“Da”… Kalmar da Take Satar Barcinka — Barin Kanka

Suna a ƙarfe biyu

A ƙarfe biyu na dare, 'yan awanni kafin hirar neman aikin zane, Lina ta bi sunayen mutanen da ta sani a wayarta tana neman wanda za ta yi magana da shi. Ta tsaya a suna guda da ba za ta iya kira ba. Sunan mahaifinta ne. Da ta kira shi a wannan lokacin, da zai tambaye ta abin da ya faru. Kuma da sai ta ba shi labarin hirar da bai ma san da ita ba.

Ta rufe jerin sunayen. Takalminta yana kusa da ƙofa. A kan jaka akwai kundin ayyukan kwas ɗin, da tambarin da ta sake zanawa sau shida a cikinsa. Ta karanta game da wurin, ta sake duba tarihin aikinta, ta gwada amsoshinta a gaban madubi.

Ta rubuta tambayar da take tsammanin za a yi a wurin bincike: Me ya sa kike son barin lissafin kuɗi? Ta karanta amsa, ta kusanto da ita da irin maganarta, sannan ta goge ta. Ta fara tambaya: Idan na yi tuntuɓe a magana fa? Idan wata mai ayyukan da suka fi nawa kyau ta zo fa?

Mijinta ya motsa a ɗaya ɓangaren gadon: “Nawa ya rage na daren?” Ta ce: “Zan yi barci yanzu”. Ta juya wayar a kan fuskarta. A cikin duhu ta fara sake amsar da ta goge, kalma bayan kalma. Ta ji ƙaramar ƙarar sanarwa. Hannunta ya miƙe zuwa gefen wayar kafin ta san abin da take nema.

A ƙarfe uku wani sabon shafin tambayoyi ya bayyana. Ta haddace tambayoyi biyu da ba sa cikin jerinta, ta nemi amsoshinsu. Amma kundin da tambarinta yake ciki, ba ta buɗe shi ko sau ɗaya ba a wannan awar. Duk abin da za ta iya yi yana shirye kusa da ƙofa. Duk abin da take nema a wayar kuma ba ya ƙarewa.

Jikinka yana a gado. Hankalinka kuma yana a ɗakin da ba ka shiga ba tukuna. Ka san amsoshin, sai ka sake su kana neman amsar da za ta tabbatar da gobe. Dare nawa ka ba wa tattaunawar da ba ta faru ba? Wane ɓangare na wannan tattaunawar kake da iko a kansa da gaske a wannan awar?

Idan abin da ba ka sani ba ya sa ka damuwa

Me kake tsoro daidai? Wataƙila ba za ka sami amsa a fili ba, duk da cewa damuwar ba ta lafawa.

A wani ƙaramin binciken farko, Michel Dugas da abokan aikinsa sun kwatanta mutane ashirin da huɗu masu fama da cutar damuwa mai faɗi da mutane ashirin da ba marasa lafiya ba¹. Rashin iya jure rashin tabbaci yana cikin abubuwan da suka fi rarrabe ƙungiyoyin biyu. Wannan sakamakon yana kawo maka tambaya mai amfani: Ta yaya kake bi da jimlar “Ban sani ba”?

Idan kana jiran sakamakon gwajin lafiya, ko amsar saƙo, rashin sanin amsar ma yana shagaltar da kai. Sai ka cika gurbin da wani abu da zai iya faruwa, sannan wani da ya fi muni. Abin da ba a sani ba kansa yana da nauyi a cikin damuwarka.

“Da” tana aiki ta ɓangarori biyu

Ka lura da kalmar da ta maimaitu a cikin kan Lina: idan. Idan kaza ya faru fa? Ma'anar wannan kalmar tana aiki a wani ɓangaren bayan abin ya faru: Da na yi kaza.

Mai bincike Neal Roese ya tattara binciken shekaru goma-goma game da irin wannan tunanin abin da da ya faru dabam². A ɗan gajeren lokaci, mun fi nadamar ayyukan da muka yi. A dogon lokaci kuwa, damar da ba mu kama ba ta fi bayyana: jami'ar da ba mu shiga ba, maganar da ba mu faɗa ba, tafiyar da muka jinkirta.

