स्वतःचा राजीनामा
हा अध्याय पुस्तक वाचतो तसाच वाचा: पलटणारी पाने, आणि तुमची जागा जतन राहते.हा अध्याय पुस्तकात उघडा

प्रकरण चौदावे

राजा लुईपेक्षाही सुखात

आपल्याकडे असलेले आपल्याला का दिसत नाही?

वाचण्यासाठी सुमारे 6 मिनिटे

खिडकीजवळची जागा

लेखापाल म्हणून अनेक वर्षे काम केल्यानंतर लीना डिझाइनच्या नोकरीत निवडली गेली. त्या दिवशी तिने एका व्यक्तीला सोडून आपल्या ओळखीच्या सर्वांना फोन केला. प्रत्येक बिघाडासाठी तो तिला फोन करत असे, म्हणून कॉलच्या यादीत त्याचे नाव सर्वांत वर होते. पण तिने त्यावर बोट ठेवले नाही. तिच्या नवऱ्याने विचारले: “आणि बाबांना?” ती म्हणाली: “लवकरच.” त्या रात्री तिने स्वतःला वचन दिले: रोज संध्याकाळी वीस मिनिटे केवळ स्वतःसाठी डिझाइन करायचे. कोणाच्याही मागणीसाठी नाही.

नव्या कामाच्या पहिल्या सकाळी तिने ठरलेल्या वेळेच्या दोन तास आधीचा गजर लावला. तिची बसण्याची जागा खिडकीजवळ होती. दहा वाजायच्या आधी तिच्या कागदावर उजेड पडत असे. घरच्या टेबलावर ठेवते तशा तिने पेन्सिली लांबीनुसार लावल्या. घड्याळाकडे न पाहता दिवस निघून गेला. संध्याकाळी तिने आपल्या डिझाइनची फाइल उघडली. एकही आकडा न चुकवणाऱ्या तिला वीस मिनिटे उलटून गेल्याचेही कळले नाही.

दोन आठवड्यांनी ती जागा केवळ बसण्याची जागा झाली. ती येई, संगणक उघडे, खिडकीकडे नजरही वर करेना. केवळ ती जागाच नेहमीची झाली नव्हती. दहा मिनिटांच्या अंतरावर राहणाऱ्या बाबांकडे शनिवारी घालवायचा तास गेल्या काही आठवड्यांत चाळीस मिनिटांचा झाला. मग पंचवीस, मग दहा. त्यांच्याकडे जायला लागतो तितकाच वेळ. काही महिन्यांपूर्वी “पुढच्या शनिवारी” म्हणून त्यांनी थांबवलेली त्यांच्या पहिल्या कामाची गोष्ट अजूनही अधिक वेळ मिळणाऱ्या शनिवारची वाट पाहत होती. घरी तिच्या डिझाइनची फाइल दहा रात्री बंदच राहिली. नवऱ्याने विचारले: “उघडणार नाहीस का?” ती म्हणाली: “काहीच मोलाचे नाही.” मग आपण काय बोललो हे तिच्या लक्षात आले. कॉलेजपासून वाट पाहिलेली नोकरी ती आता करत होती.

ज्याची वाट पाहत होतात ते मिळेलही. पण काही आठवड्यांनी तुम्ही विचाराल: आनंद कुठे गेला? ती गोष्ट नाहीशी झाली, की तुमच्या लक्षातून निसटली? खऱ्या थकव्याची दखल घ्यायला हवी. पण कमतरतांची यादी एकटी सांगू शकत नाही की आज एक वचन पाळण्यासाठी तुम्ही कशाचा उपयोग करू शकता.

फ्रान्सचा राजा चौदावा लुई याच्यापेक्षा तुमची सत्ता मोठी आहे, असे आम्हाला म्हणायचे नाही. आमचा अर्थ असा: आरोग्य, आराम आणि सुरक्षितता तुम्हाला उपलब्ध असतील तर तुमच्या दिवसात अशा गोष्टी आहेत ज्या त्याच्याकडे सर्व वैभव असूनही नव्हत्या.

चौदाव्या लुईला त्याची पत्नी मारी तेरेझ हिच्यापासून सहा अपत्ये झाली. केवळ सर्वांत मोठे अपत्य प्रौढ वयापर्यंत जगले1. 1685 साली दात काढल्यानंतर उद्भवलेल्या गुंतागुंतीचा त्याला त्रास झाला2. शेवटी गँग्रीनमुळे त्याचा मृत्यू झाला. त्याच्या डॉक्टरांना त्यावर उपचार करता आले नाहीत3. त्याच्या काळाला जे माहीतच नव्हते, ते पैसा त्याला मिळवून देऊ शकला नाही.

त्याच्या राजवटीनंतर, 1750 ते 1780 या काळात फ्रान्समध्ये पंधरावे वर्ष पूर्ण होण्याआधी मुलांचा मृत्यू होण्याचे प्रमाण सुमारे 45% होते, असे “Our World in Data” सांगते4. आज वैद्यकीय सेवा आणि सुरक्षितता उपलब्ध असलेल्यांनाही त्यांचा विसर पडू शकतो.

