సలాడ్ తర్వాత తీపి

లీనా తన కంపెనీలోని అకౌంట్స్ విభాగం మొత్తం ఆధారపడే వ్యక్తి. నెల ఖాతాలను గడువు కంటే ఒక రోజు ముందే ముగించిన వారంలో, ఆమె తన తండ్రితో శనివారం గడపాల్సిన గంటను మూడోసారి వాయిదా వేసింది.

సోమవారం నాడు ఆమె ఖాతాల్లో ఒక కప్పు కాఫీ ధరకు మించని రెండు సంఖ్యల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని చూసింది. ఆమె తప్ప మరెవరూ దాన్ని గమనించలేదు, మరుసటి ఉదయం వరకు దాన్ని వదిలేయడానికి ఆమె ఒప్పుకోలేదు, రాత్రి పదకొండు గంటల వరకు కంపెనీలోనే ఉండిపోయింది. మంగళవారం విభాగంలో ఒక సహోద్యోగి గైర్హాజరయ్యారు, దాంతో లీనా ఆమె ఫైళ్లను తన డెస్క్‌కి తెచ్చుకుంది. గురువారం నాడు ఆమె మేనేజర్ విభాగం మొత్తం ముందు: “లీనా లేకపోతే మనం ఈ నెలను ముగించలేకపోయేవాళ్లం” అన్నారు. కంప్యూటర్ ఆపేసే ముందు, ఆమె తన పనివేళలకు మించి కంపెనీకి ఇచ్చిన సమయాన్ని లెక్కగట్టింది: పద్నాలుగు గంటలు.

గురువారం సాయంత్రం ఆమె తన ఫోన్ క్యాలెండర్ తెరిచింది. శనివారం నాడు “నాన్న” అనే శీర్షికతో ఒక గంట ఉంది, ఆమె ఇప్పటికే దాన్ని రెండుసార్లు మార్చింది, రెండోసారి ఎందుకు మార్చిందో కూడా ఆమెకు గుర్తులేదు. ఆమె దానిపై వేలితో నొక్కి, తర్వాతి శనివారానికి లాగింది. “ఈ వారం నేను చాలా కష్టపడ్డాను, నా కోసం ఒక శనివారం నాకు దక్కాలి” అని తనకు తాను చెప్పుకుంది. తన తండ్రికి ఆమె ఇంకా ఏమీ రాయలేదు.

నీ భోజన బల్ల వద్ద కూడా ఇదే లెక్క నడుస్తుంది.

ఈ రోజు తీపి తినకూడదని నువ్వు నిర్ణయించుకున్నావు. రొట్టె లేకుండా ఒక పెద్ద సలాడ్ గిన్నెను ఆర్డర్ చేస్తావు. నీ పట్ల నువ్వు చిన్న సంతృప్తిని పొందుతావు. అప్పుడు ఎవరైనా నీకు కొద్దిగా తీపి కావాలా అని అడుగుతారు. నువ్వు మరో ఆలోచన లేకుండా ఒప్పుకుంటావు. నీకు అపరాధ భావన కలగదు. పైగా నీకు అది దక్కాలనిపిస్తుంది, ఆ సలాడ్ ఆ తర్వాత నీకు నచ్చినది తినడానికి అనుమతి పత్రాన్ని కొనిపెట్టినట్లుగా.

మనం ఏదైనా మంచి పని చేసిన తర్వాత, తర్వాతి లోపంపై ఖర్చు చేయడానికి మనకు ఒక పరపతి లభించినట్లు భావిస్తాం. మంచి పనిని ఒక సాకుగా మార్చుకుంటాం, మొదటిది రెండోదాన్ని తీర్చేస్తుందన్నట్లుగా. మనస్తత్వవేత్తలు ఈ విధానాన్ని “నైతిక మినహాయింపు” అని పిలుస్తారు¹.

ఎటువంటి వైరుధ్యాన్నీ గ్రహించకుండా ఇది ఎలా జరుగుతుంది?

రాబర్ట్ కుర్జ్‌బాన్ తన “Why Everyone (Else) Is a Hypocrite: Evolution and the Modular Mind” పుస్తకంలో మనస్సును ఒకదాని పనిని మరొకటి నిరంతరం సమీక్షించని ఉపవ్యవస్థల సమాహారంగా వర్ణిస్తాడు²—సభ్యులు ఎన్నడూ సమావేశం కాని డైరెక్టర్ల బోర్డు లాగా.

