Boqor Louis ka nolol fiican

Kursi daaqadda agteeda yaal

Maalintii Lina loo aqbalay shaqada naqshadaynta, sannado ay xisaabaadka ka shaqaynaysay ka dib, waxay wacday qof kasta oo ay taqaanay hal qof mooyaane. Magaciisu wuxuu ugu sarreeyey liiska wicitaannadeeda, waayo cilad kasta oo ku timaadda ayuu u soo wacaa. Mana ay taaban magaciisa. Ninkeeda ayaa weydiiyey: “Aabbahaana?” Waxay tiri: “Dhawaan.” Habeenkaas waxay nafteeda u ballanqaadday labaatan daqiiqo oo fiid kasta ay ku samayso naqshad ay iyadu leedahay, oo aan cidina ka codsan.

Subaxdeedii koowaad ee shaqada cusub waxay digniinta u dejisay laba saacadood ka hor waqtigii la rabay. Kursigeedu daaqadda ayuu ag yaallay, iftiinkuna warqaddeeda ayuu ku dhacayay tobanka ka hor. Qalinmadeeda waxay u kala habaysay dhererkooda, sida ay miiska guriga ugu habayso. Maalintii way dhammaatay iyadoo aan saacadda eegin. Fiidkiina waxay furtay faylka naqshaddeeda, waxayna dhaaftay labaatankii daqiiqo iyadoo aan dareemin; iyada oo aan tiro ka baaqan.

Laba toddobaad ka dib kursigii wuxuu u noqday kursi keliya. Way timaaddaa, kombiyuutarka ayay furtaa, indhaheedana daaqadda uma qaaddo. Kursigu keliya ma ahayn waxa caadi u noqday: toddobaadyadii u dambeeyey, saacaddii Sabtida ay aabbaheed la qaadan jirtay, oo toban daqiiqo u jira, waxay noqotay afartan daqiiqo, ka dib shan iyo labaatan, ka dib toban; inta jidka loo marayo oo kale. Sheekadii shaqadiisii koowaad, oo bilo ka hor uu ku hakiyey “Sabtida soo socota,” weli waxay sugaysaa Sabti dheer. Gurigana faylkii naqshaddeedu wuxuu xirnaa toban habeen. Ninkeeda ayaa weydiiyey: “Miyaanad furayn?” Waxay tiri: “Wax u qalma ma jiro.” Markaas ayay garatay waxa ay tiri, iyadoo shaqo haysata oo ay sugaysay tan iyo jaamacaddii.

Waxaa laga yaabaa inaad gaadho wixii aad sugaysay, ka dibna toddobaadyo gudahood is weydiiso halka farxaddii tagtay. Waxii ma baaba'ay, mise dareenkaaga ayuu ka baxay? Daalka dhabta ahi wuxuu mudan yahay inaad baadho. Laakiin liiska waxa kaa maqan keliya kuuma sheego waxa aad maanta adeegsan karto si aad hal ballan u ilaaliso.

Uma jeedno inaad awood ka badan lahayd Louis XIV, boqorkii Faransiiska. Waxaan u jeednaa in maalintaada, marka aad hesho, ay ku jiraan caafimaad, raaxo iyo ammaan uusan isagu haysan, inkasta oo uu wax badan lahaa.

Louis XIV xaaskiisii Marie Thérèse waxay u dhashay lix carruur ah, oo kan ugu weyn mooyaane aan midna qaan gaadhin¹. Sannadkii 1685 wuxuu la kulmay dhibaatooyin ka dhashay ilko laga siibay². Noloshiisuna waxay ku dhammaatay gangariin ay dhakhaatiirtiisu daawayn kari waayeen³. Lacagtu uma iibin waxa aan waagii uu noolaa la aqoon.

Faransiiska intii u dhexaysay 1750 iyo 1780, xilligii isaga ka dambeeyey, dhimashada carruurta ka hor shan iyo toban jir waxay gaadhaysay qiyaastii 45%, sida ay sheegtay Our World in Data⁴. Qofka maanta hela adeegyada caafimaadka iyo ammaanka waxaa dhici karta inuu iska illoobo.

Buugga “The Rational Optimist” wuxuu isbarbardhigaa adeegyadii boqorka iyo waxa uu helo qof maanta nool⁵. Waxaad ka faa'iidaysataa shaqada dad aadan la kulmin adigoon qasri lahayn. Inaad aragto waxa caadi kuu noqday waxay ka hortagtaa in sawirka waxa kaa maqan uu sawirka oo dhan qabsado.

Xariiqda kula dhaqaaqda

Tani waa qayb ka mid ah waxa loo yaqaan la-qabsiga raaxada: saamayntii dhacdo dareenkeenna buuxin jirtay way yaraataa, waxayna ku biirtaa heerka caadiga ah ee aynu ku cabbirno waxa ka dambeeya. Laakiin dib-u-eegista Diener, Lucas iyo Scollon waxay xusuusinaysaa in dadku ku kala duwan yihiin la-qabsigooda, iyo in heerka salka ahi laftiisu is beddeli karo⁶.

cutubka 13 isbarbardhigga ayaa wax kaa qariya. Halkanna caadaysiga ayaa kaa qariya. Taasi waxay dib u dhigi kartaa ballan uu qofku bilaabi karo, isagoo nolol kale sugaya. Daqiiqadaha aad haysato iyo meesha deggani ma buuxiyaan waxa kaa maqan. Laakiin waxay ka mid yihiin waxa aad ku xisaabtamayso markaad eegayso waxa aad samayn karto.