“The Rational Optimist” मध्ये राजाला मिळणाऱ्या सेवांची तुलना आजच्या माणसाला मिळणाऱ्या सेवांशी केली आहे5. तुमच्याकडे राजवाडा नसला तरी कधीही न भेटलेल्या लोकांच्या कामाचा तुम्हाला फायदा होतो. नेहमीचे झालेले पुन्हा पाहिले की कमतरतेचे चित्र संपूर्ण चित्र व्यापू शकत नाही.

तुमच्याबरोबर सरकणारी रेषा

यालाच काही अंशी सुखाशी जुळवून घेणे म्हणतात. एकेकाळी पूर्ण लक्ष व्यापलेल्या घटनेचा प्रभाव कमी होतो. ती आपल्या नेहमीच्या पातळीचा भाग बनते. पुढे येणाऱ्या गोष्टी आपण या पातळीवर मोजतो. पण डीनर, लुकास आणि स्कॉलन यांच्या आढाव्यात असे बजावले आहे की जुळवून घेण्याची प्रक्रिया व्यक्तीनुसार बदलते. मूळ पातळीही बदलू शकते6.

प्रकरण 13 मध्ये तुलना तुमच्या दृष्टीआड करते. इथे सवय तेच करते. यामुळे माणूस पाळायला सुरुवात करू शकणारे वचनही वेगळ्या आयुष्याची वाट पाहत पुढे ढकलू शकतो. उपलब्ध मिनिटे आणि शांत जागा तुमची कमतरता भरून काढत नाहीत. पण तुम्ही काय करू शकता याच्या हिशेबात त्या येतात.

चित्रात न दिसणारे

प्लांकच्या 2018 च्या निष्कर्षांसाठी वापरलेल्या प्रमाणित विश्वरचनेच्या मॉडेलमध्ये साधारण पदार्थ हा एकूण पदार्थ आणि ऊर्जेच्या सुमारे 5% आहे. उरलेले अदृश्य पदार्थ आणि अदृश्य ऊर्जा आहेत. त्यांच्या परिणामांवरून आपण त्यांचे अस्तित्व ओळखतो7. आपल्याकडे असलेल्या गोष्टींचेही असेच आहे. त्या सगळ्या डोळ्यांना दिसत नाहीत. त्यांच्या परिणामांवरून त्या समजतात. लीना खिडकीजवळच्या जागेकडे लक्ष देईनाशी झाली म्हणून ती जागा नाहीशी झाली नव्हती.

“काहीच मोलाचे नाही” असे म्हटलेल्या रात्री लीनाने आपली वही उघडली. जेवणानंतर ती रोज त्यात दिवसातील सर्वांत छान गोष्टीबद्दल एक ओळ लिहीत असे. शेवटच्या चार ओळींत एकच वाक्य होते: “नेहमीसारखा दिवस.” त्याखाली तिने लिहिले: “माझ्या नव्या नोकरीबद्दल मी कृतज्ञ आहे.” तिने ते वाक्य दोनदा वाचले. ते खरे होते. पण तिच्या आत काहीही हलले नाही. तिने वही नवऱ्याकडे वळवली आणि म्हणाली: “लिहिले, पण काहीच बदलले नाही.” मग वही बंद केली. डिझाइनची फाइल उघडली नाही.

जे कदाचित घडलेच नसते, ते पाहणे

कू, ॲल्गो, विल्सन आणि गिल्बर्ट यांनी “मनातली वजाबाकी” तपासली. सकारात्मक घटना घडली हे आठवण्यापुरते थांबण्याऐवजी ती कदाचित घडलीच नसती, असा विचार करायचा. त्यांच्या प्रयोगांमध्ये यामुळे सकारात्मक भावना सुधारण्यास मदत झाली8. लीनासाठी हा प्रश्न तिने जवळजवळ गमावलेल्या कोर्सपासून सुरू होऊ शकतो. मग आज तिच्या हाती असलेल्या संधीकडे परत येऊ शकतो. एखाद्या आपत्तीची कल्पना करणे गरजेचे नाही.

त्यानंतर नेमकी कृतज्ञता येते. “माझे काम” असे सर्वसाधारण शीर्षक लिहिण्याऐवजी एक तपशील सांगायचा. एमन्स आणि मॅकलो यांच्या प्रयोगांत, ज्याची कदर वाटते ते लिहिणाऱ्या गटांमध्ये सुखस्वास्थ्याचे काही निर्देशक सुधारले9.

हे कधी वापराल: ज्याची वाट पाहत होतात ते निःशब्द पार्श्वभूमी होऊन जाते, किंवा तुलना तुमच्याकडे असलेले गिळून टाकते तेव्हा.

  1. निवडा तुमच्याकडे असलेली आणि तुम्हाला महत्त्वाची वाटणारी एक गोष्ट.
  2. लिहा ती तुमच्या आयुष्यात कशी आलीच नसती, हे.
  3. परत या ती आता तुमच्या आयुष्यात आहे, या जाणिवेकडे. तिच्यात कदर वाटणारा एक नेमका तपशील सांगा.
  4. ठरवा आज तुमचे वचन पाळण्यासाठी तिचा उपयोग करणारी एक लहान कृती.

