परिशिष्टे — स्वतःचा राजीनामा

तो प्रसंग पुन्हा येतो तेव्हा

हे पुस्तक एकदाच वाचून संपणारे नाही. एका विशिष्ट क्षणी तुम्ही त्याकडे परत याल. एखादे वचन मोडल्यावर. एखादा शब्द बोलता बोलता थांबल्यावर. किंवा झोप न लागलेल्या लांब रात्रीनंतर.

ही पाने त्या क्षणासाठी आहेत. तुमच्यासारखा वाटणारा प्रसंग शोधा. त्याचे साधन घ्या. सुरुवात करण्यासाठी एक पाऊल घ्या. स्पष्टीकरण हवे असेल, तर दिलेल्या प्रकरणाकडे परत जा.

भाग पहिला: पाण्यावरची वचने

- इतरांना दिलेली वचने पाळता, पण स्वतःला दिलेली मोडता तेव्हा. साधन: “स्वतःशी केलेला करार” — प्रकरण पहिले. पाऊल: एका वचनासाठी दिवस, वेळ आणि जागा लिहा. त्याबद्दल विचारणाऱ्या मित्राला ती ठरलेली वेळ पाठवा.

- उत्साहाने सुरू करता, पण काही दिवसांनी निर्धार मावळतो तेव्हा. साधन: “स्थिर नांगर” — प्रकरण दुसरे. पाऊल: अगदी छोटी सवय तुमच्या दिवसात पुन्हा येणाऱ्या क्षणाशी जोडा: “सकाळच्या कॉफीनंतर दोन पाने वाचतो.”

- स्वतःला “फक्त यावेळीच” म्हणताना ऐकता तेव्हा. साधन: “खडूची रेषा” — प्रकरण तिसरे. पाऊल: “मी करत नाही” असे सुरू होणारा एक नियम लिहा. “बहुतेकदा” किंवा “सहसा” न जोडता.

- तुमचे दिवस कुठे जातात हे कळत नाही तेव्हा. साधन: “आठवड्याची नोंद” — प्रकरण चौथे. पाऊल: आज रात्री एक आकडा लिहा. आज तुमच्या प्रिय माणसांसोबत किती मिनिटे घालवलीत?

भाग दुसरा: आपण स्वतःला हळुवारपणे फसवतो तेव्हा

- महत्त्वाचे आहे हे माहीत असूनही पुढे ढकलता तेव्हा. आळसामुळे नाही, तर त्रासदायक भावनेपासून पळण्यासाठी¹. साधन: “उद्याशी खरी मैत्री” — प्रकरण पाचवे. पाऊल: काम दोन मिनिटांत होईल इतके छोटे करा. आता सुरू करा.

- प्रत्येक कसुरीसाठी तयार कारण मिळते तेव्हा. साधन: “वकिलाची उलटतपासणी” — प्रकरण सहावे. पाऊल: शेवटी दिलेले कारण घ्या. विचारा: एखाद्या मित्राने मला हे कारण दिले असते, तर मी त्याच्यावर विश्वास ठेवला असता का?

- स्वतःला म्हणता, “तिथे चांगले केले आहे, मग इथे कमी पडले तरी चालेल,” तेव्हा. साधन: “कामासाठी आणि घरासाठी एकच मापदंड” — प्रकरण सातवे. पाऊल: या आठवड्यात कामात केलेल्या चांगल्या गोष्टी आणि घरी झालेली कसूर एकाच यादीत लिहा. मग ज्याला दिलेले वचन पुढे ढकलले आहे, त्याच्यासोबत आठवड्याच्या आतली एक वेळ ठरवा.

- तुम्ही धारणा नाकारत आहात की ती तुमच्यावर लादली गेली ती पद्धत, हे कळत नाही तेव्हा. साधन: “दुसरी सही” — प्रकरण आठवे. पाऊल: एक धारणा निवडा. विचारा: आज शून्यापासून निवड करायला मिळाली असती, तर मी ही निवडली असती का?

भाग तिसरा: आपण कोणालाच न सांगणाऱ्या गोष्टी

- आतला आवाज रोज रात्री तुम्हाला फटकारतो तेव्हा. साधन: “मित्राचा आवाज” — प्रकरण नववे. पाऊल: स्वतःबद्दल दिलेला शेवटचा निकाल पुन्हा मांडा. प्रिय मित्राला सांगाल तसा.

- दुखावणारा शब्द जिभेच्या टोकावर असतो, किंवा सगळ्यांना हसून सामोरे जाता पण अगदी जवळच्या माणसांवर रागाचा स्फोट करता तेव्हा. साधन: “थोडा विराम, योग्य दार” — प्रकरण दहावे. पाऊल: बसा. काही बोलण्याआधी किंवा संदेश पाठवण्याआधी स्वतःला दहा मिनिटे द्या.

