Adùn Lẹ́yìn Ẹ̀fọ́

Lina ni ẹni tí gbogbo ẹ̀ka ìṣirò ilé-iṣẹ́ rẹ̀ gbẹ́kẹ̀ lé. Ní ọ̀sẹ̀ tí wọ́n ti ti ìṣirò oṣù pa ṣáájú àkókò rẹ̀ ní ọjọ́ kan, ó sún wákàtí Satidé lọ́dọ̀ bàbá rẹ̀ síwájú fún ìgbà kẹta.

Ní Ọjọ́ Ajé ó rí i nínú ìṣirò pé ìyàtọ̀ wà láàárín nọ́ńbà méjì tí kò ju iye owó ife kọfí kan lọ. Kò sí ẹlòmíràn tó kíyèsí rẹ̀, kò sì gbà láti fi sílẹ̀ di àárọ̀, nítorí náà ó dúró ní ilé-iṣẹ́ títí di aago mọ́kànlá alẹ́. Ní Ọjọ́rú ẹlẹgbẹ́ kan nínú ẹ̀ka rẹ̀ kò wá, Lina sì gbé fáìlì obìnrin náà wá sí tábìlì rẹ̀. Ní Ọjọ́bọ̀ alábòójútó rẹ̀ sọ níwájú gbogbo ẹ̀ka pé: «Láìsí Lina, a ì bá má parí oṣù yìí». Kí ó tó pa kọ̀ǹpútà rẹ̀, ó ka ohun tó ti fi fún ilé-iṣẹ́ lórí iṣẹ́ rẹ̀ déédéé: wákàtí mẹ́rìnlá.

Ní alẹ́ Ọjọ́bọ̀ ó ṣí kàlẹ́ńdà fóònù rẹ̀. Ní Satidé wákàtí kan wà tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ «Bàbá», ó ti sún un lẹ́ẹ̀mejì ṣáájú, kò sì rántí ìdí ìsúnsílẹ̀ kejì mọ́. Ó tẹ̀ ẹ́ pẹ̀lú ìka rẹ̀, ó sì fà á lọ sí Satidé tó tẹ̀lé e. Ó sọ fún ara rẹ̀ pé: «Mo ṣiṣẹ́ kára ní ọ̀sẹ̀ yìí, mo tọ́ sí Satidé fún ara mi». Kò tíì kọ nǹkankan sí bàbá rẹ̀.

Ìṣirò kan náà ń lọ lórí tábìlì oúnjẹ rẹ pẹ̀lú.

O ti pinnu pé o kò ní jẹ dídùn lónìí. O paṣẹ àwo saladi ńlá kan, láìsí búrẹ́dì. O ní ìtẹ́lọ́rùn kékeré nípa ara rẹ. Lẹ́yìn náà ẹnì kan béèrè bóyá o fẹ́ ègé dídùn kan. O gbà láìronú lẹ́ẹ̀mejì. O kò nímọ̀lára ẹ̀bi. O nímọ̀lára pé o tọ́ sí i, bíi pé saladi náà ra ìwé-àṣẹ fún ọ láti jẹ ohun tí o fẹ́ lẹ́yìn náà.

Lẹ́yìn tí a bá ṣe nǹkan rere, a máa ń nímọ̀lára pé a ti kó ìwọ̀n kan jọ tí a óò ná lórí àìṣe tó tẹ̀lé e. A máa ń yí rere padà di àwáwí, bíi pé ti àkọ́kọ́ ń san gbèsè ti kejì. Àwọn onímọ̀ ọkàn ń pe ẹ̀rọ yìí ní «ìfàyègba nípa ìwà rere»¹.

Báwo ni èyí ṣe ń ṣẹlẹ̀ láìsí pé a kíyèsí ìforígbárí kankan?