మనం ఊహించుకునే పరపతి

ఒక అధ్యయనంలో, పాల్గొన్నవారు బహిరంగ వివక్షాపూరిత ప్రకటనలను తిరస్కరించారు, ఆపై సాధారణంగా పురుషులకు ఆపాదించబడే ఉద్యోగం గురించిన ఒక పరిస్థితిని చదివారు. మొదట తమ “నిర్దోషిత్వాన్ని” నిరూపించుకున్న పురుషులు తమ తోటివారితో పోలిస్తే ఆ ఉద్యోగానికి పురుషుడినే ఎంపిక చేయడానికి మొగ్గు చూపారు; మహిళల్లో ఈ తేడా కనిపించలేదు³.

తర్వాతి ఒక విశ్లేషణ పదులకొద్దీ అధ్యయనాలను సమీక్షించి, ఒక చిన్న, విభిన్నమైన ప్రభావాన్ని కనుగొంది⁴. మనలో కొందరికి, కొన్ని పరిస్థితులలో మంచి పని సాకుగా మారవచ్చు.

విశ్రాంతి ఇలా చెబుతుంది: “నేను పని పూర్తి చేశాను, కాబట్టి విశ్రాంతి తీసుకుంటాను”. మినహాయింపు ఇలా చెబుతుంది: “నేను అక్కడ పూర్తి చేశాను, కాబట్టి ఇక్కడ తగ్గడానికి నాకు హక్కు ఉంది”. నీ సాధన ఒక వాగ్దానాన్ని ఉల్లంఘించడానికి లేదా ఒకరి హక్కును నిర్లక్ష్యం చేయడానికి అనుమతిగా మారినప్పుడే సమస్య మొదలవుతుంది.

మాట నిలబెట్టుకోవడం రెండు ఖాతాల్లో విభజించబడదు. వాగ్దానాలను నెరవేర్చాలనే ఆజ్ఞలో: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَوْفُواْ بِٱلْعُقُودِ﴾ ఓ విశ్వాసులారా! మీ వాగ్దానాలను నెరవేర్చండి. (అల్-మాయిదా: 1)⁵. నువ్వు చేసిన మంచి పనిని, నువ్వు నిలబెట్టుకోలేకపోయిన మరో వాగ్దానానికి సమాధానంగా మార్చవద్దు.

“నేను ఇంకా తప్పులు చేస్తుండగా నమాజ్ ఎలా చేయగలను?”

ఈ పుస్తకాన్ని మనం ప్రారంభించిన సమయం నీకు గుర్రుందా? పనిలో లేదా విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రతిరోజూ పదిహేను నిమిషాలు, నువ్వు ఎన్నడూ తప్పించుకోని సమయం. ఇప్పుడు దానికి సమానమైనదాన్ని మనం పేర్కొంటున్నాం: రోజుకు ఐదు పూటల నమాజ్ సమయాలు. ఆ పదిహేను నిమిషాలకు నిర్ణీత సమయం ఉంటుంది, నీ కోసం ఎదురుచూసే వ్యక్తులు ఉంటారు, హాజరు నమోదు చేసే వ్యక్తి ఉంటారు. నమాజ్ సమయాల్లో నీ గైర్హాజరీని నమోదు చేయడానికి ఏ మేనేజరూ వేచి ఉండరు. ఇది పర్యవేక్షణలో ఉన్న తేడా మాత్రమే, ప్రతి గైర్హాజరీకి వివరణ కాదు; స్పష్టమైన సమయం కూడా నీ అంతరంగంలో జరిగే దాని వల్ల దెబ్బతినవచ్చు.

లీనా పనిలో తాను చేసిన మంచిని తన తండ్రి పట్ల లోపాన్ని సమర్థించుకోవడానికి ఉపయోగించింది. మరికొందరు దీనికి విరుద్ధంగా చేస్తారు: వారు చేయాలనుకుంటున్న మంచిని వదిలేస్తారు, ఎందుకంటే వారు ఇంకా మరొక తప్పును సరిదిద్దలేదు. వారు ఇలా అంటారు: “నేను ఇంకా ఆ పని చేస్తుండగా నమాజ్ ఎలా చేయగలను?”.

