Dára Ju Ọba Louis Lọ

Ìjókòó Lẹ́bàá Fèrèsé

Ní ọjọ́ tí a gba Lina sí iṣẹ́ ìṣàyàwòrán, lẹ́yìn ọdún púpọ̀ nínú ìṣirò, ó pe gbogbo ènìyàn tó mọ̀ àfi ọ̀kan. Orúkọ rẹ̀ wà lórí àkọsílẹ̀ ìpè rẹ̀ ní òkè, nítorí òun ni ó máa ń pè é ní gbogbo ìgbà tí nǹkan bá bàjẹ́, ṣùgbọ́n kò tẹ̀ ẹ́. Ọkọ rẹ̀ bi í pé: «Ìwọ bàbá rẹ́?». Ó sọ pé: «Láìpẹ́». Ní alẹ́ yẹn ó ṣe ìlérí fún ara rẹ̀ pé òun yóò fi ogún ìṣẹ́jú lójoojúmọ́ fún iṣẹ́ ìṣàyàwòrán tirẹ̀, tí kò sí ẹnì kan tó máa béèrè rẹ̀ lọ́wọ́ rẹ̀.

Ní òwúrọ̀ àkọ́kọ́ ní iṣẹ́ tuntun, ó ṣètò aago ní wákàtí méjì ṣáájú àkókò. Ìjókòó rẹ̀ wà lẹ́bàá fèrèsé, ìmọ́lẹ̀ sì ń wọ inú ìwé rẹ̀ kí aago mẹ́wàá tó lù. Ó to àwọn ohun ìkọ̀wé rẹ̀ bí gígùn wọn, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe máa ń tò wọ́n lórí tábìlì ilé, àwọn ọ̀sán sì kọjá láìsí pé ó wo aago. Ní alẹ́ ó ṣí fáìlì ìṣàyàwòrán rẹ̀, ó sì kọjá ogún ìṣẹ́jú náà láìmọ̀, òun tí kì í fojú fo nọ́ńbà kankan.

Lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ méjì ìjókòó náà di ìjókòó lásán. Ó dé, ó sì ṣí kọ̀ǹpútà, kò sì gbé ojú rẹ̀ sókè sí fèrèsé. Kì í ṣe ìjókòó nìkan ló di ohun àdáyanrí: ní àwọn ọ̀sẹ̀ tó kẹ́yìn, wákàtí Satidé lọ́dọ̀ bàbá rẹ̀, tó ń gbé ní ìṣẹ́jú mẹ́wàá sí i, di ogójì ìṣẹ́jú, lẹ́yìn náà ogún-ó-lé-márùn-ún, lẹ́yìn náà mẹ́wàá, gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà tó lọ síbẹ̀. Ìtàn iṣẹ́ àkọ́kọ́ rẹ̀, tí ó dáwọ́ dúró ní oṣù díẹ̀ sẹ́yìn pẹ̀lú ọ̀rọ̀ «Satidé tó ń bọ̀», ṣì ń retí Satidé gígùn. Nínú ilé, fáìlì ìṣàyàwòrán rẹ̀ wà ní pípa fún alẹ́ mẹ́wàá. Ọkọ rẹ̀ bi í pé: «Ìwọ kò ní ṣí i?». Ó sọ pé: «Kò sí ohunkóhun tó tó bẹ́ẹ̀». Lẹ́yìn náà ó kíyèsí ohun tó sọ, nígbà tó wà nínú iṣẹ́ tí ó ti retí láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga.

Ó lè dé ohun tí o ti retí, kí o sì béèrè lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ díẹ̀ ibi tí ayọ̀ lọ. Ṣé ohun náà parẹ́, àbí ó jáde kúrò nínú ìfiyèsí rẹ? Àárẹ̀ tòótọ́ yẹ fún ìwádìí rẹ, ṣùgbọ́n àkójọ àìpé nìkan kò sọ fún ọ ohun tí o lè lò lónìí láti pa ìlérí kan mọ́.

Àwa kò sọ pé ìwọ ní agbára tó ju Louis Kẹrinlá, ọba Faransé lọ. A sọ pé nínú ọjọ́ rẹ, nígbà tí wọ́n bá wà fún ọ, ìlera, ìtura àti ààbò kan wà tí kò sí lọ́wọ́ rẹ̀, bí ó tilẹ̀ ní gbogbo ohun tó ní.

