Ka-dhaafitaanka aad naftaada siisay — Ka tanaasulidda naftaada

Gu'gii, Karim wuxuu guriga joogay fasaxa dhammaadka toddobaadka. Duhurkii Jimcaha ayuu aabbihii la raacay masjidka. Way soo daaheen. Markay yimaadeen, codka khadiibka ayaa cod-baahiyaha ka soo baxayay. Aabbihii meel uu baabuurka dhigto ma helin. Wuxuu ku joojiyey bartamaha jidka cidhiidhiga ah ee masjidka u dhow. Meel baabuur kale ka ag mari karo ma hadhin. Matoorka ayuu damiyey oo yiri: “Daqiiqado yar, dabadeed waan soo noqonaynaa.” Karimna wuu ogaa in “daqiiqadaha” aabbihii ee Jimcuhu qaadaan khudbadda, salaadda iyo salaamidda kala bar xaafadda.

Way degeen oo albaabka u socdeen. Baabuur cad ayaa gaaray baabuurka aabbihii oo istaagay. Hore uma mari karin, gadaalna baabuur kale ayaa ka xannibayay inuu dib u noqdo. Darawalkii hoonka ayuu mar gaaban yeeriyey, dabadeed mar dheer. Karim ayaa soo jeestay. Aabbihii wuxuu gaaray albaabka masjidka, wuxuuna u foorarsaday inuu kabaha iska bixiyo.

Karim wuxuu rabay inuu yiraahdo: “Aabbe, baabuurku jidka ayuu xirayaa.” Laakiin aabbihii wuxuu joogay irridda masjidka, khadiibkuna wuu hadlayay. Hadduu hadda yiraahdo, waxay u ekaan lahayd inuu salaadda lafteeda ka soo horjeedo, halkii uu baabuurka ka hadli lahaa. Wuu aamusay, kabihiina wuxuu ka bixiyey agta kabaha aabbihii. Jidka waxaa ka soo yeeray hoonkii markii saddexaad.

Waxaa laga yaabaa inaad cidhiidhigan taqaan: waxaad aragtaa fal cid kale dhibaya, oo ujeeddadiisu wanaagsan tahay. Waad aamustaa si aan ka soo horjeedkaaga falka loogu qaadan inaad ka soo horjeeddo wax aad jeceshahay. Waxaa kale oo dhici karta inaad adigu falkaas samayso. Baabuurku jidka ayuu xirayaa. Dooddu ma beddeshaa xaqa qofka gadaashiisa ku sugaya, mise waxay keliya hagaajisaa sida mulkiiluhu isu arko?

Dooddii su'aasha beddeshay

Aabbuhu waqti ayuu ilaaliyaa, dabadeed xaq kale ayuu iska dhaafaa marka isaga ay faa'iidada ugu jirto. Falkaas ayaynu eegaynaa, innagoo aan u baahnayn inaan noloshiisa oo dhan xukunno.

“Waa cibaado, dhib ma leh”: taasi waa cudurdaarka rabitaanku kaxeeyo. Waxaad raadisaa wax doorashadaada u cudurdaara halkii aad baadhi lahayd. Su'aashii maritaanka dadka ayuu u beddelaa wanaagga meesha aad u socoto. Meel wanaagsan oo aad u socotaa jidka ma furto, waqtiga qofka sugayana uma soo celiso.

Isu fasaxidda khaladka wanaag hore dartii waxay tahay inaad fal aad qiimayso uga dhigato kayd kuu oggolaanaya khalad kale: “Anigu waan tukadaa, sidaas darteed waan…” Ma aha in aabbaha ama qof kasta oo tukada lagu tilmaamayo xaalad nafsadeed. Waxaan eegaynaa inuu xaqa qofka kale ku daray xisaabta xaaladdan iyo in kale.

Qareenkuna wuxuu oran karaa: qof walba sidaas ayuu sameeyaa, ama meeshu way cidhiidhi tahay. Soo noqnoqoshadu oggolaansho ma bixiso. Cidhiidhiga meeshuna darawalka kuma waajibiyo inuu waqtigiisa ku xalliyo. Waxa la sixi karo waa meesha baabuurka la dhigo iyo waqtiga la soo baxo.

Marka qofka falka sameeyaa is beddelo

Is weydii: “Haddii qof kale sabab adduunyo u samayn lahaa, ma aqbali lahaa?” Bal qiyaas isla baabuurka oo dukaan hortiisa yaal, qofka lehna uu leeyahay wax yar ayuu baahidiisa ku iibsanayaa. Haddii aad ka soo horjeedi lahayd, maxaa halkan is beddelay marka laga reebo sheekada aad naftaada ka sheegto? Su'aashu waxay xaqa ku soo celisaa cabbirkiisii, ka dib markii dooddu qarisay.

Waxaa laga yaabaa inaad qof kale booskiisa safka qaadato sababtoo ah ballantaadu waa muhiim. Ama deyn ayaad dib u dhigtaa, dabadeed sadaqadaada ayaad xustaa. Xaalad walba duruufteeda ayay leedahay. Su'aashuse waa taagan tahay: yaa qaadaya kharashka doorashadayda, miyuuse oggolaaday?