“Da” ta abin da ya wuce tana haifar da nadama. “Idan” ta abin da zai zo tana haifar da damuwa. Dukansu suna janye ka daga lokacin da kake da iko a kansa da gaske yanzu.

Abin da ya rage ƙarƙashin iko

Abubakar yana tare da Annabi ﷺ a cikin kogo. Abubakar ya ruwaito cewa ya gaya wa Annabi ﷺ: “Da ɗayansu ya duba ƙarƙashin ƙafafunsa, da ya gan mu”. Sai Annabi ﷺ ya amsa masa: “Me kake zato, ya Abubakar, game da mutane biyu da Allah yake na ukunsu?” (Al-Bukhari 3653)³.

Kalmar “da” tana cikin bayanin Abubakar na abin da zai iya faruwa. Mutum zai iya faɗin abin da yake damunsa, sannan ya juya ga abin da yake ƙarfafa shi a wannan lokacin. Amma mayar da duk abin da zai iya faruwa jerin da ba ya ƙarewa, wannan shi ne abin da muke dubawa a dabarar babin.

Tambayar Lina game da hirar ta bambanta da yanayin kogon. Amma tambayar abin da za a yi ɗaya ce: Me yake ƙarƙashin ikonta yanzu? Ta shirya amsoshinta. Za ta iya ajiye wayar gefe ta yi barci. Amma ra'ayin waɗanda za su yi mata hira, da mai neman aikin da za ta iya zuwa bayanta, ba ayyukan da za ta iya yi ba ne a ƙarfe uku na dare.

Iyakokin Ikonka

Mai jinya Robert Leahy ya rarrabe a littafinsa The Worry Cure⁴ damuwa iri biyu. Damuwa mai amfani tana kai ka ga shiri ko matakin da za ka iya yi. Damuwa marar amfani kuwa tana juyar da kai a kan abubuwan da za su iya faruwa iri ɗaya, ba tare da ta buɗe maka ƙofar yin aiki ba.

Lina tana buƙatar shiri, ba sake shirin nan karo na goma bayan tsakar dare ba.

A wani bincike da aka wallafa a shekarar 2020, masu bincike Lucas LaFreniere da Michelle Newman sun nemi mutane ashirin da tara masu cutar damuwa mai faɗi, a lokacin jinyarsu, su rubuta abin da yake damunsu kowace rana na kwanaki goma⁵. Sun bi diddigin sakamakon waɗannan tsoro a cikin kwanaki talatin. Kimanin 91% na abubuwan da aka rubuta ana tsammanin za su faru ba su faru ba a lokacin bin diddigin. A wajen waɗannan mahalarta, damuwa ta wuce kima wajen hasashen abin da zai faru.

A wannan daren, bayan ƙarfe uku, Lina ta rubuta a bayanan wayarta: “In yi barci yanzu”. Sai ta rubuta a ƙarƙashinsa: “In tabbatar da cewa na shiga hirar cikin natsuwa”. Layi ɗaya ƙarƙashin ikonta yake. Ɗaya kuma ba za ta iya tabbatar da shi ba. Suna cikin jeri ɗaya. Don tabbatar da na biyu, ta koma shafin tambayoyi. Ba ta yi barci ba sai kusa da asuba.

Lokacin da za ka yi amfani da ita: Idan damuwa tana juyawa game da sakamakon da ba ya ƙarƙashin ikonka. Tsawon lokaci: An ba da shawarar minti goma don ginshiƙi na farko. Sai ka rufe takardar har lokacin matakin da ka rubuta.

