Истисноие, ки ба худ раво дидӣ

Дар баҳор Карим барои истироҳати охири ҳафта дар хона буд, ва рӯзи ҷумъа бо падараш ба масҷид рафт. Дер шуданд, ва вақте ки расиданд, овози хатиб аз карнай мебаромад. Падараш ҷой барои мошин наёфт. Мошинро дар миёнаи кӯчаи танг, наздики масҷид, истод, ва ҳеҷ ҷое барои мошини дигар намонд. Хомӯш кард ва гуфт: «Дақиқае, ва бармегардем». Карим медонист, ки «дақиқаҳои» падараш рӯзи ҷумъа барои хутба ва намоз ва салом додан ба нисфи маҳалла кофӣ аст.

Ба сӯи дар равон шуданд. Мошини сафедранге ба мошини падараш наздик шуд ва истод: пеши он роҳ набуд, ва паси он мошини дигаре буд, ки роҳро баста буд. Ронандааш як сигнали кӯтоҳ, сипас як сигнали дароз дод. Карим нигарист. Падараш ба дари масҷид расида буд ва хам шуда пойафзолашро мекашид.

Карим хост бигӯяд: «Падар, мошин роҳро бастааст». Аммо падараш дар остонаи масҷид буд, ва хатиб сухан мегуфт. Агар ҳоло мегуфт, ба эътироз ба худи намоз монанд мешуд, на ба мошин. Хомӯш монд ва пойафзоли худро паҳлуи пойафзоли падараш кушод. Аз кӯча сигнали сеюм расид.

Шояд ин танггиро шинохта бошӣ: амале мебинӣ, ки ба дигарон зарар мезанад, ва сабабаш шарофатманд аст, пас хомӯш мемонӣ, то эътирози ту ба амал ба эътирози ту ба чизе, ки дӯст медорӣ, монанд набошад. Ва шояд худат соҳиби ҳамон амал бошӣ. Мошин роҳро бастааст; оё ҳуҷҷат ҳаққи касеро, ки паси он мунтазир аст, тағйир медиҳад, ё танҳо тасвири соҳибашро аз худаш беҳтар мекунад?

Ҳуҷҷате, ки саволро тағйир дод

Падар вақтеро риоя мекунад, сипас ҳаққи дигареро истисно мекунад, вақте ки худаш фоидаманд аст. Ин амалест, ки мо месанҷем, бе он ки ба ҳукм дар бораи тамоми зиндагии ӯ ниёз дошта бошем.

«Ин ибодат аст, пас айбе нест»: ин ҳамон баҳонаи бо хоҳиш рондашуда аст, ки ба ҷои тафтиш кардани интихоби худ, ҳуҷҷат меҷӯӣ. Савол аз он ки мардум мегузаранд, ба некии ниятат мегузарад. Некии ниятат роҳро боз намекунад ва вақти интизоршударо барнамегардонад.

Иҷозатномаи ахлоқӣ ин аст, ки арзиши кореро, ки қадр мекунӣ, барои иҷозат додан ба хатои дигар истифода барӣ: «Ман намоз мехонам, пас барои ман ҷоиз аст, ки…». Ин ташхиси падар ё ҳар намозгузор нест; мо месанҷем, ки оё ҳаққи дигаронро дар ҳисоби ин вазъият дохил мекунем.

Ва ҳуқуқшинос мегӯяд: ҳама ин корро мекунанд, ё ҷой танг аст. Такрор иҷозат намедиҳад, ва танг будани ҷой ронандаро барои ҳал кардани он дар вақти худаш масъул намекунад. Ҷузъе, ки барои ислоҳ дастрас аст, ҷои мошин ва вақти баромадан аст.

Вақте ки соҳиби амал иваз мешавад

Бипурс: «Агар ин корро касе, ки ғайри ман аст, барои сабаби дунявӣ кунад, оё қабул мекунам?». Ҳамон мошинро пеши мағоза тасаввур кун, ки соҳибаш мегӯяд, ки барои харидани ҳоҷаташ дер намекунад. Агар эътироз кунӣ, пас дар ин ҷо чӣ тағйир ёфт, ба ғайр аз ҳикояе, ки дар бораи худ нақл мекунӣ? Савол ҳаққро ба андозаи худаш бармегардонад, пас аз он ки ҳуҷҷат онро пӯшонида буд.