- स्वतःचीच भीती वाटायला लावणारा विचार डोक्यात येतो तेव्हा. साधन: “येऊन जाणारा पाहुणा” — प्रकरण अकरावे. पाऊल: त्याला “येऊन जाणारा पाहुणा” म्हणा. तुम्ही करत होता ते काम पुढे चालू ठेवा. त्या विचारामुळे लक्षणीय त्रास होऊ लागला, आयुष्याच्या कामांत अडथळे येऊ लागले, किंवा तुमचा बराच वेळ जाऊ लागला, तर तज्ज्ञाकडून मूल्यमापन करून घ्या.

- “जर” तुमची झोप चोरतो तेव्हा. साधन: “तुमच्या हातातल्या गोष्टींची सीमा” — प्रकरण बारावे. पाऊल: काळज्या तुमच्या हातात असलेल्या आणि नसलेल्या अशा विभागा. झोपण्याआधी म्हणा: “माझ्या हातात होते त्याची तयारी केली आहे. बाकीचे माझ्या हातात नाही.”

भाग चौथा: आपण धारण केलेले चेहरे

- पडद्याकडे पाहण्याआधीपेक्षा पाहून झाल्यावर तुम्हाला अधिक कमतरता जाणवते तेव्हा. साधन: “शिकण्यासाठी खिडकी, जगण्यासाठी आयुष्य” — प्रकरण तेरावे. पाऊल: तुम्हाला कमीपणा वाटायला लावणाऱ्या पहिल्या चित्रासमोर विचारा: मला हे खरोखर हवे आहे, की त्या व्यक्तीपेक्षा कमी दिसू नये एवढेच हवे आहे?

- प्रत्येक पोस्टनंतर लाइक्सची वाट पाहता तेव्हा. साधन: “शिकण्यासाठी खिडकी, जगण्यासाठी आयुष्य” — प्रकरण तेरावे. पाऊल: एका ॲपमधल्या लाइक्सच्या सूचना बंद करा.

- कुणी तुमची चूक सुधारली की अस्वस्थ होता तेव्हा. साधन: “अधिक सूक्ष्म मुखवटा” — प्रकरण तेरावे. पाऊल: त्याचे बरोबर असेल, तर म्हणा: “हो, या मुद्द्यावर तुझे बरोबर आहे.” ते पुसून टाकणारा खुलासा न जोडता.

- एकेकाळी ज्याची इच्छा केली होती, ते सामान्य वाटू लागते तेव्हा. साधन: “जे कदाचित घडलेच नसते, ते पाहणे” — प्रकरण चौदावे. पाऊल: ते कदाचित मिळालेच नसते अशी कल्पना करा. मग त्यातली तुम्हाला मोलाची वाटणारी एक गोष्ट ओळखा.

- हेतू चांगला आहे म्हणून दुसऱ्याचे नुकसान करणारी कृती योग्य ठरवता तेव्हा. साधन: “उलटा प्रश्न” — प्रकरण पंधरावे. पाऊल: विचारा: दुसऱ्याने ऐहिक कारणासाठी असे केले असते, तर मला मान्य झाले असते का? मान्य झाले नसते, तर कृती आता सुधारा.

- धर्माच्या नावाने बोलणाऱ्याला प्रश्न विचारण्याची भीती वाटते तेव्हा. साधन: “संदेश आणि तो देणारी व्यक्ती यांना वेगळे करा” — प्रकरण सोळावे. पाऊल: ऐकलेल्या मताबद्दल एक प्रश्न लिहा. आठवड्याच्या आत तो पाठवण्याची वेळ ठरवा.

भाग पाचवा: पुन्हा नव्याने

- रमजान संपतो आणि तुम्ही उभारलेले सोबत घेऊन जातो तेव्हा. साधन: “तुमच्या काळातले टप्पे” — प्रकरण सतरावे. पाऊल: दिनदर्शिकेतला जवळचा एक टप्पा निवडा. त्याभोवती निश्चित वेळ, तयार कोपरा किंवा विचारपूस करणारा सोबती यांची व्यवस्था करा.

- तुम्ही त्या जागी असता, पण मन पडद्यात असते तेव्हा. साधन: “दुसरी खोली” — प्रकरण अठरावे. पाऊल: रोज अर्धा तास फोन दुसऱ्या खोलीत ठेवा. गरज असेल, तर एका क्रमांकासाठी घंटी सुरू ठेवा.