పరిపూర్ణత అనేది ప్రారంభానికి ఒక షరతు అయితే, ఎవరూ ఏదీ ప్రారంభించలేరు. నువ్వు నమాజ్ సమయాన్ని కాపాడుకోవచ్చు, అలాగే నువ్వు చేసిన తప్పును సరిదిద్దుకోవచ్చు. మొదటి చర్య రెండోదాన్ని భర్తీ చేయదు, రెండోది నిన్ను మొదటిదాని నుండి దూరం చేయాల్సిన అవసరం లేదు. ఇది రెండు ఖాతాల సమీక్ష మాత్రమే, నీపై నువ్వు ఇచ్చుకునే తీర్పు కాదు.

మరియు ఖురాన్‌లో: ﴿إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ﴾ నిశ్చయంగా సత్కార్యాలు దుష్కార్యాలను దూరం చేస్తాయి. (హూద్: 114)⁶. ఈ ఆయత్ నమాజ్ స్థాపించాలనే ఆజ్ఞతో వస్తుంది. మంచి అనేది నువ్వు వేసే ఒక అడుగు, నువ్వు పరిపూర్ణుడివయ్యాక వేచి చూసే బహుమతి కాదు.

ఇక మూడో తలుపు మిగిలి ఉంది, ఈ పుస్తకంలోని సాధనాలు దాన్ని తెరవలేవు. పర్యవేక్షణ లేకపోవడం వల్లనో, కపటత్వానికి భయపడో కాకుండా, ఇకపై నమ్మకం లేనందున నమాజ్ చేయడం ఆపేసినవారు ఉన్నారు. ఇది నిజమైన కారణం, న్యాయవాది చెప్పే సాకులలో ఒకటి కాదు, దీన్ని సాకుగా పరిగణించకూడదు. ఈ పుస్తకంలోని సాధనాలు “నేను నమ్మినదాన్ని ఎందుకు వాయిదా వేస్తున్నాను?” అనే ప్రశ్నకు సమాధానమిస్తాయి, కానీ ఈ తలుపు దగ్గర ఉన్న వ్యక్తి అంతకంటే ముందే అడుగుతాడు: అసలు నేను నమ్ముతున్నానా? అతని ప్రశ్నకు వేరొక రకమైన నిజాయితీ గల పఠనం, ఆందోళన లేదా తొందరపాటు లేకుండా ప్రశ్నను వినగలిగే వ్యక్తితో సంభాషణ అవసరం. ఈ అధ్యాయం చేయగలిగినదల్లా అతనిని సాకులు చెప్పే వ్యక్తితో కలపకుండా వేరుగా ఉంచడమే: మొదటి వ్యక్తికి సమాధానం కావాలి, రెండో వ్యక్తికి అద్దం కావాలి.

పనికీ ఇంటికీ ఒకే ప్రమాణం

శనివారం నాడు లీనా పది గంటల వరకు నిద్రపోయింది. మూడు గంటలకు తన తండ్రి చాట్ తెరిచి, ఇలా రాసింది: “నాన్నా, నెల ముగింపు వారం నన్ను అలసిపోయేలా చేసింది. వచ్చే శనివారం ఇన్షా అల్లాహ్”. ఆమె “పంపు” నొక్కే ముందు, తాను రాసిన దాని పైన తన పాత సందేశాలు రెండు కనిపించాయి, రెండూ అదే వాక్యంతో ముగిశాయి.

ఆమె నొక్కలేదు. నోట్స్‌లో కొత్త పేజీ తెరిచి, తన వారాన్ని ఒకే జాబితాలో రాసింది: పనివేళలకు మించి పద్నాలుగు గంటలు. గైర్హాజరైన సహోద్యోగి ఫైళ్లు. గడువు కంటే ఒక రోజు ముందే ముగిసిన నెల. చివరి పంక్తిలో: నాన్న గంట, మూడోసారి వాయిదా పడింది. ఒక సహోద్యోగి ఒక పద్దులోని మిగులుతో మరొక పద్దులోని లోటును భర్తీ చేసే స్ప్రెడ్‌షీట్‌ను తీసుకొస్తే, ఆమె దాన్ని ఒక్క నిమిషంలో వెనక్కి పంపేది. తన వారంతో ఆమె చేసిందీ అదే. ఆపై తనకు తాను ప్రశ్నించుకుంది: ఆమెకు ఇంకా విశ్రాంతి అవసరమా? ఆమె పది గంటల వరకు నిద్రపోయింది, వారం అలసటలో దాని గురించి మాట్లాడటం తప్ప ఇంకేమీ మిగల్లేదు.