Robert Kurzban ṣàpèjúwe ọpọlọ nínú ìwé rẹ̀ «Why Everyone (Else) Is a Hypocrite» gẹ́gẹ́ bí ètò àwọn apá kéékèèké tí kì í ṣe àtúnyẹ̀wò iṣẹ́ ara wọn nígbà gbogbo²; bí ìgbìmọ̀ alásẹ tí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀ kò pé jọ.

Ìwọ̀n Tí A Ń Rò Pé A Ní

Nínú ìwádìí kan, àwọn olùkópa kọ àwọn gbólóhùn ẹlẹ́yà tó hàn gbangba, lẹ́yìn náà wọ́n ka àpèjúwe iṣẹ́ kan tí a sábà máa ń fi fún ọkùnrin. Àwọn ọkùnrin tó kọ́kọ́ fi ara wọn hàn «aláìjẹ̀bi» ní ìtẹ̀sí láti fi iṣẹ́ náà fún ọkùnrin ju àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn lọ; àmì yìí kò hàn nínú àwọn obìnrin³.

Àtúnyẹ̀wò tó tẹ̀lé e kó ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwádìí jọ, ó sì rí ipa kékeré tó yàtọ̀ síra⁴. Ó lè jẹ́ pé ìṣe rere yí padà di àwáwí lára àwọn kan nínú wa, àti ní àwọn ipò kan.

Ìsinmi ń wí pé: «Mo ṣiṣẹ́, nítorí náà mo sinmi». Ìfàyègba ń wí pé: «Mo ṣe nǹkan níbẹ̀, nítorí náà mo tọ́ sí láti fi àìṣe kan sílẹ̀ níhìn-ín». Ìṣòro wà nígbà tí iṣẹ́ rẹ bá di àṣẹ láti rú ìlérí tàbí láti fi ẹ̀tọ́ kan sílẹ̀.

Ìṣòótọ́ kì í pín sí àkọọ́lẹ̀ méjì. Nínú àṣẹ ìṣòótọ́: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَوْفُواْ بِٱلْعُقُودِ﴾ Ẹ̀yin tí ẹ gbàgbọ́, ẹ mú àwọn àdéhùn ṣẹ. (Al-Mā’idah: 1)⁵. Má ṣe fi rere kan tí o ṣe ṣe ìdáhùn sí ìlérí mìíràn tí o kò pa mọ́.

«Báwo ni èmi yóò ṣe ìrun, nígbà tí mo ṣì ń ṣẹ̀?»

Ṣé o rántí ìgbà tí a ṣí ìwé yìí pẹ̀lú rẹ̀? Ìṣẹ́jú kan nínú ìwọ̀n kọ̀ọ̀kan, nígbà iṣẹ́ tàbí ẹ̀kọ́, tí o kò gbọdọ̀ fojú fò. A ń sọ orúkọ rẹ̀ nísinsìnyí: ìgbà márùn-ún ìrun lójoojúmọ́. Nínú ìṣẹ́jú náà àkókò kan tí a kọ sílẹ̀ wà, àwọn ojú tó ń retí rẹ wà, ẹnì kan tó ń kọ wíwà sílẹ̀ wà. Nínú àkókò ìrun kò sí ọ̀gá kan tó ń kọ àìsí rẹ sílẹ̀. Èyí jẹ́ ìyàtọ̀ nínú ìtọ́pinpin, kì í ṣe àlàyé fún gbogbo àìsí; nítorí pàápàá àkókò tó ṣe kedere lè dààmú nítorí ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nínú rẹ.

Lina lo rere rẹ̀ ní iṣẹ́ láti fi ṣe àwáwí fún ara rẹ̀ pé kò tó àkókò fún bàbá rẹ̀. Àwọn mìíràn ń ṣe ìdàkejì: wọn fi rere tí wọ́n fẹ́ sílẹ̀ nítorí wọn kò tíì tún àṣìṣe mìíràn ṣe. Wọ́n sọ pé: «Báwo ni èmi yóò ṣe ìrun, nígbà tí mo ṣì ń ṣe èyí?».