Waxa sawirka ka maqan

Qaabka caadiga ah ee koonka ee natiijooyinka Planck ee 2018, maaddada caadiga ahi waxay ka kooban tahay qiyaastii 5% wadarta maaddada iyo tamarta. Inta kale waa maaddo madow iyo tamar madow oo aynu jiritaankooda ka garanno saamayntooda⁷. Waxa aynu haysannana sidaas oo kale ayay yihiin: indhuhu wada ma arkaan, saamayntoodana ayaynu ka garannaa. Kursigii Lina ee daaqadda agteeda yaallay ma baaba'in markii ay joojisay inay dareento.

Habeenkaas, markii ay tiri “Wax u qalma ma jiro” ka dib, Lina waxay furtay buugga qoraalka ee ay cashada ka dib ku qorto sadar ka hadlaya waxa ugu qurux badan maalinteeda. Afartii sadar ee ugu dambeeyey isku wax ayay lahaayeen: “Maalin caadi ah.” Hoostooda ayay ku qortay: “Shaqadayda cusub ayaan ku mahadnaqayaa.” Laba jeer ayay weedha akhriday. Run bay ahayd, laakiin waxba kuma kicin. Buuggii ayay ninkeeda u jeedisay, waxayna tiri: “Waan qoray, waxbana isma beddelin.” Markaas ayay xirtay, faylkii naqshaddana ma ay furin.

Inaad aragto waxa dhici waayi karay

Koo, Algoe, Wilson iyo Gilbert waxay tijaabiyeen “maskax ahaan ka jaridda”: inaad ka fikirto in dhacdo wanaagsan aysan dhici lahayn, halkii aad ku koobnaan lahayd xusuusashada inay dhacday. Tijaabooyinkooda, taasi waxay gacan ka geysatay wanaajinta dareennada wanaagsan⁸. Lina, su'aashu waxay ka bilaabmi kartaa koorso ku sigatay inay seegto, ka dibna ku noqon kartaa fursad hadda gacanteeda ku jirta. Looma baahna inay musiibo maleegato.

Mahadnaqa wax gaar ah loo hayana wuu ka dambeeyaa: inaad faahfaahin magacowdo, halkii aad cinwaan guud sida “shaqadayda” ka qori lahayd. Tijaabooyinka Emmons iyo McCullough, qaar ka mid ah cabbirrada fayo-qabka ayaa u hagaagay kooxo qoray waxa ay qaddariyaan⁹.

Habeenkii xigay ma ay qorin “waan mahadnaqayaa.” Waxay qortay: “Haddii aanan koorsada iska diiwaangelin…” Ka dibna sidii ay xisaab u dhammaystirayso ayay u dhammaystirtay: koorso la'aan ma jiraan shaqooyin aan soo bandhigo; shaqooyin aan soo bandhigo la'aan ma jiro waraysi; waraysi la'aan ma jirto shaqo. Waxay ahaan lahayd xisaabiye, weedhii horena taleefanba taleefan ayay ula guuri lahayd: “Markay arrimuhu degaan, waxaan bilaabi doonaa koorsada naqshadaynta.”

Markaas ayay ku noqotay waxa ay hadda haysato, mana ay qorin “shaqadayda.” Hal faahfaahin ayay qortay: kursiga daaqadda agteeda yaal, iyo iftiinka warqaddeeda ku dhaca tobanka ka hor. Ninkeeda ayaa sadarkii ka akhriyey garabkeeda korkiisa, wuxuuna yiri: “Kursi?” Waxay tiri: “Kursi aan sugayey tan iyo jaamacaddii.” Ka dibna waxay furtay faylkii naqshadda ee ay toban habeen xirnayd, saacadda tirisa waqtigana taleefankeeda waxay uga dejisay labaatan daqiiqo, waxayna shaqaysay ilaa ay dhawaaqday.

Toddobaad ka dib shaqada ayay ku daahday, wayna seexatay ka hor intaysan faylka furin. Fiidkii xigay waxay ku noqotay sadarkii “Haddii aad dhacdo,” waxayna qortay hal faahfaahin: naqshaddeedii koowaad ee shirkaddu macmiil u dirtay. Ka dibna waxay waqtiga u dejisay labaatan daqiiqo oo kale. Subaxdiina indhaheeda ayay daaqadda u qaadday ka hor intaysan kombiyuutarka furin.

Qalabka sidan ayaynu u xusuusan karnaa: “Waxa aad ka aragto waxa aad haysato − waxa aad dadka kale ku xaasidayso.” Waa xusuusin dareenka lagu soo jeediyo, ma aha isle'eg cilmiyeed oo farxadda ah. Magacow waxa aad haysato, ka dibna hal ballan ku ilaali. Taasi way kaaga dhowdahay sugitaanka qasriga.

Fiidkii Khamiista, Karim wuxuu baska kaga degay guriga aabbihii hortiisa. Iftiinkii albaabku wuu shidnaa, sidii uu aabbihii habeen kasta uga tago. Wuxuu gaadhay iridda ka hor intii aanu basku gadaashiisa ka fogaan.