Ва ту низ метавонӣ нақши дигареро бигирӣ, зеро вақти ту муҳим аст, ё қарзеро ба таъхир андозӣ, сипас садақаатро ба ёд орӣ. Барои ҳар вазъият шароити худаш ҳаст, ва савол бокӣ аст: кӣ хароҷоти интихоби маро мебардорад, ва оё ӯ ба он розӣ шудааст?

Метавонӣ ба амал эътироз кунӣ, бе он ки имони соҳибашро ба мурофиа кашӣ; ва ӯ метавонад онро ислоҳ кунад, бе он ки ибодатеро, ки дӯст медорад, инкор кунад. Дифоъ аз ҳувият ба ҳамааш метавонад хатои хурдеро, ки ислоҳ кардан мумкин аст, пӯшонад.

Ҷое, ки мардум дар он менишинанд

Абӯсаид Худрӣ ривоят мекунад, ки Паёмбар ﷺ аз нишастан дар роҳҳо наҳй кард. Саҳобагон гуфтанд, ки онҳо маҷлисҳое доранд, ки дар онҳо сӯҳбат мекунанд; ва ҷавоб омад: «Агар ҳатман маҷлис мехоҳед, пас ҳаққи роҳро адо кунед». Пурсиданд, ки ҳаққи роҳ чист, ва зикр шуд: поин андохтани чашм, боздоштани озор, ҷавоби салом, амр ба маъруф ва наҳй аз мункар¹.

Ва ҳикоят на ба ниёзи нишинандагон ба маҷлисашон бас мекунад. Он ба ҳаққи касоне мегузарад, ки аз онҳо мегузаранд. Маҷлис барои аҳлаш вазифае дорад, аммо роҳ бо сабаби ин вазифа ба милки онҳо намегардад.

Маҷлис ва мошин фарқ мекунанд, аммо он чи онҳоро муттаҳид мекунад, нигоҳ ба ҷониби касест, ки аз амал таъсир мегирад. Ибодат ҳаққи мардумро соқит намекунад, ва бартараф кардани озор аз роҳ худ аз шуъбаҳои имон аст: «Ва пасттарини онҳо бардоштани озор аз роҳ аст»².

Саволи баръакс

Пас аз намоз падараш ба нисфи маҳалла салом дод, чунон ки Карим пешбинӣ карда буд, ва баромаданд. Мошини сафедранг дар ҷои худ буд, ва ронандааш назди дари кушодааш истода буд. Намоз тамом шуд, ва роҳ ҳанӯз баста буд. Карим дар паҳлуи падараш рафт ва ором пурсид: «Агар касе мошинашро ин тавр пеши мағоза барои харидани ҳоҷаташ истода мекард, оё аз ӯ қабул мекардӣ?». Падараш ҷавоб надод. Калидро гирифт, ба ронанда бо узр даст бардошт, сипас мошинро ба гӯшаи кӯча гузаронд. Мошини сафедранг гузашт, ва мошинҳое, ки паси он мондаанд, рох пайдо карданд. Карим паҳлуи падараш нишаст, ва то хона ҳеҷ кадомашон сухан накарданд.

Ва дар боздиди навбатии Карим, рӯзи ҷумъа, падараш нисф соат пеш аз азон дарро кӯфт: «Биё». Мошинро дар ҷои муайян пушти нонвойхона истод, дур аз кӯчаи танг, хомӯш кард ва гуфт: «Панҷ дақиқа пиёда». Ба сӯи масҷид рафтанд ва пеш аз он ки хатиб ба минбар бароянд, расиданд.

Ту кӣ ҳастӣ вақте ки ваъда медиҳӣ? Вақти касеро нигоҳ медорӣ, ки туро мешиносад, ё вақти касеро, ки номашро ҳам намедонӣ? Пеш аз мулоқоти навбатии худ як чизро муайян кун, ки дигарон бе халал расонидан ба ту истифода бурда тавонанд. Ва ҳаққи ӯ бо ҳуҷҷати ту тағйир намеёбад.

Ва вақте ки рӯзи шанбе шом ба ҳуҷраи худ дар хобгоҳ баргашт, Карим ангушташро аз канори кашӯ гузаронд. Лифофа дар дохили он буд, чунон ки гузошта буд, ва бори аввал аз он чи дар он аст, наметарсид. Кашӯро напушод ва ба холӣ кардани ҷузвдонаш шурӯъ кард.