Tí pípé bá jẹ́ ohun àfọwọ́sí láti bẹ̀rẹ̀, kò sí ẹnì kan tó máa bẹ̀rẹ̀ ohunkóhun. O lè pa àkókò ìrun mọ́, kí o sì tún àṣìṣe rẹ ṣe. Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ kò san gbèsè èkejì, èkejì kò sì nílò láti dá àkọ́kọ́ dúró. Àtúnyẹ̀wò àkọọ́lẹ̀ méjì ni, kì í ṣe ìwé-ẹ̀rí tí o fi fún ara rẹ.

Nínú Al-Qur’an: ﴿إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ﴾ Dájúdájú àwọn iṣẹ́ rere ń mú àwọn iṣẹ́ burúkú kúrò. (Hūd: 114)⁶. Ẹsẹ yìí wá pẹ̀lú àṣẹ láti gbé ìrun kalẹ̀. Rere jẹ́ ìgbésẹ̀ tí o gbé, kì í ṣe èrè tí o ń retí lẹ́yìn tí o bá di pípé.

Ìlẹ̀kùn kẹta tún wà, tí àwọn irinṣẹ́ ìwé yìí kò ṣí. Ẹnì kan wà tó dáwọ́ ìrun dúró, kì í ṣe nítorí àìsí ìtọ́pinpin, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe nítorí ó bẹ̀rù ìbékèé, bí kò ṣe nítorí kò ní ìdánilójú mọ́. Èyí jẹ́ ìdí gidi, kì í ṣe àwáwí agbejọ́rò, kò sì yẹ kí a ṣe é bí ẹni pé àwáwí ni. Àwọn irinṣẹ́ ìwé yìí ń dáhùn ìbéèrè «Èéṣe tí mo fi ń sún ohun tí mo ti gbàgbọ́ ní ìdánilójú síwájú?», ṣùgbọ́n ẹni tí ilẹ̀kùn yìí kàn yóò kọ́kọ́ bi ara rẹ̀ pé: Ṣé mo ní ìdánilójú nínú rẹ̀ rárá? Ìbéèrè rẹ̀ yẹ fún kíka òótọ́ ti irú mìíràn, àti ìjíròrò pẹ̀lú ẹni tó lè gbà á láìsí ìbẹ̀rù tàbí kánjúkánjú. Ohun tí orí yìí lè ṣe ni kí ó má dapọ̀ mọ́ ẹni àwáwí: èkíní nílò ìdáhùn, èkejì nílò dígí.

Ìwọ̀n Kan fún Iṣẹ́ àti Ilé

Ní Satidé Lina sùn títí di aago mẹ́wàá. Ní aago mẹ́ta ó ṣí ìbánisọ̀rọ̀ bàbá rẹ̀, ó sì kọ: «Bàbá, ọ̀sẹ̀ ìparí oṣù ti rẹ̀ mí. Satidé tó ń bọ̀, tí Ọlọ́run bá fẹ́». Kí ó tó tẹ «fi ránṣẹ́», ó rí lórí ohun tí ó kọ ìfiranṣẹ́ méjì àtijọ́ tirẹ̀ tí ó parí pẹ̀lú gbólóhùn kan náà.

Kò tẹ̀ ẹ́. Ó ṣí ojú-ìwé tuntun nínú àkọsílẹ̀, ó sì kọ ọ̀sẹ̀ rẹ sínú àkọsílẹ̀ kan: wákàtí mẹ́rìnlá lórí iṣẹ́. Fáìlì ẹlẹgbẹ́ tó sọnù. Oṣù tí a ti tì pa ṣáájú ọjọ́ kan. Ní ìlà ìkẹyìn: wákàtí bàbá mi, tí a sún síwájú fún ìgbà kẹta. Tí alábàákẹ́gbẹ́ kan bá mú àkọsílẹ̀ kan tó fi ìpọ̀jù kan ní ẹ̀ka kan bo àìsí ní ẹ̀ka mìíràn, ìṣẹ́jú kan ni ì bá gba lati dá a padà fún un. Èyí ni ohun tí ó ṣe fún ọ̀sẹ̀ rẹ̀. Nígbà náà ó bi ara rẹ̀ pé: Ṣé mo ṣì nílò ìsinmi bí? Ó sùn títí di aago mẹ́wàá, kò sì kù nínú àárẹ̀ ọ̀sẹ̀ náà àfi ọ̀rọ̀ nípa rẹ̀.