- अनेक महिने पाळल्यानंतर अडखळता तेव्हा. साधन: “चुकीनंतरची तीन वाक्ये” — प्रकरण एकोणिसावे. पाऊल: घडलेले जितके होते तितकेच वर्णन करा. तुमच्या भावनेच्या आकाराएवढे नाही. मग आज सर्वांत छोट्या पावलाने परत या.

तुमची दोन आठवड्यांची योजना

एक वचन निवडा. पुस्तकातल्या एका साधनाने रोज त्याची तयारी तपासा. यादीत नवे वचन जोडू नका. हा तपासून पाहण्याचा प्रयोग आहे. एवढ्या काळानंतर सवय पूर्ण झाली असेल असे आपण वचन देत नाही. आपल्या उदाहरणात लीनाचे वचन आहे: रोज संध्याकाळी वीस मिनिटे डिझाइन करणे. तिने निवडलेला साक्षीदार तिने काय केले ते विचारतो. त्याजागी तुमचे वचन ठेवा. या सगळ्या प्रवासात कृतीची ठरलेली वेळ कायम ठेवा.

पहिला दिवस: वचन आणि ते पूर्ण करण्याची वेळ लिहा. तुम्ही निवडलेल्या साक्षीदाराला ती वेळ पाठवा. “स्वतःशी केलेला करार”, प्रकरण 1.
दुसरा दिवस: जागा आणि लागणाऱ्या वस्तू तयार ठेवा. दिवसात पुन्हा येणाऱ्या खुणेशी सुरुवात जोडा. “स्थिर नांगर”, प्रकरण 2.
तिसरा दिवस: वारंवार होणारा अपवाद ओळखा. त्यासाठी “मी करत नाही” असे सुरू होणारा स्पष्ट नियम लिहा. “खडूची रेषा”, प्रकरण 3.
चौथा दिवस: प्रत्यक्ष किती केले ते मिनिटांत किंवा पानांत नोंदवा. आकड्याच्या जागी तुमचा संकल्प ठेवू नका. “आठवड्याची नोंद”, प्रकरण 4.
पाचवा दिवस: पहिले पाऊल दोन मिनिटांपुरते छोटे करा. ठरलेल्या वेळी सुरू करा. “उद्याशी खरी मैत्री”, प्रकरण 5.
सहावा दिवस: शेवटी दिलेले कारण लिहा. विचारा: एखाद्या मित्राने मला हे कारण दिले असते, तर मी त्याच्यावर विश्वास ठेवला असता का? “वकिलाची उलटतपासणी”, प्रकरण 6.
सातवा दिवस: कालचे यश आजचे वचन टाळण्याची सूट बनू देऊ नका. आजचे वचन पूर्ण करा. “कामासाठी आणि घरासाठी एकच मापदंड”, प्रकरण 7.
आठवा दिवस: तुम्ही स्वतः हे वचन का निवडले, आणि त्यातले काय टिकावे असे वाटते, ते लिहा. “दुसरी सही”, प्रकरण 8.
नववा दिवस: दोष देणारे एक वाक्य मित्राला सांगाल तसे पुन्हा मांडा. मग करता येण्यासारखे पाऊल ओळखा. “मित्राचा आवाज”, प्रकरण 9.
दहावा दिवस: तुमच्या हातात असलेले आणि नसलेले वेगळे करा. पहिल्या रकान्यातले एक पाऊल उचला. “तुमच्या हातातल्या गोष्टींची सीमा”, प्रकरण 12.
अकरावा दिवस: तुमच्या निवडीशिवाय तुमचे ध्येय बदलणारा तुलनेचा एक स्रोत एका दिवसासाठी दूर ठेवा. “शिकण्यासाठी खिडकी, जगण्यासाठी आयुष्य”, प्रकरण 13.
बारावा दिवस: तुमचे वचन शक्य करणारी एखादी गोष्ट नसती अशी कल्पना करा. मग तिच्यातली सवयीची झालेली एक विशिष्ट गोष्ट ओळखा. “जे कदाचित घडलेच नसते, ते पाहणे”, प्रकरण 14.
तेरावा दिवस: वचनासाठीच्या वेळेत फोन दूर ठेवा. तातडीची गरज विचारात घ्या. “दुसरी खोली”, प्रकरण 18.
चौदावा दिवस: काय घडले ते वर्णन करा. एक अट बदला. पुढची वेळ ठरवा. “चुकीनंतरची तीन वाक्ये”, प्रकरण 19.

