimiza siku thelathini zote. Alisoma “Ukianguka” na kuandika baada ya chakula cha jioni kilichofuata bila kufuta tarehe aliyokosa. Mumewe aliponyosha mkono kupanga daftari, alisema: “Liache hapa.”

Safari hii siku ya sita ilipita, kisha ya saba, halafu mwezi uliobaki. Alikosa siku mbili tu. Mwishoni mwa mwezi alihesabu mistari, kisha akaegesha kalamu na kuchora nembo ndogo pembeni mwa ukurasa. Ilikuwa nembo yake ya kwanza baada ya miaka kadhaa, haikuwa nadhifu kama nembo za daftari la chuoni. Hakuna aliyemwomba aichore. Asubuhi mumewe aliiona na kuuliza: “Wewe ndiye umeichora?” Alisema: “Ni mchoro wa ovyo tu,” akalifunga daftari.

Dakika Mbili za Kwanza

Kabla ya kuanza changamoto mpya, swali moja: Ni changamoto gani uliyoanza kwa hamasa mwaka huu, na uliacha siku gani?

Kisha zoezi lisilochukua zaidi ya dakika mbili: chukua namna ndogo zaidi inayowezekana ya lengo hilo na uifungamanishe na ishara moja inayorudiwa kila siku. Andika mstari huu: “Baada ya …, ninafanya …”.

Baada ya wiki moja, urudie mstari huu na ujiulize: Ishara ilifika mara ngapi bila tendo kufuata? Ni nini kilichokuwa kikitokea nyakati hizo?

Huhitaji hamasa kubwa zaidi. Unahitaji tendo dogo zaidi na ishara ya kudumu.