Ó padà sí ìbánisọ̀rọ̀ náà, ó sì pa ohun tó kọ rẹ́, ó sì kọ: «Èmi yóò dé ní aago mẹ́rin». Lẹ́yìn ìṣẹ́jú kan bàbá rẹ̀ dáhùn pé: «Mo ti gbé omi sórí iná».

Bàbá rẹ̀ mú tábìlì ìṣeré dìce jáde láti abẹ́ àga; wọn kò ṣeré láti ọdún àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga. Ó sọ fún un nípa ìparí oṣù, kì í ṣe nípa ẹ̀kọ́ ìṣàyàwòrán. Fóònù rẹ̀ wà nínú mọ́tò, bí ó ti wà nínú wákàtí àkọ́kọ́ ọjọ́ Satidé. Nígbà tí ó bi í nípa ìyókù ìtàn iṣẹ́ àkọ́kọ́ rẹ̀, ó ju dìce, ó sì sọ pé: «Ìtàn yẹn nílò Satidé tó gùn ju wákàtí kan lọ». Ó pàdánù eré àkọ́kọ́, bàbá rẹ̀ sì rẹ́rìn-ín: «Akáǹtì, o kò mọ̀ bí a ti ń kà?».

Nígbà tí bàbá rẹ̀ dá tábìlì ìṣeré padà sí abẹ́ àga, wákàtí náà ti kọjá tán, àbájáde sì jẹ́ eré méjì fún ọ̀kan, ní ojú rere rẹ̀. Ó sọ ní ẹnu-ọ̀nà pé: «Satidé tó ń bọ̀, ní aago mẹ́rin». Nínú mọ́tò ó rí ìfiranṣẹ́ láti ọ̀dọ̀ ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ nínú ẹ̀ka, tó béèrè nípa fáìlì kan, ó sì kọ: «Ọ̀la ní òwúrọ̀». Lẹ́yìn náà ó ṣí àkọsílẹ̀, ó nu ọ̀rọ̀ «sún síwájú» kúrò lórí ìlà ìkẹyìn, ó sì kọ ní ipò rẹ̀: «Wákàtí kíkún. Mo pàdánù eré méjì».

Ìlérí Tó Ṣẹ́kù

Kọ lálẹ́ yìí ìlérí kan ṣoṣo tó ṣì wà lórí rẹ, àti ní ẹ̀gbẹ́ rẹ̀ rere kan tí o ń lò láti dá ìdádúró láre. Yà wọ́n sọ́tọ̀, kí o sì pinnu ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ àti àkókò rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ kan. Nígbà tí àkókò bá dé, kọ ohun tí o ṣe, kì í ṣe ohun tí o rò pé o tọ́ sí.

Nínú ilé-ìgbé, Karim ń bá ẹgbẹ́ rẹ̀ sọ̀rọ̀ nínú eré pẹ̀lú ohùn gíga. Ọ̀rẹ́ rẹ̀ kan bẹ̀rẹ̀ sí í sọ láti orí ibùsùn: «Ṣé o lè dín…», Karim sì sọ pé: «Kìí ṣe lónìí» kí ó tó parí. Ọ̀rẹ́ rẹ̀ rẹ́rìn-ín: «Èmi kì í ṣe bàbá rẹ». Karim dín ohùn rẹ̀ kù, kò sì rẹ́rìn-ín.