ఆమె చాట్‌కి తిరిగి వచ్చి, రాసినదాన్ని తుడిపేసి, “నాలుగు గంటలకు వస్తాను” అని రాసింది. ఒక నిమిషం తర్వాత ఆమె తండ్రి బదులిచ్చారు: “నీళ్లు పొయ్యి మీద పెట్టాను”.

ఆమె తండ్రి సోఫా కింద నుంచి బ్యాక్‌గ్యామన్ బోర్డును తీశారు; ఆమె విశ్వవిద్యాలయ మొదటి సంవత్సరం తర్వాత వారు ఎప్పుడూ ఆడుకోలేదు. ఆమె నెల ముగింపు గురించి ఆయనకు చెప్పింది, డిజైన్ కోర్సు గురించి కాదు. మొదటి శనివారం గంటలాగే ఆమె ఫోన్ కారులోనే ఉంది. ఆయన మొదటి ఉద్యోగం గురించిన మిగిలిన కథను ఆమె అడిగినప్పుడు, ఆయన పాచికలు విసిరి ఇలా అన్నారు: “దానికి ఒక గంట కంటే ఎక్కువ శనివారం కావాలి”. ఆమె మొదటి ఆటలో ఓడిపోయింది, దాంతో ఆమె తండ్రి నవ్వారు: “అకౌంటెంట్‌వి అయ్యుండి, లెక్కపెట్టడం రాదా?”.

ఆమె తండ్రి సోఫా కిందకు బ్యాక్‌గ్యామన్ బోర్డును తిరిగి పెట్టిన సమయానికి పూర్తి గంట గడిచిపోయింది, ఫలితం ఆయనకు అనుకూలంగా రెండు గేమ్‌లకు ఒకటిగా ఉంది. తలుపు వద్ద ఆయన అన్నారు: “వచ్చే శనివారం, నాలుగు గంటలకు”. కారులో ఒక ఫైల్ గురించి అడుగుతూ తన విభాగంలోని సహోద్యోగి నుండి వచ్చిన సందేశాన్ని చూసి, “రేపు ఉదయం” అని రాసింది. ఆ తర్వాత జాబితాను తెరిచి, చివరి పంక్తిలోని “వాయిదా పడింది” అనే పదాన్ని తుడిపేసి, దాని స్థానంలో: “పూర్తి గంట. రెండు గేమ్‌లు ఓడిపోయాను” అని రాసింది.

మిగిలి ఉన్న వాగ్దానం

ఈ రాత్రి నీపై ఇంకా మిగిలి ఉన్న ఒక వాగ్దానాన్ని రాయి, దాని పక్కన వాయిదాను సమర్థించుకోవడానికి నువ్వు ఉపయోగించే మంచి పనిని రాయి. రెండింటినీ వేరు చెయ్యి, ఒక వారంలో మొదటి చర్య మరియు దాని సమయాన్ని నిర్ణయించుకో. ఆ సమయం వచ్చినప్పుడు, నీకు లభించాలని నువ్వు భావించినదాన్ని కాకుండా, నువ్వు ఏమి చేశావో దాన్ని నమోదు చెయ్యి.

హాస్టల్‌లో, కరీమ్ గేమ్‌లో తన జట్టుతో బిగ్గరగా మాట్లాడుతున్నాడు. అతని రూమ్‌మేట్ తన మంచం మీద నుంచి “కొంచెం తగ్గిస్తావా…” అనడం మొదలుపెట్టాడు, అతను పూర్తి చేయకముందే కరీమ్ “సరే” అన్నాడు. అతని రూమ్‌మేట్ నవ్వాడు: “నేను మీ నాన్నను కాను”. కరీమ్ గొంతు తగ్గించాడు, కానీ నవ్వలేదు.