هغه استثنا چې ځان ته دې ورکړه

په پسرلي کې کریم د اوونۍ د پای رخصتۍ لپاره کور ته تللی و. د جمعې په غرمه له پلار سره جومات ته په موټر کې روان شو. ناوخته شوي وو. چې ورسېدل, د خطیب غږ له لوډسپیکر څخه راوت. پلار یې د موټر درولو ځای پیدا نه کړ. جومات ته نږدې یې د تنګې کوڅې په منځ کې موټر ودراوه. څنګ ته یې بل موټر د تېرېدو لار نه درلوده. ماشین یې بند کړ او ویې ویل: «څو دقیقې, بېرته راځو». کریم پوهېده چې د پلار د جمعې «څو دقیقې» د خطبې, لمانځه او د نیمې محلې له خلکو سره د ستړي مه شي لپاره بس وې.

له موټره ښکته شول او د دروازې خوا ته روان شول. یو سپین موټر د پلار موټر ته ورسېد او ودرېد. مخ ته یې لار نه وه او شا ته بل موټر د بېرته تلو مخه نیولې وه. چلوونکي یو ځل لنډ هارن وواهه, بیا یې اوږد وواهه. کریم شا ته وکتل. پلار یې د جومات دروازې ته رسېدلی و او د بوټونو ایستلو لپاره ټیټ شوی و.

کریم غوښتل ووایي: «پلاره, موټر لار بنده کړې». خو پلار یې د جومات پر درشل و او خطیب خبرې کولې. که اوس یې دا خبره کړې وای, داسې به ښکارېده چې پر لمانځه اعتراض کوي, نه پر موټر. چوپ شو او خپل بوټونه یې د پلار د بوټونو څنګ ته وایستل. له کوڅې درېیم ځل د هارن غږ راغی.

کېدای شي دا تنګسیا درته اشنا وي. داسې کار وینې چې بل ته زیان رسوي, خو موخه یې ښه ده. چوپ پاتې کېږې, هسې نه پر کار دې اعتراض د هغه څه مخالفت وګڼل شي چې مینه ورسره لرې. ښایي همدا کار خپله ته کوې. موټر لار بنده کړې. ایا دلیل د هغه چا حق بدلوي چې شا ته یې انتظار کوي, که یوازې د موټر د خاوند خپل ځان ته ښه انځور ورکوي?

هغه دلیل چې پوښتنه یې بدله کړه

پلار یو وخت ساتي, خو چې ګټه یې خپله ده, د بل حق له رعایتولو ځان مستثنا ګڼي. موږ همدا کار څېړو. د هغه پر ټول ژوند حکم کولو ته اړتیا نه لرو.

«عبادت دی, نو پروا نه کوي». دې ته د غوښتنې پر بنسټ توجیه ویل کېږي. د دې پر ځای چې خپل انتخاب وڅېړې, د هغه د توجیه کولو لپاره دلیل لټوې. پوښتنه د خلکو له تېرېدو څخه ستا د مقصد ښېګڼې ته اړوي. ښه مقصد لار نه پرانیزي او د منتظر کس وخت نه ورګرځوي.

اخلاقي جواز دا دی چې د یوه کار اعتبار چې ته یې ارزښتمن ګڼې, ځان ته د بلې تېروتنې د اجازې لپاره وکاروې: «زه لمونځ کوم, نو حق لرم چې…». دا د پلار یا د هر لمونځ کوونکي تشخیص نه دی. څېړو چې په دې حالت کې یې د بل حق په پام کې نیولی که نه.

وکیل ښایي ووایي: ټول همداسې کوي, یا ځای تنګ دی. د کار تکرار اجازه نه ورکوي. د ځای تنګوالی هم چلوونکی نه مکلفوي چې په خپل وخت یې ستونزه حل کړي. هغه څه چې سمېدای شي, د موټر ځای او د وتلو وخت دي.

کله چې د کار کوونکی بدل شي

وپوښته: «که بل چا د دنیوي مقصد لپاره دا کار کړی وای, ما به منلی وای?». هماغه موټر د یوه دوکان مخې ته تصور کړه. خاوند یې وايي چې د خپلې اړتیا په اخیستو کې به ډېر وخت نه نیسي. که اعتراض دې پرې کاوه, دلته ستا په اړه له هغې کیسې پرته نور څه بدل شوي دي چې خپله یې بیانوې? پوښتنه حق بېرته خپل اصلي ځای ته راولي, وروسته له دې چې دلیل پټ کړی و.

