Barin Kanka
Karanta wannan babin kamar yadda ake karanta littafi: shafuka masu juyawa, kuma wurin da ka tsaya yana ajiye.Buɗe wannan babi a cikin littafin

Sashe Na Uku

Abin da Ba Mu Faɗa wa Kowa

Muryar da take zarginka kowane dare. Fushin da kake haɗiyewa, daga baya ya fashe. Tunani mai wucewa da yake ba ka tsoro. Da kalmar ‘da’ da take satar barci. Muna ɓoye su kamar mu kaɗai suke faruwa da mu. A wannan sashen za mu ɗora su a kan teburi. Mu fahimci abin da yake faruwa. Mu bambance abin da za mu iya yi da abin da ba ya ƙarƙashin ikonmu.

Babi Na Tara

Muryar da Take Tsawata Maka Kowane Dare

Me ya sa tsananta wa kanmu ba ya gyara mu?

Kimanin minti 6 na karatu

Layin da ke nuna saukewa

Karim ya sake saka wasan a wayarsa. Sai ya jira layin saukewa kamar yana jiran labari daga mutumin da ba ya son haɗuwa da shi. Ya goge shi mako guda da ya wuce. A daren da ya rubuta takardar “Domin mahaifina, ko domin kaina”, ya ajiye wayar nesa da matashin kai.

Yanzu ƙarfe ɗaya ya wuce. Wani daga cikin ƙungiyar ya rubuta: “Wurinka yana nan”. Karim ya dubi gadon abokin ɗakinsa. Bargo bai motsa ba. Fuskarsa tana kallon bango. Ya danna maɓallin shiga.

An gama zagayen. Ya zauna a gefen gadonsa, ya saka wayar tsakanin gwiwoyinsa. A ƙasa ƙarƙashin ƙafafunsa akwai marufin abincin da ya yi alkawarin tattarawa kafin barci. Muryar ta ce: “Babu alheri a tare da kai”. Gajeriyar jimla ce, da irin tsayawar da ya saba ji a maganar mahaifinsa.

Ya buɗe aljihun tebur don ɗaukar takarda. A ƙasansa har yanzu akwai ambulan da mahaifinsa ya ba shi lokacin tafiya. Ya ji tsoron cewa abin da ke ciki shi ne abin da wannan muryar take faɗa.

Bargon ɗayan gadon ya motsa. Abokin ɗakinsa ya ce: “Ba ka yi barci ba?” Karim ya amsa: “Yanzu”, amma bai motsa ba. A fuskar wayar, adadin jiran ya ƙaru. Sai gayyatar wani sabon zagaye ta bayyana.

Karim ya sake goge wasan. Ya ji sauƙi da ganin alamar ta ɓace. Ya ja takardar ya rubuta: “Ni…” Bayan haka bai sami kome ba sai kalmomin da ya haddace.

Ya gwada rubuta amsa ga abokin da ya yi irin wannan kuskuren. Jimla mai taushi ta fito, sai ya shafe ta. Ta yi masa kamar yana ba wa kansa izinin sake yi gobe. Ya koma daga yanke hukunci zuwa kare kansa, sannan ya sake komawa yanke hukunci. Ya tashi don kashe fitila. Har yanzu takardar ba ta da lokaci, ba ta da aikin yi, ba ta da mataki na gaba.

Wataƙila ka san wannan shari'ar. Ka yi kuskure, sai ka fara lissafa abubuwan da ke tabbatar da cewa ba ka da amfani. Amma me yake faruwa bayan hukuncin? Idan yana mayar da kai ga aikin nan, kana buƙatar alƙali mafi tsauri ne, ko jimlar da za ta bar maka abin da za ka gyara?

Jimloli biyu da tazarar shekara guda a tsakaninsu

“Na yi kuskure” da “Ni mugun mutum ne” gajerun jimloli ne guda biyu. Kamar suna kama. Amma bambancin da ke tsakaninsu yana sauya komai.

“Na yi kuskure” tana bayyana wani aiki. Ya faru a wani takamaiman lokaci. Yana da sakamakon da za ka iya ƙoƙarin gyarawa, ko ka ba da haƙuri a kansa, ko ka koyi darasi daga gare shi.

Amma “Ni mugun mutum ne” tana hukunta mutum gaba ɗaya. Ba ta da iyaka, kuma babu hanyar gyara ta. Domin ba aiki take magana a kansa ba. Kai take magana a kanka.

Masana ilimin halayyar ɗan Adam suna rarrabe ji biyu da sunayensu ke kusa, amma tasirinsu ya bambanta ƙwarai. Jin laifi shi ne damuwa da wani aikin da ka yi. Jin ƙasƙancin kai kuwa shi ne damuwa da kai gaba ɗaya.