Louis Kẹrinlá bí ọmọ mẹ́fà láti ọ̀dọ̀ aya rẹ̀ Marie-Thérèse, ṣùgbọ́n àgbà nìkan ló dé ìdàgbà¹. Ó jìyà àwọn ìṣòro lẹ́yìn yíyọ eyín ní ọdún 1685², ìgbésí ayé rẹ̀ sì parí pẹ̀lú gangrene tí àwọn dókítà rẹ̀ kò lè wò³. Owó kò rà fún un ohun tí ọjọ́ orí rẹ̀ kò mọ̀.

Ní Faransé láàárín ọdún 1750 àti 1780, lẹ́yìn ìjọba rẹ̀, ikú àwọn ọmọdé kí wọn tó dé ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún dé nǹkan bí 45%, gẹ́gẹ́ bí «Àgbáyé Wa nínú Ìsọfúnni» ti sọ⁴. Ẹni tó bá ní ìtọ́jú ìṣègùn àti ààbò lónìí lè gbàgbé wọn.

«Onírètí Onípinnu» ṣe àfiwé àwọn iṣẹ́ ọba pẹ̀lú ohun tó dé ọ̀dọ̀ ẹnì kan lónìí⁵. O ń jàǹfààní iṣẹ́ àwọn ènìyàn tí o kò pàdé rí, láì ní ààfin kan. Rírí ohun tó ti di ohun àdáyanrí ń dènà àwòrán àìpé láti gba gbogbo àwòrán.

Ìlà Tó Ń Gbé Pẹ̀lú Rẹ

Èyí ni díẹ̀ nínú ohun tí a ń pè ní ìbámu tó ń tẹ̀lé ìgbádùn: ipa iṣẹ́lẹ̀ kan tó ń kún ọkàn wa dín kù, ó sì wọ inú ipele àṣà tí a fi ń wọn ohun tó ń bọ̀ lẹ́yìn rẹ̀. Ṣùgbọ́n àtúnyẹ̀wò Diener, Lucas àti Scollon kìlọ̀ pé àwọn ènìyàn yàtọ̀ síra nínú ìbámu wọn, àti pé ìlà ìpìlẹ̀ fúnra rẹ̀ lè yí padà⁶.

Nínú orí 13 ìfiwéra ló ń bò ọ́ mọ́lẹ̀, níhìn-ín àṣà ló ń bò ọ́. Èyí lè fi àdéhùn kan tí olúwa rẹ̀ lè bẹ̀rẹ̀ sílẹ̀, nítorí ó ń dúró de ìgbésí ayé mìíràn. Àwọn ìṣẹ́jú tó wà fún ọ àti ibi tó dákẹ́ kò ṣe àfidípò fún ohun tó ń ṣaláìsí, ṣùgbọ́n wọ́n wọ inú ìṣirò ohun tí o lè ṣe.

Ohun Tí Ń Pòórá Lórí Àwòrán

Nínú àwòṣe àgbáyé ìpìlẹ̀ fún àbájáde Planck ti ọdún 2018, ọ̀rọ̀ àdánidá ní nǹkan bí 5% nínú ìṣirò ọ̀rọ̀ àti agbára; ìyókù jẹ́ ọ̀rọ̀ òkùnkùn àti agbára òkùnkùn, tí a fi àwọn ipa wọn mọ̀⁷. Nǹkan tí a ní náà bẹ́ẹ̀: ojú kì í rí gbogbo rẹ̀, a sì mọ̀ ọ́ láti inú ipa rẹ̀. Ìjókòó Lina lẹ́bàá fèrèsé kò pòórá nígbà tí ó dáwọ́ kíkíyèsí rẹ̀ dúró.

Ní alẹ́ yẹn, lẹ́yìn tí ó sọ pé «Kò sí ohun tó tó bẹ́ẹ̀», Lina ṣí ìwé tó máa ń kọ sínú rẹ̀ lẹ́yìn oúnjẹ alẹ́ ní ìlà kan nípa ohun tó dára jùlọ nínú ọjọ́ rẹ̀. Ìlà mẹ́rin tó kẹ́yìn wà nínú rẹ̀ tó sọ ohun kan náà: «Ọjọ́ àdáyanrí». Ó kọ lábẹ́ rẹ̀: «Mo dúpẹ́ fún iṣẹ́ tuntun mi». Ó ka gbólóhùn náà lẹ́ẹ̀mejì. Ó tọ́, ṣùgbọ́n kò yí nǹkan kan nínú rẹ̀ padà. Ó yí ìwé náà sí ọ̀dọ̀ ọkọ rẹ̀, ó sì sọ pé: «Mo ti kọ ọ́, kò sì yí nǹkan kan padà». Lẹ́yìn náà ó tì í pa, kò sì ṣí fáìlì ìṣàyàwòrán.

