Panghimagas Pagkatapos ng Salad

Si Lina ang inaasahan ng buong departamento ng accounting sa kompanya niya. At sa linggong natapos niya ang pagsasara ng buwanang mga account nang isang araw bago ang takdang petsa, ipinagpaliban niya sa ikatlong pagkakataon ang isang oras kasama ang ama niya tuwing Sabado.

Noong Lunes, may nakita siyang agwat sa dalawang numero sa mga account na hindi hihigit sa halaga ng isang tasang kape. Siya lang ang nakapansin. Ayaw niya itong iwan hanggang umaga, kaya nanatili siya sa kompanya hanggang alas-onse ng gabi. Noong Martes, lumiban ang isang kasamahan sa departamento, kaya dinala ni Lina sa mesa niya ang mga file nito. Noong Huwebes, sinabi ng manager niya sa harap ng buong departamento: “Kung wala si Lina, hindi natin maisasara ang mga account ngayong buwan.” Bago niya pinatay ang computer, binilang niya ang mga oras na ibinigay niya sa kompanya bukod sa regular niyang trabaho: labing-apat.

Noong Huwebes ng gabi, binuksan niya ang kalendaryo sa telepono. May isang oras sa Sabado na may pamagat na “Tatay”. Nailipat na niya iyon nang dalawang beses, at hindi na niya matandaan ang dahilan ng ikalawa. Dinampian niya iyon at hinila patungo sa susunod na Sabado. Sinabi niya sa sarili: “Ang dami kong trabaho ngayong linggo. Karapat-dapat naman akong maglaan ng Sabado para sa sarili ko.” Wala pa siyang naisulat sa ama niya.

Ganito rin ang pagtutuos na nangyayari sa hapag mo.

Nagpasya kang hindi kumain ng matamis ngayon. Umorder ka ng malaking plato ng salad, walang tinapay. Bahagya kang nasiyahan sa sarili. Pagkatapos, may nagtanong kung gusto mo ng isang pirasong panghimagas. Pumayag ka nang walang pag-aalinlangan. Hindi ka nakonsensiya. Pakiramdam mo, karapat-dapat ka rito, na para bang binilhan ka ng salad ng pahintulot na kumain ng anumang gusto mo pagkatapos.

Matapos gumawa ng mabuti, pakiramdam natin ay may naipon tayong kredito na puwedeng gastusin sa susunod na pagkukulang. Ginagawa nating dahilan ang kabutihan, na para bang nababayaran nito ang pagkukulang. Tinatawag ng mga sikologo ang mekanismong ito na “pagbibigay ng moral na pahintulot sa sarili”¹.

Paano ito nangyayari nang wala tayong nararamdamang anumang salungatan?

Inilalarawan ni Robert Kurzban ang isip sa aklat niyang “Why Everyone (Else) Is a Hypocrite: Evolution and the Modular Mind” bilang mga magkakahiwalay na sistema na hindi palaging sinusuri ang ginagawa ng isa't isa²; parang lupon ng mga direktor na hindi nagpupulong.

Ang kreditong inaakala nating mayroon tayo

Sa isang pag-aaral, tinanggihan ng mga kalahok ang tahasang mga pahayag na mapangdiskrimina. Pagkatapos, binasa nila ang isang sitwasyon tungkol sa trabahong karaniwang iniuugnay sa mga lalaki. Ang mga lalaking unang nagpatunay ng kanilang “kawalang-sala” ay mas kumiling sa lalaking aplikante kaysa sa ibang lalaking kalahok. Hindi nakita ang pagkakaibang ito sa mga babae³.

Pinagsama ng isang sumunod na pagsusuri ang dose-dosenang pag-aaral. Nakakita ito ng maliit na epektong nagkakaiba-iba⁴. Para sa ilan sa atin, sa ilang pagkakataon, maaaring maging palusot ang isang mabuting gawa.

Sabi ng pahinga: “May natapos ako, kaya magpapahinga ako.” Sabi ng pagbibigay ng pahintulot sa sarili: “May nagawa ako roon, kaya may karapatan akong magkulang dito.” Nagiging problema ito kapag ang nagawa mo ay nagiging pahintulot na sumira sa pangako o magpabaya sa karapatan ng iba.

Hindi hinahati sa dalawang account ang pagtupad. At sa utos na tumupad: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَوْفُواْ بِٱلْعُقُودِ﴾ “O mga sumampalataya, magpatupad kayo sa mga kontrata.” (Al-Ma'idah: 1)⁵. Huwag mong gawing sagot ang isang mabuting gawa sa iba pang pangakong hindi mo tinupad.

“Paano ako magdarasal kung nagkakamali pa rin ako?”

Naaalala mo ba ang takdang oras na ginamit natin sa simula ng aklat? Labinlimang minuto bawat araw, sa trabaho o sa unibersidad, na hindi mo pinalalampas. Ngayon, pangalanan natin ang katumbas nito: limang takdang oras ng pagdarasal bawat araw. Sa labinlimang minutong iyon, may nakasulat na oras, mga taong naghihintay sa iyo, at isang taong nagtatala ng pagdalo. Sa mga oras ng pagdarasal, walang manager na naghihintay para itala ang pagliban mo. Pagkakaiba ito sa pagsubaybay, hindi paliwanag sa bawat pagliban. Kahit ang malinaw na takdang oras ay maaaring maantala ng nangyayari sa loob mo.

Ginamit ni Lina ang mabuti niyang ginawa sa trabaho para pahintulutan ang sarili na magkulang sa ama niya. May mga gumagawa naman ng kabaligtaran: iniiwan nila ang mabuting gusto nilang gawin dahil hindi pa nila naitatama ang ibang pagkakamali. Sabi nila: “Paano ako magdarasal kung ginagawa ko pa rin ang ganito?”