Masu bincike June Tangney da Rhonda Dearing sun tattara binciken shekaru goma-goma game da wannan bambanci1. Sun gano wani salo da kusan bai sauyawa. Wanda ya fi jin laifi fiye da ƙasƙancin kai yakan fi karkata ga ba da haƙuri, gyara, da ƙoƙarin hana maimaita aikin.

Amma wanda jin ƙasƙancin kai ya mamaye shi yakan fi karkata ga musantawa, ko ɗora wa wasu laifi, ko fushi da wanda ya tuna masa kuskurensa. Wani lokaci kuma ya sake yin aikin nan, don kawai gudu daga jin ƙasƙancin kai.

Me ya sa zargin kai mai tsauri yake mayar da kai wuri guda?

Masanin ilimin halayyar ɗan Adam Paul Gilbert ne ya kafa abin da ake kira “jinya mai mayar da hankali kan tausayi”. A littafinsa The Compassionate Mind ya gabatar da tambayar da za ta iya ba ka mamaki da farko2: Me ya sa jikinka yake ɗaukar kalma mai tsauri daga cikinka kamar hatsari na gaske daga waje? Amsar ita ce tsananin sukar kai yana motsa martanin da yake kusa da wanda jiki yake bayarwa ga hatsari na gaske.

Gilbert yana kiran wannan tsarin kariya “tsarin barazana”. Jikinka yana son gudu daga abin da kake ji, ba fuskantar aikin da ka yi ba. Hanyar gudu mafi kusa ita ce ɗabi'ar da ka san tana kashe maka jin wannan damuwa, ko da na ɗan lokaci ne.

A ɗaya ɓangaren, Gilbert ya bayyana wani tsarin da ya kira “tsarin kwantar da hankali”. A cikinsa jiki yakan lafa har ya iya duba kuskuren. Ba ya gudu daga gare shi, ko daga kansa.

To me zai maye gurbin tsarin barazanar? Mai bincike Kristin Neff ce ta kafa binciken tausaya wa kai. A littafinta Self-Compassion ta bayyana wannan taushin hali da misali mai sauƙi3: Bayan ka yi kuskure, ka bi da kanka kamar yadda za ka bi da abokin da ya yi kuskure. Tausaya wa kai ba ya nufin ba da hujjar aikin, ko daina nadamar yin sa. Yana nufin amincewa da shi cikin natsuwa, ba tare da ya koma hukunci a kan darajarka gaba ɗaya ba.

Masu bincike Juliana Breines da Serena Chen sun gwada wannan ra'ayin a gwaje-gwaje daban-daban. A ɗaya, sun nemi mahalarta su tuna lokacin da suka yi wa wani laifi. A wani kuma, sun ba su gwaji mai wahala wanda ba su yi abin kirki a cikinsa ba.

Rubutawa da harshen tausayi ya ƙara son gyara kuskure. Ƙarfafa tausaya wa kai kuma ya ƙara lokacin da mahalarta suka yi suna karatu don gwaji na gaba. An kwatanta su da ƙungiyoyin da aka ƙarfafa musu ganin darajar kansu, ko suka shagaltu da abin da zai sa su ji daɗi, ko ba a yi musu wani abu ba, gwargwadon gwajin4.

Sakamakon bai tsaya a lokaci guda a ɗakin gwaji ba. Mai bincike Michael Wohl da abokan aikinsa biyu sun bi diddigin ɗaliban jami'a kafin jarabawa biyu masu jere a darasi ɗaya5. Yafe wa kai saboda jinkirta karatun jarabawar farko yana da alaƙa da raguwar jinkirin da ɗalibai suka ce sun yi kafin jarabawar gaba. A nan yafiya ba ta haɗu da ƙarin jinkiri ba. Ta haɗu da dawowa ga karatu da wuri.

﴿قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ﴾ Ka ce: (Allah Ya ce): "Yã bãyĩ Na waɗanda suka yi barna a kan rãyukansu! Kada ku yanke ƙauna daga rahamar Allah." (Az-Zumar: 53)6

Ka lura da waɗanda ake yi wa magana. Ba “salihan mutane” ba, amma “waɗanda suka yi barna a kan rayukansu”. Wato sun yi kuskure da yawa, ba sau ɗaya ba. Duk da haka an fara magana da “Ya bayina”, ba da kalmar da ta fi tsauri ba.

Muryar Aboki

Lokacin da za ka yi amfani da ita: Bayan kuskuren da ka mayar hukunci a kan kanka gaba ɗaya. Tsawon lokaci: Minti biyar don rubutawa. Sai mataki guda a cikin awa mai zuwa.