Láti Rí Ohun Tí Ìbá Má Ṣẹlẹ̀ Rárá

Koo, Algoe, Wilson àti Gilbert dán ọ̀nà «àyọkúrò lọ́kàn» wò: rírò pé iṣẹ́lẹ̀ rere kan lè má ti ṣẹlẹ̀, dípò kí a kàn rántí pé ó ṣẹlẹ̀. Nínú ìdánwò wọn, èyí ràn wá lọ́wọ́ láti mú ìmọ̀lára rere sunwọ̀n sí i⁸. Fún Lina, ìbéèrè lè bẹ̀rẹ̀ láti inú ẹ̀kọ́ tí ó fẹ́rẹ̀ pàdánù, lẹ́yìn náà padà sí àǹfààní tó wà ní ọwọ́ rẹ̀ báyìí. Kò sí ìdí láti ṣàpèjúwe àjálù kan.

Lẹ́yìn náà ni ìdúpẹ́ tó pàtó wá: dárúkọ àlàyé kan, kì í ṣe kíkọ àkọlé gbogbogbò bí «iṣẹ́ mi». Nínú ìdánwò Emmons àti McCullough, àwọn ẹgbẹ́ tó kọ ohun tí wọ́n ń mọyì sunwọ̀n sí i nínú àwọn àmì ìtẹ́lọ́rùn⁹.

Ní alẹ́ tó tẹ̀lé e, Lina kò kọ «mo dúpẹ́». Ó kọ: «Tí mi ò bá forúkọ sílẹ̀ fún ẹ̀kọ́ náà…». Lẹ́yìn náà ó tẹ̀síwájú bí ẹni tó ń ṣe ìṣirò: láìsí ẹ̀kọ́, kò sí fáìlì; láìsí fáìlì, kò sí ìpè; láìsí ìpè, kò sí iṣẹ́. Yóò ti jẹ́ akáǹtì sí i, gbólóhùn àtijọ́ sì ń bá a lọ láti fóònù kan dé fóònù mìíràn: «Nígbà tí nǹkan bá rọ̀, n ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ ìṣàyàwòrán».

Lẹ́yìn náà ó padà sí ohun tó ní nísinsìnyí, kò sì kọ «iṣẹ́ mi». Ó kọ àlàyé kan: ìjókòó lẹ́bàá fèrèsé, àti ìmọ́lẹ̀ tó ń wọ inú ìwé rẹ̀ kí aago mẹ́wàá tó lù. Ọkọ rẹ̀ ka ìlà náà láti ejìká rẹ̀, ó sì sọ pé: «Ìjókòó?». Ó sọ pé: «Ìjókòó tí mo ti retí láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga». Lẹ́yìn náà ó ṣí fáìlì ìṣàyàwòrán tí ó tì pa fún alẹ́ mẹ́wàá, ó ṣètò aago fóònù fún ogún ìṣẹ́jú, ó sì ṣiṣẹ́ títí ó fi dún.

Lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ kan ó pẹ́ lórí iṣẹ́, ó sì sùn kí ó tó ṣí fáìlì náà. Ní alẹ́ tó tẹ̀lé e ó padà sí ìlà «Bí o bá ṣubú», ó sì kọ àlàyé kan: iṣẹ́ ìṣàyàwòrán àkọ́kọ́ tí ilé-iṣẹ́ rán sí oníbàárà. Lẹ́yìn náà ó ṣètò aago fún ogún ìṣẹ́jú mìíràn. Ní òwúrọ̀ ó gbé ojú rẹ̀ sókè sí fèrèsé kí ó tó ṣí kọ̀ǹpútà.

A lè rántí irinṣẹ́ yìí bẹ́ẹ̀: «Ohun tí o rí nínú ohun tí o ní − ohun tí o fi ń ṣe ìlara sí ẹlòmíràn fún». Àmì fún àfiyèsí, kì í ṣe ìṣirò ìdùnnú ìmọ̀ ìjìnlẹ̀. Sọ ohun tí o ní, lẹ́yìn náà pa ìlérí kan mọ́ pẹ̀lú rẹ̀. Ìyẹn súnmọ́ ọ ju ìdúró de ààfin lọ.

Ní alẹ́ Ọjọ́bọ̀, Karim sọ̀kalẹ̀ láti ọkọ̀ akérò níwájú ilé bàbá rẹ̀. Ìmọ́lẹ̀ ní ẹnu-ọ̀nà wà ní títàn gẹ́gẹ́ bí bàbá rẹ̀ ti máa ń fi sílẹ̀ lójoojúmọ́ alẹ́, ó sì dé ibi ìfọ́ ilẹ̀kùn kí ọkọ̀ náà tó jìnnà lọ.