Kayan Zaƙi Bayan Salati

Lina ce dukan sashen lissafin kuɗi a kamfaninta yake dogaro da ita. A makon da ta rufe lissafin wata kwana ɗaya kafin lokacinsa, ta jinkirta sa'ar Asabar a wajen mahaifinta a karo na uku.

A ranar Litinin ta gano wani bambanci tsakanin lambobi biyu a lissafin. Bai wuce kuɗin kofin kofi ba. Babu wanda ya lura da shi sai ita. Ba ta yarda ta bar shi zuwa safiya ba, don haka ta zauna a kamfanin har ƙarfe goma sha ɗaya na dare. Ranar Talata wata abokiyar aikinta a sashen ba ta zo ba. Lina ta ɗauko fayilolin wadda ba ta nan zuwa teburinta. Ranar Alhamis, manajanta ya ce a gaban dukan sashen: “Da ba domin Lina ba, da ba mu rufe wannan watan ba”. Kafin ta kashe kwamfutarta, ta haɗa lokutan da ta ba kamfanin bayan lokutan aikinta: sa'o'i goma sha huɗu.

Yammacin Alhamis ta buɗe kalandar wayarta. A Asabar akwai sa'a ɗaya mai suna “Baba”. Ta riga ta matsar da ita sau biyu. Ba ta ƙara tuna dalilin karo na biyu ba. Ta matsa mata da yatsa, ta ja ta zuwa Asabar ta gaba. Ta ce wa kanta: “Na yi aiki sosai a wannan makon. Na cancanci Asabar domin kaina”. Har yanzu ba ta rubuta wa mahaifinta kome ba.

Irin wannan lissafin yana faruwa a kan teburin abincinka.

Ka yanke shawarar ba za ka ci kayan zaƙi yau ba. Ka nemi babban farantin salati, ba tare da burodi ba. Ka ɗan ji daɗin kanka. Sai wani ya tambaye ka ko kana son wani yanki na kayan zaƙi. Ka yarda ba tare da ka sake tunani ba. Ba ka jin laifi. Kana jin ka cancance shi ne, kamar salatin ya saya maka izinin cin duk abin da kake so a bayansa.

Bayan mun yi wani abu mai kyau, muna jin mun tara wani jari da za mu kashe wajen kasawa nan gaba. Muna juya alheri ya zama uzuri, kamar na farko ya biya na biyu. Masana ilimin halayyar ɗan Adam suna kiran wannan hanya “ba wa kai izinin kuskure saboda alherin da aka yi”¹.

To ta yaya wannan yake faruwa ba tare da mun ji wani saɓani ba?

Robert Kurzban ya bayyana ƙwaƙwalwa a cikin littafinsa “Why Everyone (Else) Is a Hypocrite” a matsayin ƙananan tsare-tsare da ba sa duba ayyukan juna a kullum². Kamar kwamitin gudanarwa da mambobinsa ba sa taruwa.

Jarin da Muke Tsammani

A wani bincike, mahalarta sun ƙi jimlolin nuna wariya a sarari. Sannan suka karanta labarin wani aikin da aka saba danganta wa maza. Mazan da suka riga suka tabbatar da “rashin laifinsu” sun fi sauran karkata ga zaɓar namiji domin aikin. Bambancin bai bayyana a cikin mata ba³.

Wani nazari daga baya ya haɗa goma-goman bincike, ya samu ƙaramin tasiri mai bambanta⁴. Wani aikin alheri na iya zama uzuri ga wasu daga cikinmu a wasu yanayi.

Hutu yana cewa: “Na yi aiki, don haka zan huta”. Ba wa kai izini yana cewa: “Na yi aiki a can, don haka na cancanci in gaza a nan”. Matsalar ita ce idan abin da ka cim ma ya zama izinin karya alkawari ko ƙyale haƙƙi.

Cika alkawari ba ya rabuwa zuwa asusun lissafi biyu. A cikin umarnin cika alkawari akwai: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَوْفُواْ بِٱلْعُقُودِ﴾ Yã kũ waɗanda suka yi ĩmãni! ku cika alkawurra. (Al-Ma'idah: 1)⁵. Kada ka ɗauki wani alherin da ka yi ya zama amsa ga wani alkawarin dabam da ba ka cika ba.

“Ta Yaya Zan Yi Sallah Alhali Har Yanzu Ina Kuskure?”

Kana tuna lokacin da muka fara wannan littafin da shi? Minti goma sha biyar kowace rana, a aiki ko jami'a, ba ka bari ya wuce. Yanzu za mu faɗi abin da yake daidai da shi: lokutan sallah biyar a rana. A waɗannan minti goma sha biyar, akwai rubutaccen lokaci, fuskoki da suke jiranka, da mai rubuta halarta. A lokutan sallah, babu manajan da yake jiranka domin ya rubuta rashin zuwanka. Wannan bambanci ne a sa ido, ba bayanin kowane rashin zuwa ba. Ko lokacin da yake a sarari yana iya samun cikas saboda abin da yake faruwa a cikinka.

Lina ta yi amfani da alherinta a aiki domin ta ba kanta izinin kasawa a wajen mahaifinta. Akwai wanda yake yin akasin haka: ya bar alherin da yake so domin bai gyara wani kuskure dabam ba tukuna. Yana cewa: “Ta yaya zan yi sallah alhali har yanzu ina yin kaza?”

