Beter af dan koning Lodewijk

Een stoel bij het raam

Op de dag dat Lina werd aangenomen voor de ontwerpfunctie, na jaren in de accountancy, belde ze iedereen die ze kende, behalve één. Zijn naam stond bovenaan in haar belgeschiedenis, omdat hij belde bij elke storing, en ze had er niet op gedrukt. Haar man vroeg: «En je vader?». Ze zei: «Binnenkort». Die nacht beloofde ze zichzelf twintig minuten per avond voor een ontwerp dat alleen van haar was, en dat niemand van haar vroeg.

Op haar eerste dag in de nieuwe baan zette ze de wekker twee uur eerder dan nodig. Haar stoel stond bij het raam, en het licht viel vóór tien uur op haar papier. Ze rangschikte haar potloden op lengte, zoals op het bureau thuis, en de dag ging voorbij zonder dat ze op de klok keek. 's Avonds opende ze haar ontwerpbestand, en de twintig minuten overschreed ze zonder het te merken, zij die nooit een getal mist.

Na twee weken was de stoel gewoon een stoel. Ze kwam aan, opende het toestel, en keek niet meer op naar het raam. En niet alleen de stoel werd gewoon: in de laatste weken werd het uur bij haar vader, die tien minuten verderop woont, veertig minuten, toen vijfentwintig, toen tien, naar gelang de reis ernaartoe. Het verhaal van zijn eerste werk, dat ze enkele maanden geleden had afgebroken met «volgende zaterdag», wacht nog steeds op een langere zaterdag. En thuis bleef haar ontwerpbestand tien nachten gesloten. Haar man vroeg: «Ga je het niet openen?». Ze zei: «Niets is het waard». Toen hoorde ze wat ze had gezegd, terwijl ze in een baan zat die ze sinds haar studietijd had gewild.

Je kunt bereiken wat je hebt gewenst, en dan na weken vragen waar de vreugde is gebleven. Is het ding verdwenen, of is het buiten het bereik van je aandacht geraakt? De echte vermoeidheid is het waard om te onderzoeken, maar een lijst met tekorten alleen vertelt je niet wat je vandaag kunt gebruiken om één belofte te bewaren.

We bedoelen niet dat je meer macht hebt dan Lodewijk XIV, de koning van Frankrijk. We bedoelen dat er in je dag, wanneer die er is, gezondheid, rust en veiligheid zijn die hij met al zijn bezit niet had.

Lodewijk XIV kreeg met zijn vrouw Marie-Thérèse zes kinderen, van wie alleen de oudste de volwassenheid bereikte¹. In 1685 leed hij aan complicaties na een tandextractie², en zijn leven eindigde met een gangreen die zijn artsen niet konden behandelen³. Geld kocht hem niet wat zijn tijd nog niet kende.

En in Frankrijk, tussen 1750 en 1780, na zijn regeerperiode, bereikte de kindersterfte onder de vijftien jaar naar schatting zo'n 45%, volgens «Our World in Data»⁴. Wie vandaag toegang heeft tot medische zorg en veiligheid, let daar misschien niet op.

«De rationele optimist» vergelijkt de diensten van de koning met wat vandaag een gewoon mens bereikt⁵. Je profiteert van het werk van mensen die je nooit hebt ontmoet, zonder een paleis te bezitten. Het zien van wat gewoon is geworden, verhindert dat het beeld van tekort het hele beeld bezet.

De lijn die met je meebeweegt

Dit is wat ook wel «hedonistische aanpassing» heet: de impact van een gebeurtenis die onze aandacht vulde, neemt af en gaat op in het gewone niveau waarmee we wat erna komt meten. Maar de bevindingen van de onderzoekers Diener, Lucas en Scollon wijzen erop dat mensen verschillen in hun aanpassing, en dat het basisniveau zelf kan veranderen⁶.