Ka koma wannan atisayen duk lokacin da sabon “idan” ya zo maka:

Ka rubuta jerin biyu: Takarda. Ginshiƙai biyu. Na farko: matakan da za ka iya yi yanzu, kamar shirinka da tsara lokacin barcinka a daren nan. Na biyu: sakamakon da ba za ka iya tabbatar da shi ba, kamar ra'ayin wanda zai yi maka hira, ko kasancewar wani mai neman aikin.
Ka saka kowane “da” ko “idan” a ginshiƙinsa: Duk jimlar da ta fara da “Idan... fa?” ko “Da na...”, ka tambaya: Ina wurinta? Idan tana cikin ginshiƙi na biyu, ka lura da ita ba tare da shiga gardama da ita ba. Sai ka mayar da hankalinka ga matakin da za ka iya yi a ginshiƙi na farko.
Ka sauya jimlar, ba abin da kake ji ba: Maimakon “Idan sun ƙi ni fa?”, ka ce: “Na shirya abin da yake ƙarƙashin ikona. Sauran ba ya ƙarƙashin ikona”. Kana da damar jin damuwa. Amma kada ka buɗe mata sabon labarin abin da zai faru a kowane karo.
Ka keɓe lokaci guda don damuwa mai amfani: Minti goma kawai, don shirya matakin da za ka iya yi, ba sake labarin nan ba. Ka rubuta matakinka da lokacinsa, sai ka rufe kundin.

Idan ka faɗi: Idan ka koma labarin nan, ka saka sabon “idan” a ginshiƙinsa. Ka zaɓi aiki guda daga ginshiƙinka na farko.

Dare mafi gajarta

A safiyar hirar, bayan barcin awa uku, sun yi wa Lina tambayar da ta kwana a kanta: Me ya sa kike son barin lissafin kuɗi? Ta ce: “Na gaji da lambobi”. Sai ta yi tuntuɓe a magana tana gyara jimlar. Bayan haka ta buɗe kundinta, ta nuna tambarin da ta sake zanawa sau shida. Muryarta ta tsaya da ƙarfi.

Da yamma ta zauna a teburin kicin. Amsar nan tana juyawa a kanta: Idan sun fahimce ta ba daidai ba fa? Idan sun ɗauka cewa ta ƙosa da aikinta, kuma za ta ƙosa da nasu ma fa?

Ta ɗauki takarda, ta raba ta da layi zuwa ginshiƙai biyu: “Abin da yake ƙarƙashin ikona” da “Abin da ba ya ƙarƙashin ikona”. A na farko ta rubuta: gajeren saƙon godiya ga waɗanda suka yi mata hira, da barci kafin tsakar dare. A na biyu ta rubuta: shawararsu, sannan tambayarta: “Idan sun fahimci amsata ba daidai ba fa?” An riga an faɗi amsar. Fahimtarta yanzu tana hannunsu, ba hannunta ba. Ta rubuta saƙon godiya a layi uku, ta aika shi, ta shafe shi daga ginshiƙi na farko. Sai ta ɗora wayar a kan shiryayyen kicin, ta shiga ɗakin barci ba tare da ita ba.

A gado, “idan” ta dawo da wata sabuwar tambaya: “Idan sun ƙi ni saboda jimlar nan fa?” Ta yi niyyar tashi zuwa kicin don duba ko sun amsa. Sai ta mayar da tambayar a ranta zuwa wurinta: ginshiƙi na biyu, tare da shawararsu. A ginshiƙi na farko kuwa babu abin da ya rage sai barci. Ta raɗa: “Na aika abin da yake ƙarƙashin ikona. Sauran ba ya ƙarƙashin ikona”. Mijinta ya tambaya cikin barci: “Me kika ce?” Ta ce: “Zan yi barci yanzu”. Ta yi barci kafin tsakar dare.

Dare ba tare da “idan” ba

Tambaya guda a daren nan, ba gobe ba: A wane ginshiƙin “idan” ɗin da ta hana ka barci fiye da sau ɗaya a wannan watan take?

Sai ka cika wannan jimlar kafin ka kashe fitila: “Abu na farko da yake ƙarƙashin ikona gobe da safe shi ne…”

A safiyar ranar da ta biyo bayan hirar, Lina ta saka kundin ayyukanta a aljihun tebur. Ta juya wayarta a kan fuskarta a kan tebur. Kafin ta fita zuwa aiki, ta juya ta sau uku don ganin ko amsa ta zo. Sai ta saka ta a jakarta, ta fita.