Da kamala ita ce sharaɗin farawa, da babu wanda zai fara kome. Za ka iya kiyaye lokacin sallah, kuma ka gyara abin da ka yi kuskure a cikinsa. Aikin farko ba ya biyan na biyu. Na biyun kuma ba sai ya hana ka na farko ba. Duba asusun lissafi biyu ne, ba wata shaida da kake ba kanka ba.

A cikin Alƙur'ani akwai: ﴿إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ﴾ Lalle ne ayyukan ƙwarai sunã kõre mũnãnan ayyuka. (Hud: 114)⁶. Ayar tana zuwa tare da umarnin tsayar da sallah. Alheri mataki ne da za ka ɗauka, ba kyautar da za ka jira bayan ka zama cikakke ba.

Akwai wata ƙofa ta uku da dabarun wannan littafin ba sa buɗewa. Akwai wanda ya daina sallah ba saboda rashin sa ido ba, ba kuma domin yana tsoron munafunci ba, sai domin ba shi da tabbas kuma. Wannan dalili ne na gaske, ba wani uzurin lauya ba. Ba daidai ba ne a ɗauke shi a matsayin uzuri. Dabarun wannan littafin suna amsa tambayar “Me ya sa nake jinkirta abin da na amince da shi?” Amma mai wannan ƙofar yana tambaya kafin wannan: shin na amince ma tun farko? Tambayarsa ta cancanci karatu na gaskiya na wani nau'i dabam, da tattaunawa da wanda zai karɓi tambaya ba tare da firgici ko gaggawa ba. Abin da wannan babi zai iya yi kawai shi ne kada ya haɗa shi da mai uzuri: na farkon yana buƙatar amsa, na biyun yana buƙatar madubi.

Ma'auni Ɗaya na Aiki da Gida

Ranar Asabar Lina ta yi barci har ƙarfe goma. Da ƙarfe uku ta buɗe tattaunawarta da mahaifinta, ta rubuta: “Baba, makon rufe lissafin wata ya gajiyar da ni. Asabar mai zuwa in Allah Ya so”. Kafin ta matsa “Aika”, ta ga tsoffin saƙonninta biyu a sama da abin da ta rubuta. Dukansu suna ƙarewa da jimlar nan.

Ba ta matsa ba. Ta buɗe sabon shafi a bayanan wayarta, ta rubuta makonta a jeri ɗaya: sa'o'i goma sha huɗu bayan lokacin aiki. Fayilolin abokiyar aiki da ba ta zo ba. Watan da aka rufe kwana ɗaya kafin lokacinsa. A layin ƙarshe: sa'ar Baba, an jinkirta ta a karo na uku. Da abokiyar aikinta ta kawo mata jadawalin da rarar wani sashe take rufe gibin wani sashen, da za ta mayar mata da shi cikin minti ɗaya. Kuma wannan ne abin da ita ta yi da makonta. Sannan ta tambayi kanta: har yanzu tana buƙatar hutu? Ta yi barci har ƙarfe goma. Babu abin da ya rage daga gajiyar makon sai magana a kanta.

Ta koma tattaunawar, ta share abin da ta rubuta, ta rubuta: “Zan zo da ƙarfe huɗu”. Bayan minti ɗaya mahaifinta ya amsa: “Na ɗora ruwa a kan wuta”.

Mahaifinta ya ciro allon wasan backgammon daga ƙarƙashin kujera. Ba su yi wasa ba tun shekararta ta farko a jami'a. Ta ba shi labarin rufe lissafin wata, ba na kwas ɗin zane ba. Wayarta tana cikin mota, kamar yadda ta kasance a Asabar ta sa'a ɗaya ta farko. Da ta tambaye shi sauran labarin aikinsa na farko, ya jefa ɗan lido, ya ce: “Wannan yana buƙatar Asabar da ta fi sa'a ɗaya tsawo”. Ta sha kashi a zagayen farko. Mahaifinta ya yi dariya: “Akanta, amma ba ki iya ƙirga ba?”

Lokacin da mahaifinta ya mayar da allon wasan ƙarƙashin kujera, sa'ar ta wuce baki ɗaya. Sakamakon zagaye biyu ne a kan ɗaya, shi ya yi nasara. Ya ce a ƙofa: “Asabar mai zuwa, da ƙarfe huɗu”. A cikin mota ta tarar da saƙon abokiyar aikinta a sashen tana tambaya game da fayil. Ta rubuta: “Gobe da safe”. Sannan ta buɗe jerin, ta share kalmar “an jinkirta” daga layin ƙarshe, ta rubuta a madadinta: “Sa'a ɗaya cikakkiya. Na sha kashi a zagaye biyu”.

Alkawarin da Ya Rage

Rubuta alkawari ɗaya yau da dare da ya rage a kanka. A gefensa ka rubuta wani alherin da kake amfani da shi wajen ba da dalilin jinkirtawar. Ka raba su. Ka ƙayyade aikin farko da lokacinsa cikin mako guda. Idan lokacin ya zo, ka rubuta abin da ka yi, ba abin da ka ji ka cancanta ba.

A ɗakin zama, Karim yana magana da tawagarsa a wasan da babbar murya. Abokin ɗakinsa ya fara magana daga gadonsa: “Za ka iya rage…” Karim ya ce: “To”, kafin ya ƙarasa. Abokin ɗakin ya yi dariya: “Ni ba mahaifinka ba ne”. Karim ya rage muryarsa, bai yi dariya ba.