کېدای شي د بل وار واخلې ځکه ستا وخت مهم دی. یا پور ځنډوې او بیا خپله صدقه یادوې. هر حالت خپل شرایط لري, خو پوښتنه پر ځای پاتې ده: زما د انتخاب بیه څوک پرې کوي او ایا هغه منلې ده?

پر کار اعتراض کولای شې, بې له دې چې د کوونکي پر ایمان حکم وکړې. هغه هم خپل کار سمولای شي, بې له دې چې هغه عبادت رد کړي چې مینه ورسره لري. له خپل ټول هویت څخه دفاع کول ښایي یوه وړه تېروتنه پټه کړي چې سمېدای شي.

هغه ځای چې خلک پکې ناست وي

ابو سعید خدري روایت کوي چې نبي ﷺ په لارو کې له کېناستو منع وکړه. صحابه وو وویل چې دوی هلته د ناستې ځایونه لري او خبرې پکې کوي. ځواب راغی: «که له ناستې پرته بل څه نه منئ, نو د لارې حق ورکړئ». د لارې د حق په اړه یې وپوښتل. د سترګو ټیټول, د زیان مخنیوی, د سلام ځواب, پر نېکۍ امر او له بدۍ منع کول یاد شول¹.

کیسه یوازې د ناستو خلکو د ناستې پر اړتیا نه درېږي. د هغو خلکو حق ته ځي چې پر لار تېرېږي. ناسته د ناستو کسانو لپاره موخه لري, خو د دې موخې له امله لار د دوی ملکیت نه ګرځي.

د ناستې ځای او موټر سره توپیر لري. خو ګډ ټکی یې دا دی چې کار د هغه چا له لوري وګورو چې اغېز پرې کوي. عبادت د خلکو حق نه ساقطوي. له لارې د زیان لرې کول خپله د ایمان یوه څانګه ده: «او تر ټولو لاندې یې له لارې څخه د ضرري شیانو لرې کول دي»².

سرچپه پوښتنه

له لمانځه وروسته پلار یې, لکه کریم چې اټکل کړی و, د نیمې محلې له خلکو سره ستړي مه شي وکړل. بیا دواړه راووتل. سپین موټر لا په خپل ځای و. چلوونکی یې د پرانیستې دروازې څنګ ته ولاړ و. لمونځ پای ته رسېدلی و, خو لار لا بنده وه. کریم د پلار تر څنګ روان و. په ارام یې ترې وپوښتل: «که بل چا خپل موټر همداسې د یوه دوکان مخې ته درولی وای چې خپله اړتیا واخلي, تا به ترې منلی وای?». پلار یې ځواب ورنه کړ. کیلي یې راوایسته, چلوونکي ته یې د بښنې لپاره لاس پورته کړ او موټر یې د کوڅې ګوټ ته یووړ. سپین موټر تېر شو. ورپسې هغه موټرونه تېر شول چې شا ته یې بند پاتې وو. کریم د پلار څنګ ته کېناست. تر کوره یوه هم څه ونه ویل.

د کریم په بل سفر کې, د جمعې پر ورځ, پلار یې له اذان څخه نیم ساعت مخکې دروازه ور وټکوله: «ځه». د تنګې کوڅې پر ځای یې د نانوایي شا ته په پارکینګ کې موټر ودراوه. ماشین یې بند کړ او ویې ویل: «پنځه دقیقې پلی تګ». جومات ته پلی روان شول. مخکې له دې چې خطیب منبر ته وخېژي, ورسېدل.

کله چې ژمنه کوې, ته څوک یې? یوازې د هغو خلکو وخت ساتې چې پېژني دې, که د هغو هم چې نوم یې نه پېژنې? له راتلونکي وخت مخکې یو شی وټاکه چې بل کس یې ستا له خنډ پرته کارولای شي. ستا دلیل د هغه حق نه بدلوي.

چې د شنبې په ماښام بېرته په لیلیه کې خپلې خونې ته ورغی, کریم د کشو پر څنډه ګوته تېره کړه. پاکټ دننه هماغسې پروت و لکه ده چې پرېښی و. د لومړي ځل لپاره یې له منځپانګې نه وېرېده. کشو یې ونه پرانیسته او د خپلې کڅوړې په تشولو یې پیل وکړ.