Kung kailangang maging perpekto bago magsimula, walang sinumang makapagsisimula ng anuman. Maaari mong sundin ang oras ng pagdarasal at itama ang pagkakamali mo. Hindi nababayaran ng una ang ikalawa. Hindi rin kailangang ipagkait sa iyo ng ikalawa ang una. Pagsusuri ito sa dalawang account, hindi sertipikong ibinibigay mo sa sarili.

At sa Quran: ﴿إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ﴾ “Tunay na ang mga magandang gawa ay nag-aalis sa mga masagwang gawa.” (Hud: 114)⁶. Kasama sa talata ang utos na magsagawa ng pagdarasal. Ang kabutihan ay hakbang na ginagawa mo, hindi gantimpalang hinihintay matapos kang maging perpekto.

May ikatlong pinto pa, na hindi nabubuksan ng mga kasangkapan sa aklat na ito. May mga tumigil sa pagdarasal dahil hindi na sila nakatitiyak, hindi dahil walang sumusubaybay o takot silang maging mapagkunwari. Totoong dahilan ito, hindi isa sa mga palusot ng abogado, at hindi dapat tratuhing palusot. Sinasagot ng mga kasangkapan sa aklat ang tanong na “Bakit ko ipinagpapaliban ang bagay na pinaniniwalaan ko?” Pero ang nasa pintong ito ay may naunang tanong: Naniniwala nga ba ako? Karapat-dapat ang tanong niya sa ibang uri ng tapat na pagbabasa, at sa pag-uusap sa taong kayang tanggapin ang tanong nang hindi nababahala o nagmamadali. Ang magagawa lang ng kabanatang ito ay huwag siyang ipagkamali sa taong gumagawa ng palusot: sagot ang kailangan ng una, salamin ang kailangan ng ikalawa.

Iisang Pamantayan sa Trabaho at sa Bahay

Noong Sabado, natulog si Lina hanggang alas-diyes. Alas-tres, binuksan niya ang usapan nila ng ama niya at sumulat: “Tatay, napagod ako sa linggo ng pagsasara ng mga account. Sa susunod na Sabado, kung loloobin ng Allah.” Bago niya pinindot ang “Ipadala”, nakita niya sa itaas ng isinulat niya ang dalawa niyang lumang mensahe na nagtatapos sa parehong pangungusap.

Hindi niya pinindot. Nagbukas siya ng bagong pahina sa mga tala at inilista sa iisang listahan ang linggo niya: Labing-apat na oras bukod sa regular na trabaho. Mga file ng kasamahang lumiban. Mga account ng buwan na naisara nang isang araw nang mas maaga. At sa huling linya: Isang oras para kay Tatay, ipinagpaliban sa ikatlong pagkakataon. Kung may kasamahang nagdala sa kanya ng talahanayan na ginagamit ang sobra sa isang item para takpan ang kulang sa iba, ibabalik niya iyon sa loob ng isang minuto. At iyon mismo ang ginawa niya sa linggo niya. Tinanong niya ang sarili: Kailangan ko pa ba ng pahinga? Natulog siya hanggang alas-diyes. Ang natira na lang sa pagod ng linggo ay ang pagsasalita tungkol dito.

Bumalik siya sa usapan, binura ang isinulat niya, at nag-type: “Darating ako nang alas-kuwatro.” Pagkaraan ng isang minuto, sumagot ang ama niya: “Isinalang ko na ang tubig.”

Inilabas ng ama niya ang backgammon mula sa ilalim ng sofa. Hindi na sila naglaro mula noong unang taon niya sa unibersidad. Ikinuwento niya ang pagsasara ng mga account, hindi ang kurso sa disenyo. Nasa kotse ang telepono niya, gaya noong unang Sabado na naglaan siya ng isang oras. Nang tanungin niya ang ama tungkol sa natitirang kuwento ng una nitong trabaho, inihagis nito ang mga dice at sinabi: “Kailangan niyan ng Sabadong mas mahaba sa isang oras.” Natalo siya sa unang laro, kaya tumawa ang ama niya: “Accountant ka, pero hindi ka marunong magbilang?”

Nang ibinalik ng ama niya ang backgammon sa ilalim ng sofa, lumipas na ang buong oras. Dalawang laro laban sa isa ang iskor, pabor sa ama niya. Sa pintuan, sinabi nito: “Sa susunod na Sabado, alas-kuwatro.” Sa kotse, nakita niya ang mensahe ng kasamahan sa departamento na nagtatanong tungkol sa isang file. Sumulat siya: “Bukas ng umaga.” Binuksan niya ang listahan, binura ang “ipinagpaliban” sa huling linya, at pinalitan ito ng: “Isang buong oras. Natalo ako sa dalawang laro.”

Ang natitirang pangako

Ngayong gabi, isulat ang isang pangakong hindi mo pa natutupad. Sa tabi nito, isulat ang mabuting gawa na ginagamit mong dahilan para ipagpaliban iyon. Ihiwalay ang dalawa. Tukuyin ang unang gagawin at ang oras nito sa loob ng isang linggo. Pagdating ng takdang oras, itala ang ginawa mo, hindi ang inaakala mong karapat-dapat sa iyo.

Sa dormitoryo, malakas na nakikipag-usap si Karim sa mga kalaro niya. Mula sa kama, nagsalita ang kasama niya sa kuwarto: “Puwede bang hinaan mo…” Bago pa ito matapos, sumagot si Karim: “Sige po.” Tumawa ang kasama niya: “Hindi ako ang tatay mo.” Hinaan ni Karim ang boses niya. Hindi siya tumawa.