Ka gwada wannan dabara idan muryar cikinka tana yi maka shari'a:

  1. Ka ba wa muryar suna. Idan ka ji jimla kamar “Babu alheri a tare da ni”, ka ɗan tsaya. Ka gaya wa kanka: “Wannan muryar hukunci ce, ba muryar gaskiya ba”.
  2. Ka tambaya: Me zan gaya wa aboki? Ka yi tunanin abokin da kake ƙauna ya zo yana gaya maka cewa ya yi irin wannan abu daidai. Ka rubuta jimlar da za ka amsa masa da ita. Wataƙila ba za ta zama “Babu alheri a tare da kai” ba.
  3. Ka bayyana aikin, ba asalin mutum ba. Ka rubuta abin da ya faru cikin jimlar bayanin gaskiya, ba hukunci ba: “Na yi kaza a ƙarfe kaza”, ba “Ni mai gazawa ne” ba.
  4. Ka tuna cewa ba kai kaɗai ba ne. Mutane da yawa sun koma ga tsohon hali irin naka, ko da ba su gaya maka ba. Wannan ba ya ba da hujjar aikin. Amma yana cire tunanin cewa kai ne kaɗai ka bambanta da kowa.
  5. Ka zaɓi ƙaramin mataki guda yanzu. Ba alkawarin zama cikakke ba ne. Aiki guda ne da za ka iya yi a cikin awa mai zuwa: yin barci, ko ɗan tafiya, ko aika wa aboki saƙo.

Idan ka faɗi: Ka bayyana sabon aikin a layi guda. Sai ka zaɓi matakinka na gaba. Kada ka sake rubuta hukunci a kan kanka.

Bayan mako biyu Karim ya koma wasan a wani dare mai wahala. Ya ji tsohuwar jimlar, ya fara rubuta amsarta. Ya cika rabin shafin kafin ya lura: ya fara wata shari'a ne, da murya mai sauƙi kawai.

Ya karanta layin “Idan ka faɗi”. Ya ja layi a ƙarƙashin maganar ya rubuta: “Na buɗe wasan a ƙarfe ɗaya da minti goma. Na yi minti arba'in a cikinsa”. Ya ambaci abin da ya faru, sai ya dubi agogo. Matakinsa na gaba shi ne ya sha ruwa ya yi barci.

A kicin ya tarar da abokin ɗakinsa yana jiran ruwa ya tafasa. Ya tambaye shi: “Za ka ci gaba?” Karim ya ce: “A'a. Na rasa minti arba'in, ba daren gaba ɗaya ba”. Ya cika kofin. Bai yi labarin jerin alkawuran shekarun baya ba. Abokinsa ya ce: “Ka kashe fitilar hanya idan kana komawa”.

Ya kashe fitilar hanyar ya wuce ta tebur. Ambulan yana nan a aljihun. Buɗe shi ba shi ne matakin wannan daren ba. Ya ja bargo har kafaɗunsa, ya yi barci.

Kafin ka yi barci

Ka rubuta a littafin rubutu ko a duk wata hanya da ba za ta raba hankalinka ba. Ka amsa da gaskiya:

  1. Wace jimla muryarka mai tsauri take yawan faɗa bayan kuskure? Ka rubuta ta daidai yadda kake jin ta.
  2. Idan aboki ya faɗe ta game da kansa a gabanka, me za ka amsa masa?
  3. Wane ƙaramin mataki za ka iya yi a daren nan maimakon ka yanke hukunci na ƙarshe?

A daren tafiya gida, Karim ya dubi aljihun tebur sau uku kafin ya kashe fitila. Ya kai jakarsa bakin ƙofa. Sai ya dawo don ɗaukar caja ta wayarsa, ya bar ambulan a baya.

Manazarta (6)
  1. 1Tangney, J. P., & Dearing, R. L. (2002). Shame and Guilt. Guilford Press.
  2. 2Gilbert, P. (2009). The Compassionate Mind: A New Approach to Life's Challenges. Constable.
  3. 3Neff, K. (2011). Self-Compassion: The Proven Power of Being Kind to Yourself. William Morrow.
  4. 4Breines, J. G., & Chen, S. (2012). Self-compassion increases self-improvement motivation. Personality and Social Psychology Bulletin, 38(9), 1133–1143.
  5. 5Wohl, M. J. A., Pychyl, T. A., & Bennett, S. H. (2010). I forgive myself, now I can study: How self-forgiveness for procrastinating can reduce future procrastination. Personality and Individual Differences, 48(7), 803–808.
  6. 6Alƙur'ani Mai Girma, Az-Zumar: 53. Nassin aya.