Falka waad ka soo horjeedi kartaa adigoon xukumin iimaanka qofka sameeyey. Isaguna wuu sixi karaa isagoo aan diidin cibaadada uu jecel yahay. Difaacidda aqoonsiga oo dhan waxay qarin kartaa khalad yar oo la sixi karo.

Meel dadku fariistaan

Abuu Saciid Al-Khudri wuxuu weriyey in Nebigu ﷺ reebay in waddooyinka la fariisto. Saxaabadu waxay yiraahdeen waxay leeyihiin meelo ay fariistaan oo ku sheekaystaan. Jawaabtii waxay ahayd: “Haddii aad ku adkaysataan inaad fariisataan, jidka xaqiisa siiya.” Waxay weydiiyeen xaqiisa. Waxaa la xusay indhaha oo la laabo, dhibka oo la joojiyo, salaanta oo laga jawaabo, wanaagga oo la faro iyo xumaanta oo la reebo¹.

Sheekadu kuma eka baahida dadka fadhiya u qabaan fadhigooda. Waxay u gudubtaa xaqa qofka ag maraya. Fadhigu hawl ayuu dadka leh u qabtaa. Laakiin hawshaasi jidka hantidooda kama dhigto.

Fadhiga iyo baabuurku way kala duwan yihiin. Waxa ay wadaagaan se waa in laga eego dhanka qofka falku saameeyo. Cibaadadu xaqa dadka ma baabi'iso. In dhibka jidka laga qaado lafteeduna waxay ka mid tahay laamaha iimaanka: “Tan ugu hooseysaana waa in dhibka jidka laga qaado”².

Su'aasha la rogay

Goorta aad isticmaasho: Markaad maqasho naftaada oo fal qof kale dhibaya u cudurdaaranaysa ujeeddo aad jeceshahay darteed.

Tilmaan falka adigoon dooddiisa ku darin: baabuur jid xiraya, ama booska safka oo aad qof kale ka qaadatay.
Sheeg qofka kharashkiisa qaadaya iyo waxa uu ku waayey.
Rog xaaladda: haddii qof kale sabab adduunyo u samayn lahaa, ma aqbali lahaa?
Sax waxa aad hadda awooddo. Ballanta xigta u samee qorshe ka hortaga inay soo noqoto.

Muddada: Laba daqiiqo oo baadhis ah, dabadeed bilow sixitaanka kuu suurtagalka ah.

Haddii aad dhacdo: Jooji dhibka markaad aragto. Raalligeli haddii aad awooddo. Ha sugin diiwaan aan waxba ka dhinnayn si aad u soo noqoto.

Salaadda ka dib aabbihii wuxuu salaamay kala bar xaafadda, sidii Karim filayay. Dabadeed way baxeen. Baabuurkii caddaa weli meeshiisii ayuu yaallay, darawalkiisuna wuxuu taagnaa albaabkiisa furan. Salaaddii way dhammaatay, jidkiina weli wuu xirnaa. Karim ayaa aabbihii dhinac socday oo si deggan u weydiiyey: “Haddii qof kale baabuurkiisa sidan ugu joojin lahaa dukaan hortiisa si uu baahidiisa u iibsado, ma ka aqbali lahayd?” Aabbihii ma jawaabin. Furihii ayuu soo bixiyey, gacantana wuxuu u taagay darawalka isagoo raalligelinaya. Dabadeed baabuurkii ayuu u raray geeska jidka. Baabuurkii caddaa ayaa maray, kuwii gadaashiisa ku xayirmayna way raaceen. Karim wuxuu fariistay aabbihii agtiisa. Midkoodna wax ma oran ilaa ay guriga gaareen.

Jimcihii booqashadii xigtay ee Karim, aabbihii ayaa albaabkiisa garaacay nus saac ka hor aadaanka: “Ina keen.” Baabuurka wuxuu dhigay meel baabuurta la dhigto oo warshadda rootiga gadaasheeda ah, kana fog jidkii cidhiidhiga ahaa. Matoorka ayuu damiyey oo yiri: “Shan daqiiqo oo socod ah.” Waxay u lugeeyeen masjidka, waxayna gaareen ka hor intaan khadiibku minbarka fuulin.

Yaad tahay markaad ballan qaaddo? Ma ilaalisaa waqtiga qofka ku yaqaan, mise sidoo kale waqtiga qofka aanad magaciisa aqoon? Ka hor ballantaada xigta, cayim hal wax oo qof kale isticmaali karo adigoon ka hor istaagin. Xaqiisuna dooddaada kuma beddelmo.

Markuu fiidkii Sabtida ku soo laabtay qolkiisii hoyga ardayda, Karim wuxuu fartiisa mariyey qarka khaanadda. Baqshaddu gudaha ayay u taallay sidii uu uga tagay. Markii ugu horreysay kama baqin waxa ku jira. Khaanadda ma furin. Wuxuu bilaabay inuu boorsadiisa faaruqiyo.