In hoofdstuk 13 verhult vergelijking je zicht, en hier verhult gewoonte het. En zo kan dit een belofte uitstellen die haar eigenaar al kan beginnen, terwijl hij op een ander leven wacht. De beschikbare minuten en de rustige plek vervangen niet wat je mist, maar ze horen wel in de berekening van wat je kunt doen.

Wat buiten het beeld blijft

In het standaard kosmologische model van de Planck-resultaten van 2018 vormt gewone materie ongeveer 5% van het budget van materie en energie; de rest is donkere materie en donkere energie, die we afleiden uit hun effecten⁷. Wat we ook bezitten, is op dezelfde manier: het oog ziet het niet in zijn geheel, en we leiden het af uit zijn effect. Lina's stoel bij het raam is niet verdwenen toen ze ophield erop te letten.

In die nacht, nadat ze «Niets is het waard» had gezegd, opende Lina het notitieboek waarin ze na het avondeten een regel schrijft over het mooiste van haar dag. De laatste vier regels zeiden alle vier hetzelfde: «Gewone dag». Ze schreef eronder: «Ik ben dankbaar voor mijn nieuwe werk». Ze las de zin twee keer. Hij klopte, maar hij bewoog niets in haar. Ze draaide het notitieboek naar haar man en zei: «Ik heb het geschreven, en er is niets veranderd». Toen sloot ze het, en opende ze het ontwerpbestand niet.

Zien wat misschien nooit had plaatsgevonden

Koo, Algoe, Wilson en Gilbert testten de «mentale aftrek»: denken dat een positieve gebeurtenis niet had kunnen plaatsvinden, in plaats van haar simpelweg te herinneren. In hun experimenten hielp dat de positieve gevoelens te verbeteren⁸. Bij Lina kan de vraag beginnen bij een cursus die ze bijna had gemist, en daarna terugkeren naar een kans die nu in haar handen ligt. Er is geen noodzaak een ramp te verbeelden.

Daarna komt de specifieke dankbaarheid: een detail benoemen, en niet een algemene titel als «mijn werk» opschrijven. In de experimenten van Emmons en McCullough verbeterden sommige welzijnsindicatoren bij groepen die opschreven wat ze waardeerden⁹.

De volgende nacht schreef ze niet «dankbaar». Ze schreef: «Als ik me niet had ingeschreven voor de cursus…». Daarna ging ze verder als bij een rekensom: zonder cursus geen portfolio, zonder portfolio geen gesprek, zonder gesprek geen baan. Ze zou accountant blijven, en de oude zin reisde met haar mee van telefoon naar telefoon: «Zodra alles rustig is, begin ik met de ontwerpcursus».

Toen keerde ze terug naar wat ze nu had, en schreef niet «mijn werk». Ze schreef één detail: de stoel bij het raam, en het licht dat vóór tien uur op haar papier valt. Haar man las de regel over haar schouder mee en zei: «Een stoel?». Ze zei: «Een stoel waar ik sinds mijn studietijd op wil zitten». Toen opende ze het ontwerpbestand dat ze tien nachten had gesloten, zette de timer van haar telefoon op twintig minuten, en werkte tot hij afliep.

Een week later was ze te laat op het werk en sliep ze voordat ze het bestand opende. De volgende avond keerde ze terug naar de regel «Als je valt», en schreef één detail: haar eerste ontwerp dat het bedrijf naar een klant had gestuurd. Daarna zette ze de timer nog eens twintig minuten. En de volgende ochtend keek ze naar het raam voordat ze het toestel opende.

Je kunt de tool zo onthouden: «wat je van wat je bezit ziet − waar je anderen om benijdt». Een geheugensteun voor de aandacht, geen wetenschappelijke formule voor geluk. Benoem wat je hebt, en bewaar er één belofte mee. Dat is dichter bij je dan wachten op het paleis.

Op donderdagavond stapte Karim uit de bus voor het huis van zijn vader. Het licht bij de deur brandde, zoals zijn vader het elke nacht laat branden, en hij bereikte de drempel voordat de bus achter hem wegreed.