लागणारा वेळ: आता पाच मिनिटे. मग दर आठवड्याला थोडा वेळ ठरवा.

पडलात तर: पुढच्या ठरलेल्या वेळी एका तपशीलापासून सुरुवात करा. स्वतःकडून परिपूर्ण यादीची अपेक्षा करू नका.

पुढच्या रात्री तिने “कृतज्ञ” लिहिले नाही. लिहिले: “मी कोर्सला नाव नोंदवले नसते तर…” मग हिशेब पूर्ण करते तशी पुढे लिहिले: कोर्स नसता तर पोर्टफोलिओ नसता. पोर्टफोलिओ नसता तर मुलाखत नसती. मुलाखत नसती तर नोकरी नसती. ती लेखापालच राहिली असती. जुन्या वाक्याने तिच्यासोबत एका फोनमधून दुसऱ्या फोनमध्ये प्रवास केला असता: “परिस्थिती निवळली की मी डिझाइनचा कोर्स सुरू करेन.”

मग ती आज तिच्याकडे असलेल्याकडे परत आली. तिने “माझे काम” लिहिले नाही. एकच तपशील लिहिला: खिडकीजवळची जागा आणि दहा वाजायच्या आधी तिच्या कागदावर पडणारा उजेड. नवऱ्याने तिच्या खांद्यावरून ओळ वाचली आणि विचारले: “बसण्याची जागा?” ती म्हणाली: “कॉलेजपासून वाट पाहिलेली जागा.” मग दहा रात्री बंद ठेवलेली डिझाइनची फाइल उघडली. फोनचा टाइमर वीस मिनिटांचा लावला. तो वाजेपर्यंत काम केले.

एका आठवड्यानंतर कामावर उशीर झाला. फाइल उघडण्याआधीच ती झोपी गेली. दुसऱ्या संध्याकाळी ती “पडलात तर” या ओळीकडे परत आली. तिने एक तपशील लिहिला: कंपनीने ग्राहकाला पाठवलेले तिचे पहिले डिझाइन. मग आणखी वीस मिनिटांचा टाइमर लावला. सकाळी संगणक उघडण्यापूर्वी तिने खिडकीकडे नजर वर केली.

हे साधन असे लक्षात ठेवता येईल: “तुमच्याकडे असलेल्यांपैकी तुम्हाला दिसणाऱ्या गोष्टी − दुसऱ्याच्या ज्या गोष्टींचा तुम्हाला हेवा वाटतो त्या.” लक्ष देण्याची आठवण. आनंदाचे वैज्ञानिक समीकरण नाही. तुमच्याकडे काय आहे ते सांगा. मग त्याच्या मदतीने एक वचन पाळा. राजवाड्याची वाट पाहण्यापेक्षा हे तुमच्या जवळचे आहे.

गुरुवारी संध्याकाळी करीम बाबांच्या घरासमोर बसमधून उतरला. बाबा रोज रात्री ठेवतात तसा दाराजवळचा दिवा लागलेला होता. मागे बस दूर जाण्याआधीच तो उंबरठ्यापर्यंत पोहोचला.

संदर्भ (9)
  1. 1Château de Versailles. Louis XIV, La famille royale. स्रोत.
  2. 2Perez, S., & Riaud, X. Le sinus naso-palatin de Louis XIV (1685): essai de reconstitution paléo-pathologique; Riaud, X. Louis XIV (1638–1715) ou les tribulations dentaires du Roi Soleil, जानेवारी 1685 मधील त्याच्या डॉक्टरांच्या नोंदीचा उतारा. अभ्यास; उद्धृत नोंद.
  3. 3Château de Versailles. Death of Louis XIV, 1715. स्रोत.
  4. 4Roser, M. (2019; updated 2024). Mortality in the past: every second child died. Our World in Data. स्रोत.
  5. 5Ridley, M. (2010). The Rational Optimist. HarperCollins, Chapter 1, “A better today”.
  6. 6Diener, E., Lucas, R. E., & Scollon, C. N. (2006). Beyond the hedonic treadmill: Revising the adaptation theory of well-being. American Psychologist, 61(4), 305–314. DOI: 10.1037/0003-066X.61.4.305. लेख.
  7. 7Planck Collaboration. (2020). Planck 2018 results. VI. Cosmological parameters. Astronomy & Astrophysics, 641, A6. DOI: 10.1051/0004-6361/201833910. लेख.
  8. 8Koo, M., Algoe, S. B., Wilson, T. D., & Gilbert, D. T. (2008). It’s a wonderful life: Mentally subtracting positive events improves people’s affective states, contrary to their affective forecasts. Journal of Personality and Social Psychology, 95(5), 1217–1224. DOI: 10.1037/a0013316. लेख.
  9. 9Emmons, R. A., & McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377–389. DOI: 10.1037/0022-3514.84.2.377. लेख.