लीनाच्या कागदावरची ओळ ठरलेली वेळ, जागा आणि साक्षीदाराच्या नावाने सुरू होते. मग ती उघडणार असलेली डिझाइनची फाइल जोडते. प्रत्यक्ष काम केलेला वेळ जोडते. तिने दिलेले कारण जोडते. एखादा दिवस चुकला, तर चौदा दिवस पुन्हा पहिल्यापासून सुरू करण्याची गरज नाही. ती न पाळलेल्या अटीकडे आणि डिझाइनच्या पुढच्या ठरलेल्या वेळेकडे परत जाते. वचन अजून तेच आहे. पण ते कुठे तुटते हे आता कागद तिला सांगतो.

समारोपात “उद्या, पहिला नांगर” येथे तुम्ही सुरुवातीची वेळ लिहिली. ती वेळ या योजनेत आणू शकता. वचनाचा आकार तुमच्या दिवसाला साजेसा नाही हे लक्षात आले, तर दुसरे वचन लिहिण्याआधी त्याचा आकार पुन्हा तपासा.

एखादी सवय सोडायची असते तेव्हा

गोड पदार्थ किंवा साखरेशी तुमचे नाते बदलायचे असेल, किंवा धूम्रपान सोडायचे असेल, तर याच साधनांकडे परत येऊ शकता. तुम्ही स्वतः निवडलेल्या, ज्याच्या मर्यादा तुम्हाला समजतात अशा नियमापासून सुरू करा. कृतीची तयारी करण्याचा आणि तपासण्याचा हा मार्ग आहे. आहाराचा किंवा वैद्यकीय उपचारांचा सल्ला नाही.

“मी करत नाही” नेमके लिहा: “कमी करेन” या अस्पष्ट शब्दाऐवजी तुम्हाला थांबवायचा असलेला अपवाद ओळखा. गोड पदार्थांसाठी नियम असा असू शकतो: “सूर्यास्तानंतर मी गोड पदार्थ खात नाही.” किंवा धूम्रपानासाठी: “मी धूम्रपान करत नाही, रात्रीच्या गाठीभेटींतही नाही.” “खडूची रेषा”, प्रकरण 3, पाहा.
जागा आणि खूण बदला: तुमच्या बाबतीत कृती कुठे सुरू होते ती जागा ओळखा. निर्णय न घेताच नेहमीच्या चक्रात शिरण्याऐवजी काय कराल ते तयार ठेवा. “स्थिर नांगर”, प्रकरण 2, पाहा.
साक्षीदाराला सांगा: त्याला नियम आणि विचारण्याची वेळ द्या. काय घडले ते विचारायला सांगा. तुमचा न्यायनिवाडा करायला नाही. “स्वतःशी केलेला करार”, प्रकरण 1, पाहा.
परतण्याचे वाक्य तयार ठेवा: “या टप्प्यावर चूक झाली. मी ही अट बदलतो. पुढच्या ठरलेल्या वेळी परत येतो.” “चुकीनंतरची तीन वाक्ये”, प्रकरण 19, पाहा.

मित्रासोबत वाचा

“पाचवा गजर”, प्रकरण 1, या प्रकरणात आपण पाहिले की कुणाला दिसणारे वचन अधिक काळ टिकते. वाचनाचेही तसेच आहे.

एक मित्र, भाऊ किंवा पाचपेक्षा जास्त नसलेला छोटा गट निवडा. प्रत्येक आठवड्यात एकच प्रकरण वाचा. अधिक नाही. तुम्ही सारखेच असण्याची अट नाही. स्वतःची वचने आणि सवयी समजून घ्यायच्या असलेल्या प्रत्येकासाठी हे पुस्तक आहे. सुरुवात केलेली असो, अडखळलेला असो किंवा अजून प्रश्न विचारत असो. अनुभव वेगवेगळे असले तरी तुम्ही एकत्र वाचू शकता.

आठवड्याच्या शेवटी अर्धा तास एकत्र बसा. किंवा फोनवर बोला. प्रत्येकासाठी तीन प्रश्न:

या प्रकरणातले कोणते वाक्य तुमच्याबद्दलच लिहिल्यासारखे वाटले?
या आठवड्यात कोणते पाऊल वापरून पाहिलेत? प्रत्यक्ष काय झाले?
पुढच्या आठवड्यात काय वापरून पाहणार आहात? नेमके कधी?

मग प्रत्येकजण आपले वचन लिहितो. पुढच्या भेटीत इतर त्याला त्याबद्दल विचारतात.

कुणालाही नको असलेली गोष्ट सांगायला लावली जात नाही. बैठकीत सांगितलेले तिथेच राहते. तुमच्यापैकी प्रत्येकजण दुसऱ्याचा साक्षीदार आहे, त्याचा न्यायाधीश नाही.